|

پس از وحدت

۲۵ سال از وحدت آلمان می‌گذرد. در این ۲۵ سال دو بخش غربی و شرقی آلمان با یکدیگر رشد کرده‌اند و با وجود این، در بسیاری از عرصه‌ها با هم فرق می‌کنند و از هم بیگانه‌اند. آلمانی‌ها از این بابت اظهار تأسف می‌کنند، ولی این کار هم از آن کارهای ناب آلمانی است. چون تفاوت بین غرب و جنوب یا بین شمال و شرق آلمان، پدیده‌ای تاریخی است. داشتن یک حکومت مرکزی، آن‌گونه که برای همسایه غربی آلمان، فرانسه، امری بدیهی است، برای آلمانی‌ها نیست. آلمان همیشه اتحادی بوده است از سرزمین‌ها، منطقه‌ها و ناهمسانی‌ها. یک ربع قرن پس از معجزه سیاسی وحدت، آلمان کشوری محبوب معتبر، با نیروی اقتصادی باورنکردنی و با نظام اجتماعی‌ای که در سراسر جهان مورد تحسین است. جهان به آلمان، به‌ویژه به «آنگلا مرکل»، صدراعظم این کشور، چشم دوخته است. با وجود آنکه این کشور عضو دائمی شورای امنیت سازمان‌ملل متحد نیست، آنچه می‌گوید، مهم است؛ نه‌فقط در اروپا، بلکه در سراسر دنیا. آلمان، این ابرقدرت محتاط و مردد، وزنه‌ای سنگین در عرصه‌های سیاست و اقتصاد است و بااطمینان می‌توان گفت یکی از پرنفوذترین پنج کشور جهان به شمار می‌رود. بااین‌حال، آلمان کشوری نامطمئن است؛ نامطمئن نسبت به خود، چون به‌سختی می‌تواند با نقش جدیدی که به آن محول شده و انتظاراتی که نسبت به آلمانی‌ها وجود دارد، روبه‌رو شود. آلمان از همه بیشتر دوست دارد کشوری باشد مانند سوئيس که از سال ۱۸۱۵ تاکنون وارد جنگی نشده است. این کشور به لحاظ سیاسی، عمیقا در پیوند با غرب است. قابل تصور نیست این کشور مانند گذشته سیاستی متزلزل اتخاذ کند. بااین‌همه، جمهوری آلمان در حال نوسان است: میان عمل‌گرایی روشنگرانه و عقلانی و پیوندی به‌نظر غلبه‌ناپذیر با رمانتیسم، با غلیان احساسات و اتخاذ سیاست‌های غیرقابل پیش‌بینی. حتی آنگلا مرکل، به عنوان صدراعظمی که مظهر خردپسندی است، به دور از این همه نیست. مرکل از سویی پس از فاجعه اتمی فوکوشیما از امروز به فردا اعلام کرد سیاست آلمان در عرصه انرژی دگرگون خواهد شد، بدون آنکه درباره هزینه آن توضیحی بدهد. از سوی دیگر، مرکل در بحران کنونی پناه‌جویان، تمامی قواعد و قرارها را به دلایل انسانی کنار گذاشت و مرزها را گشود و با این کار حیرت و شگفتی همسایگان اروپایی آلمان را برانگیخت که بهت‌زده از «امپریالیسم اخلاقی» سخن گفتند. اما از سویی دیگر هم آلمان خود را در اروپا، برای نمونه درباره بحران یورو، به عنوان ناظم سخت‌گیر نشان می‌دهد. گرچه تصویر «خانه‌دار صرفه‌جوی اهل شوابن» که آنگلا مرکل را به آن تشبیه کرده‌اند، مطبوع‌تر است. اما این نقش هم باعث حیرت اسپانیا و فرانسه بوده، چه برسد به یونان. آلمان در جریان حل این بحران، قدرت اقتصادی خود را به رخ کشید و قواعد را به شریک‌های اروپایی‌اش دیکته کرد. آلمان به مسئولیت خود در این عرصه عمل کرد و هر جا هم انتقادی شنید، ناراحت شد. چون از دید آلمانی‌ها این انتقادها ناحق هستند. هاینریش هاینه، شاعر بزرگ آلمانی، ۱۷۰ سال پیش نوشت: «وقتی شبانگاه به آلمان می‌اندیشم، خواب از سرم می‌پرد». آن دوره گذشته است. اما آلمان هنوز هم کشوری است که بیشتر قدر ژان ژاک روسو را می‌داند تا ولتر و جان لاک را. به سخن دیگر، کشوری است که اینجا و آنجا دچار غلیان احساسات می‌شود به جای آنکه خردمندانه و عمل‌گرایانه رفتار کند. گرچه چنین رفتاری دیگر موجب بی‌خوابی کسی نمی‌شود، اما دوستان، همسایگان و شریک‌های ما را حیرت‌زده می‌کند. منبع: دویچه‌وله

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.