|

در مسیر کنونی یک فاجعه نهفته است

ناتالی نوگایرد . سرمقاله‌نویس گاردین

«هنری کیسینجر» در سال 1975 میلادی زمانی که با همتای تایلندی‌اش مشغول بحث درباره نسل‌زدایی در کامبوج بود، این پرسش را مطرح کرد: «خمرهای سرخ چه تعدادی را کشته‌اند؟ ده‌ها هزار نفر؟». کیسینجر درادامه گفت: «شما باید به کامبوجی‌ها بگویی ما دوستان آنان هستیم. آنان اراذل‌واوباش جنایتکاری هستند بااین‌حال، ما اجازه ایجاد مانع در مسیرشان را نخواهیم داد». این دقیقا پیامی است که از سوی «ولادیمیر پوتین» نیز ارسال شده است: «ما کنار رئیس‌جمهوری سوریه خواهیم ایستاد و اجازه نخواهیم داد کسی در مقابلش مانع ایجاد کند». پیام رهبر روسیه به بزرگ‌ترین معضل سیاست‌گذاران غربی در شرایط کنونی و در مسیر مقابله با گسترش جنگ سوریه و سرریزشدن تبعات آن به دیگر مناطق تبدیل شده است. روسیه تانک و توپ‌خانه‌های خود را عازم سوریه کرده و از دولت آن کشور حمایت نظامی می‌کند. اولویت کیسینجر در سال 1975 میلادی استفاده از خمرهای سرخ به‌عنوان یک نیروی مقابله‌کننده در مقابل ویتنام شمالی بود. اکنون اولویت پوتین نیز حمایت از «بشار اسد» به‌عنوان سنگر اصلی در برابر «داعش» است. پوتین همچنین می‌خواهد نشان دهد روسیه نقشی محوری در تعیین استراتژی جدید بین‌المللی در قبال سوریه دارد. روسیه به‌سرعت قصد دارد تا جسارت و قاطعیت خود را در این‌باره نشان دهد. روسیه دراین‌راستا نیروهای نظامی را در مناطق ساحلی تحت کنترل دولت اسد مستقر کرده است تا توازن قوا را به ضرر کشورهای غربی برهم زند. روسیه به‌دنبال رسیدن به چه چیزی است؟ یک امید قدیمی بار دیگر خود را نمایان کرده است: آیا پوتین با فراهم‌کردن مقدمات یک صلح، خود را برای دوران پس از اسد آماده می‌کند؟ تردیدی وجود ندارد آن‌گونه که رئیس‌جمهوری روسیه می‌خواست، پاسخ مثبتی از جانب جامعه بین‌المللی درباره به رسمیت‌شناختن این طرح ارائه نشده است: به‌یاد بیاورید چگونه در سال 2013 میلادی او به اوباما کمک کرد تا از تعهدش مبتنی‌بر حمله هوایی علیه سوریه سر باز زند و توافقی بر سر نابودکردن سلاح‌های شیمیایی دولت سوریه حاصل شود. خستگی موجود در محافل غربی، سوریه را به نقطه‌ای می‌رساند که به نتیجه برسیم پوتین از فرصت خوبی برخوردار است تا خود را به‌عنوان مردی دارای برنامه نشان دهد. ممکن است این پرسش مطرح شود آیا امکان ایجاد ائتلافی گسترده‌تر با هدف مبارزه با داعش وجود خواهد داشت؟ بااین‌حال، این دقیقا همان مشکل اصلی است. شکست غرب در منطقه یک چیز است، اما این بدان معنا نیست که رئیس‌جمهوری روسیه می‌تواند ناجی منطقه باشد. قضیه کاملا برعکس است. برای آغاز، اجازه دهید تفکرات ساده و واهی و پوچ را کنار بگذاریم. هیچ نشانه معتبری وجود ندارد که ما را به این نتیجه برساند که پوتین برای ساقط‌شدن دولت سوریه و یا کناره‌گیری اسد از قدرت، آمادگی دارد. هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که ما را قانع کند که روسیه عزمی جدی برای دستیابی به این هدف دارد. نکته دوم آن که، در زمینه مسائل خاورمیانه «یوگنی پریماکوف» نخست‌وزیر پیشین روسیه و یکی از ارکان مهم «ک‌گ‌ب» الهام‌بخش پوتین در تنظیم سیاست‌های منطقه‌ای‌اش بوده است. پریماکوف که اوایل سال‌جاری میلادی درگذشت، نقشی مهم در حفاظت از ارتباط تنگاتنگ میان دستگاه‌های امنیتی روسیه و سوریه ایفا کرد. او در کتابش تحت عنوان «روسیه و اعراب» چگونگی ایفای نقش روسیه در منطقه و جایگاه آن کشور در عرصه بین‌المللی و ظرفیت‌های مقابله با نفوذ و تأثیر آمریکا را تئوریزه کرد. پریماکوف همچنین در سال 2011 میلادی، بهارعربی را محکوم و این موضوع را مطرح کرد ظهور آن پدیده توطئه‌ای از جانب غرب با هدف تغییر رژیم‌های سیاسی بوده است که باید متوقف شود. نکته سوم؛ هنگامی که بحث از «مبارزه علیه تروریسم» به‌میان می‌آید، نوع برداشت از مفهوم آن اهمیت پیدا می‌کند. برای غرب، مبارزه با تروریسم، به معنای مبارزه با داعش است. برای اسد که دیدگاهش از سوی مسکو حمایت می‌شود، هرگونه گروه سیاسی که مخالف زمامداری اسد است، در چارچوب تروریسم می‌گنجد و جریانی تروریستی قلمداد می‌شود. واقعیت آن است اسد و داعش یکدیگر را تغذیه می‌کنند و به‌هم نیرو می‌بخشند. منطق روسیه نیز به جای کاهش ستیزه‌جویی و خشونت گروه‌ها، باعث تشدید آن می‌شود. مذاکره با پوتین درباره سوریه به خودی خود اشتباه نیست. نکته مهم این است در این گفت‌وگو چه گفته خواهد شد و چه اقداماتی مطرح می‌شود و درنهایت چه نتیجه‌ای حاصل خواهد شد. اگر پوتین واقعا به آنچه غرب درباره مبارزه با تروریسم می‌گوید علاقه‌مند باشد، پایان‌دادن فوری به استفاده از بمب‌های بشکه‌ای می‌تواند نقطه آغاز خوبی برای همکاری‌ها باشد. اسد علاقه دارد تا غرب این تصویر را از سوریه داشته باشد که اکنون درگیری میان او و بنیادگرایان مذهبی خشونت‌طلب در جریان است. از طریق پیگیری این سیاست، داعش نیز قادر به جذب نیروی بیشتر خواهد بود، چراکه می‌تواند ادعا کند در حال دفاع از جمعیت سنی علیه یورش گسترده نظامی اسد است. منطق سوریه نیز می‌تواند سبب گسترش اقدامات بنیادگرایان و بدترشدن آتش منازعه شود. روسیه نگران گسترش جهادگرایی در مرزهای جنوبی خود است. بااین‌حال، پوتین برای بهره‌داری و منافع سیاسی خود نشان داده برای نفوذ در خاورمیانه از صبر و شکیبایی لازم برخوردار است؛ در حالی‌که غرب اکنون دچار سردرگمی شده است. حتی اگر روزی اسد کشته شده، زندانی شود یا فرار کند، این روسیه خواهد بود که نشان می‌دهد راه‌حلی در دست دارد. پیشنهاد پوتین مبنی‌بر آنکه غرب باید اسد را با آغوش باز بپذیرد، صرفا یک توهم است که می‌تواند به تشدید خون‌ریزی‌ها در سوریه بینجامد و کمکی به حل بحران پناه‌جویان نخواهد کرد. مخاطره موجود در چنین وضعیتی حتی می‌تواند سوریه را به جهنم بزرگ‌تری تبدیل کند، چراکه همسویی مسکو با اسد سبب مداخله‌های بیشتر بازیگران دیگر منطقه ازجمله عربستان و کشورهای عربی دیگر حاشیه خلیج‌فارس خواهد شد که از شورشی‌های اسلام‌گرای سنی حمایت می‌کنند. این شرایط نیز باید با همان شدت انزجاری رد شود که در دوران کیسینجر و واکنش او در قبال رژیم «پل پوت» غیرقابل‌پذیرش بود. گویا وضعیت آن زمان، امروز برای روسیه الهام‌بخش است.

ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.