صندلیها
الناز طهرانی
نمایشگاه ابژه یک (نمایش صندلیهای طراحی و اجراشده گروهی از معماران معاصر ایرانی) در تاریخ سوم مهر 1394، در گالری شماره یک فرهنگسرای نیاوران افتتاح و به مدت 15 روز ادامه خواهد داشت. این نمایشگاه به مدیریت الناز طهرانی و با حضور 28 اثر از 30 معمار برگزار میشود.
«صندلی یک ابژه بسیار سخت است. طراحی یک آسمانخراش آسانتر مینماید». میس وندروهه اهداف و رویکردها صندلی در طول تاریخ طراحی یک نمونه نمادین است که اطلاعات باارزشی به دست منتقدان هنر و زیباشناسی میدهد. ما در همان مواجهه اول، با نگاهکردن به محصول هنری و از طریق تطبیق دادههای تجسمی خود با اثر، آگاهیهای اولیهای مانند اینکه چه کسی آن را ساخته، تحت چه مکتبی تولید شده است، در زمان ارائه آن چه چیزهایی در اولویت اهمیت قرار گرفتهاند، کدام جامعه مصرف، هدف طراحی بودهاند و در چه فضایی مورداستفاده قرار میگیرد، بهدست میآوریم. همگام با تاریخ طراحی، صندلی نیز دچار دگرگونیهایی شده، اما آنچه در این میان تغییر نکرده، هدف غایی و کارکردی آن است: طراحی «جایی برای نشستن». در طراحی صندلی، فرم و کاربرد همزمان موردتوجه است و به همین علت برای طراحان، مسئله پیچیدهای به حساب میآید. در واقع مهندسی، انتخاب متریال، روش تولید، جهانبینی طراح و ویژگیهای کارکردی محصول، همه در بستهای به نام صندلی تجلی مییابند. با بررسی صندلی، پژوهش درباره بخشی از تاریخ طراحی ممکن میشود. تقریبا اکثر معماران موفق و مشهور در زمانی از عمر خود طراحی صندلی را آزمودهاند. معمارانی همچون لودویگ میس وندروهه، فرانک لویدرایت، ایرو سارینن، فرانک اُگری، آلوار آلتو، نورمن فاستر، گریت ریتفلد، ژان نوول، لوکوربوزیه، ژان پرووه، ریچارد نیوترا، اسکار نیمایر، تادائو آندو، رم کولهاس و حتی معماران زن همچون شارلوت پریند، پاتریشیا اورکیولا و دیگرانی را میشود نام برد که صندلیهایشان از شاخصترین نمونههای طراحی و نمایندگان عصر آنها هستند. بین شروع جنبش مدرن و جنگ جهانی دوم، طراحی روندی خلاقانه و پرشور را تجربه کردهاست. بسیاری از این آثار جزء اولین نمونههای آشنای ما از مبلمانی است که بهاصطلاح مدرن خوانده میشوند. برای مثال میس وندروهه صندلی طرهای را بهاری در فصل طراحی میدانست، حال آنکه مارسل بروئر آن را نمونه سادهشده ایده قدیمی چارپایه میشمرد. یا آلوار آلتو درگیر استفاده هرچهبیشتر از پتانسیلهای چوب لمینیت شده بود و قدرت زیادی در نظم منحنیهای آن میدید. طراحان صندلی همگام با جنبشهای هنری، نقاشان، مجسمهسازان، طراحان صنعتی و طراحان گرافیک زمان خود بودهاند. برای مثال صندلی ریتفلد به سبک دِ استَیل مربوط است. صندلی بروئر، زیباشناسی باوهاوس را بیان میکند. ریمرشمید یکی از اعضای جنبش هنری آرنوو بود. آزمایشهای تاتلین در مورد قوانین اصلی سازهای، صندلی او را به مجسمههای ساختارگرایان شبیه میکند. همچنین طراحی صندلی با پیشرفتهای تکنولوژیک زمان خود همراه بوده است. صندلی پلاستیکی ایمز بدون پیشرفتهایی که هانس کوری در زمینه تغییر شکلدادن به آلومینیــوم کسب کرده بود، قابل تولید و طراحی نبود؛ یا استفاده او از تختهچوب، براساس روشی است که آلتو بنیانگذار آن بود. صندلی رولند نیز حاصل پالایش او از پیشرفتهای هانس کوری در تکنولوژیهای متالورژی است. صندلیهای ساختهشده از پلاستیک فشرده در طراحیهای صندلی زیگزاگ ریتفلد ریشه دارند. این دوره، مملو از ایدههایی است که ریشه در پیشرفت تکنولوژی و تولید مصالح جدید دارند. تاریخ طراحی، همواره با تاریخ اجتماعی همپیوند و متأثر از عوامل مداخلهگر سیاسی، فرهنگی و تکنولوژیک بوده است. از همینرو میتوان این مسیر را متصل به بافتار (Context) دانست و چنین پنداشت که بعضا طراحی هر ابژه کارکردی با جغرافیایی که طراح از آن برمیخیزد و برای آن طراحی میکند، مرتبط است. امروز، سرمایهای باارزش از تاریخ طراحی صندلی به ما رسیده است و اطلاعات ارزشمندی را برای استفاده طراحان مهیا میکند و در عینحال خلأ وجود پیشینه مدون طراحی معماری در ایران بیشتر احساس میشود. از این منظر طراحان ما میتوانند زمینهساز شکلگیری تاریخ منحصربهفرد این جغرافیا باشند. پیگیری و مستندسازی آنچه تاریخ معماری معاصر ایران مینامیم، یک ضرورت است. «ابژه» سعی دارد تا با معرفی و نمایش صندلیهای طراحیشده معماران، مسیر گذشته را شناسایی، حال را بازنمایی و آینده را جستوجو کند. درعینحال، از آنجا که بررسی آثار طراحان معمار منجر به آشکارشدن خطوط فکری و فلسفی آنها میشود. «ابژه» بر آن است تا بعد دیگری از شخصیت حرفهای معماران را به جامعه هنری معرفی کند و طراحی صندلی فرصتی است تا معماران بینش خود در طراحی را بدون حضور کارفرما در استانداردی شناختهشده ارائه دهند و بدون پیچیدگیهای معمول پروژههای ساختمانی، هنر خود را در خلق صندلی به نمایش گذارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.