نسبت یکنوزدهم بودجه به کل فرهنگ ایران!
وحید معتمدنژاد-فعال فرهنگی
در هر فرمولی نسبتی مستقیم و محاسبهشدنی بین اجزای آن برقرار است تا به نتیجهای قابل حصول دست یابد و از حاصل آن توسعه و رشدی معقول به ثمر رسد. اینکه سخنگوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بودجه فرهنگی کشور را یکنوزدهم اعلام میکند، همان رابطه نامتعادلی است که در توسعه و رشد فرهنگ ایرانی، گریبانگیر ارتقای فرهنگی کشور شده است. معمولا در اکثر کشورهای دنیا این نسبت، کاملا رابطه معکوس دارد و از زاویه زیرساخت به آن نگاه شده و درواقع بسترسازی اجتماعی، اقتصادی و سپس سیاسی از آن منشعب میشود که این نیز در نظام اجتماعی ایران، تفاوتهای فراوانی با دیگر نقاط دنیا دارد. در این راستا، مقوله «فرهنگ» هویت زیربنایی دارد نه روبنایی که از آن صرفا برای لعابدهی افکار هدایتشده استفاده میشود. فرهنگ، زمانی رسالت خود را خواهد یافت که ارکان گوناگون فرهنگی، اعم از آدابورسوم و یافتههای آن- که بر اثر آموزش عقلانی نه احساسی، به منصه ظهور میرسد- بهطور آگاهانه در افکار و ضمیر روشن افراد جامعه بنشیند و از این نشست، ریشههای آزادی بیان و اطلاعات به بیرون درج کرده و جامعهای را به روشنفکری و آگاهی برساند. برایناساس، آنچه جوامع را از هم تفکیک میکند، ظرفیت و گنجایش فرهنگپذیری جوامع است که با درنظرگرفتن صداقتها و عدم پروپاگانداست تا فهم افرادش در جهت تکامل فردی و اجتماعی سیر کند. به عبارتی، حصول اینچنین نتایجی نهتنها نیاز به بودجه نداشته که خود زمینهای برای رشد اقتصاد فرهنگی است و همگان از سود چندجانبه آن بهرهمند میشوند. از دگر سو، ترویج فرهنگ به شکلی که نیازمند بودجههای کلان باشد، در دل خود اشاعه افکار جهتدهنده است که از درون آن خط و سیری با منافع مادی رشد کرده و کارتلهای مهم اقتصادی از درون آن به بیرون معرفی و گروهی خاص از آن منتفع میشوند و این شکل انتفاع، بیشتر در جوامع توسعهنیافته و رانتخواری است که مردم هیچ نقشی در تصمیمگیری و شراکت منافع ندارند. حال اگر از این دریچه، به بودجه اختصاصی فرهنگ کشور بنگریم، نگارنده معتقد است چنانچه این بودجه در جهت ابزار فرهنگپروری خاص باشد، به سهم خود بسیار کم است، اما اگر فرهنگ از دل رفتارهای اجتماعی برخیزد، حتی به همین درصد مذکور نیز نیازی نیست. اینگونه است که فرهنگ هیچگاه وجهالمصالحه نیست و بهتنهایی و بدون دخالت دولتها حتی سودآوری داشته و زیربنا و بنیه اقتصادی جامعه را فراهم میکند و جامعه میتواند از این رهگذر به منافع دولتها نیز کمک برساند. امروزه بسیاری از بنیادهای اقتصادی دنیا ازجمله تعاونیهای محلی و خصوصی در کشور ما از طریق همین الگوی سالم اجتماعی که به دور از دخالتهای دولتی اداره میشوند، به سودهای قابلاعتنایی دست یافتهاند و تعداد قابلتوجهی شغل ایجاد کردهاند.
در پایان نگارنده بازهم معتقد به این اصل است که اشاعه فرهنگ اصیل و ریشهدار که قدمت داشته هیچ نیازی به بودجه ندارد و از نسلی به نسل دیگر- البته با آموزش صحیح-منتقل میشود و پایههای استحکام و استقامت را در جامعه توسعهیافته بنا مینهد. طبیعی است در دل چنین فرهنگی، هیچگونه اخاذی و عدم احقاق حقوقی رخ نداده و همه از منافع سرشار آن بهرهمند شده و نوید دموکراسی و آزادی از اینگونه جوامع همیشه ساطع است. به امید ایرانی که هر ایرانی بدون هیچ بودجهای خود، پلههای ترقی فرهنگ را بپیماید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.