|

پدر جذامیان ایران در ۸۸ سالگی در تبریز درگذشت

باباباغی یتیم شد

مهرداد خوشکارمقدم، خبرنگار در تبریز: دکتر سیدمحمد حسینی‌مبین، پزشک بنام تبریزی که ریشه‌کنی بیماری جذام در ایران حاصل زحمات 70 ساله وی بوده است، روز گذشته در 88سالگی بر اثر کهولت سن چشم از جهان فروبست. «سیدمحمد حسینی‌مبین» در اوایل دهه 30 تحصیل در رشته ادبیات را نیمه‌تمام گذاشت و با ورود به عرصه طبابت سرمنشأ خدماتی بود که ریشه‌کنی و درمان بیماری جذام در ایران حاصل آن شد و به‌همین‌دلیل هم به پدر جذامیان ایران معروف شد. منطقه آذربایجان در سال‌های دهه 1330 کانون بیماری جذام در ایران بود و به دلیل سطح پایین امکانات بهداشتی و درمانی، مردم تبریز تنها چاره جلوگیری از شیوع این بیماری را در تبعید جذامیان به اردوگاهی خارج از شهر دیده و «باباباغی» را برای این امر مناسب یافته بودند. «باباباغی» در وسعتی بالغ بر 75 هکتار در سال 1310 از سوی شهرداری تبریز به مبلغ 600 تومان خریداری و پس از ایجاد زیرساخت‌های لازم، از سال ۱۳۱۲ با جذب ۷۵ نفر از بیماران جذامی، به اولین آسایشگاه جذامیان ایران تبدیل شد. درحالی‌که آسایشگاه باباباغی، به مرکزی برای تجمیع انسان‌های پشت‌کرده به زندگی تبدیل شده بود، حضور پزشک جوانی به نام سیدمحمد حسینی‌مبین، روح تازه‌ای در این آسایشگاه دمید و سرآغاز تحولی بزرگ در علم پزشکی شد. دکتر سیدمحمد حسینی‌مبین، شاعر، نویسنده و پزشک اهل آذربایجان، در سال ۱۳۰۶ خورشیدی در محله چرنداب تبریز به دنیا آمد. وی در سال ۱۳۲۷ دیپلم خود را از دبیرستان فردوسی تبریز گرفت و در سال ۱۳۲۸ وارد دانشکده پزشکی دانشگاه تبریز شد. او در سال ۱۳۳۳ موفق به اخذ مدرک دکترای خود از این دانشگاه شد و از سال ۱۳۳۷ فعالیت‌های خود را با بیماریابی جذام در مناطق مختلف آذربایجان آغاز کرد. من به‌عنوان خبرنگار دوبار در سال‌های دهه 80 با سیدمحمد حسینی‌مبین گفت‌وگو کردم، برای گفت‌وگو با «طبیب شاعر» و شنیدن خاطرات سال‌های سخت گذشته بر باباباغی، هر دوبار در خانه قدیمی و باصفایش در خیابان طالقانی تبریز او را ملاقات کردم. او در صحبت‌هایش داستان خود از چگونگی آشنایی‌اش با بیماری جذام را این‌طور آغاز کرد: در سال پنجم پزشکی کتاب دکتر آلبرت شوایتزر با نام «در قلب آفریقا» به دستم رسید که خاطرات ۱۸ سال خدمت وی به جذامیان آفریقا در آن نوشته شده بود. این کتاب تأثیر شگرفی بر من نهاد و آرزو کردم من هم بتوانم در این عرصه به هم‌وطنان خود خدمت کنم بنابراین گرایش به‌سوی بیماران جذامی و درمان آنان از دوران دانشجویی در من ایجاد شد. با توجه به کاستی‌های موجود در آن دوران، وضعیت اردوگاه باباباغی به‌قدری اسفناک بود که فروغ فرخزاد، مرگ و ماتم و سیاه‌بختی مردمان این آسایشگاه را دست‌مایه ساخت فیلم معروف «این خانه سیاه است» کرد تا نگاه وجدان‌های بیدار را به سمت آسایشگاه جذامیان معطوف کند. به گفته استاد مبین، در آن سال‌ها حصاری به ارتفاع سه متر و عرض یک متر دور باباباغی کشیده بودند که آن را بیشتر به زندان باستیل شبیه کرده بود چراکه اعتقاد آن زمان بر قرنطینه‌کردن بیماران جذامی و حبس‌کردن آنان استوار بود. دکتر محمد حسینی‌مبین در یکی از آن گفت‌وگوها درباره جذام چنین توضیح داد که در سال‌های دهه 30 «جذام» برای آذربایجان مسئله حادی بود چراکه ایالت آذربایجان کانون عفونت جذام به‌شمار می‌رفت به‌طوری‌که دوسوم جذامیان ایران را بیماران این منطقه تشکیل می‌دادند. درنهایت با تلاش‌های صورت‌گرفته، باباباغی در ردیف کمک‌گیرندگان از سازمان بهداشت جهانی قرار گرفت و در این سال‌ها اولین محموله داروهای درمان جذام وارد ایران شد. این در حالی بود که تعداد جذامیان باباباغی به ۵۵۰ نفر رسیده بود. دکتر مبین در سال ۴۱ از سوی سازمان بهداشت جهانی به مدت یک سال برای جذام‌شناسی و مطالعات تکمیلی به کشورهای اسپانیا، پرتغال، نیجریه و مالی اعزام شد و پس از آشناشدن به روش‌های روز جهان در اروپا و وضعیت درمان بیماران آفریقایی با دستی پر به ایران بازگشت. در این سال‌ها بود که وی به سمت ریاست آسایشگاه باباباغی منصوب و به دلیل فعالیت‌های خود، موفق به دریافت بورسیه تحصیلی سازمان بهداشت جهانی شد. دکتر مبین بارها تأکید کرده که در این دوره آموخت راه درمان جذامیان، زندانی‌کردن آنان نیست، بنابراین اولین اقدام وی برداشتن تمام حصارهای باباباغی و تبدیل آن به یک مرکز تحقیقاتی و درمانی بیماری جذام بود. علت به‌وجودآمدن باسیل جذام و چگونگی ورود آن به ایران، سؤالی است که تاکنون هم برای آن پاسخی یافت نشده است اما به گفته دکتر مبین، کشورهای چین، ژاپن، مصر و هندوستان به‌عنوان کانون‌های جهانی «جذام» شناخته شده‌اند. طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی، اگر تعداد جذامیان هر کشور، یک به ۱۰‌هزار نفر باشد این بیماری در مرحله حذف قرار دارد، این درحالی است که در ایران نسبت فوق ۱۲ صدم به ۱۰‌ هزار نفر است و این یعنی اینکه در سایه تلاش‌های صورت‌گرفته، بیماری جذام در ایران به مرحله ریشه‌کنی رسیده است. گفتنی است امروزه جذام هم‌ردیف با دیگر بیماری‌های پوستی محسوب شده و دیگر نیازی به وجود آسایشگاه‌های خارج از شهر نیست چراکه مدت درمان یک جذامی از ۱۵ سال به ۴۵ روز کاهش یافته است. استاد مبین در آبان‌ماه 1367 به سن بازنشستگی رسید اما با وجود این خدمت خود را به‌عنوان رئیس مرکز بررسی و تحقیق بیماری‌های پوست آذربایجان‌شرقی و بیمارستان جذامیان باباباغی تبریز ادامه داد. سرنوشت آسایشگاه باباباغی نیز ختم به خیر شد. هم‌اینک کمک به «باباباغی» و عیادت از بیماران جذامی به یک فرهنگ غالب در تبریز تبدیل شده و با افزایش آگاهی عمومی از بیماری جذام، کمک‌های مردمی همواره یکی از مهم‌ترین منابع تأمین نیازهای جذامیان بوده است. دکتر مبین از سوی محافل علمی و فرهنگی بارها مورد تجلیل قرار گرفته و در سال ۷۶ نیز به‌عنوان یکی از ۱۰ پزشک فرهیخته و پیش‌کسوت ایران برگزیده شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.