درباره نمایشگاه گذر هراسی
خبر از مخاطرهای برای زیبایی
حسین گنجی
مسائل اجتماعی در بسیاری از دورهها و زمانها، بهخصوص برای هنرمندانی که با پیرامون و جامعه خود دمخوری بیشتری داشته و دغدغهمند بودهاند، مهمترین سوژهای بوده که بدان میپرداختهاند. سوژههایی که با پرداختن بدانها، نقد خود را به جامعه ابراز میکردند یا از جامعه خود، بهخصوص زیر پوست جامعهای که شاید دیگران بیتفاوت از کنار آن عبور میکنند، یا آن را نمیبینند، خبر میدادند. اینگونه هنرمندان بهخصوص از اتفاقات انسانی، اخلاقی و احساسی پیرامون خود الهام میگرفتند و همواره با اغراق و زیباییشناسیهای متداول، آن را بسط میدادند و روایت خود را از منظر خود به جامعه ارائه میکردند. این کار همواره مستلزم آن بوده است که هنرمند به جز کنکاش طبیعت و محیط، به کنکاش انسان و اتفاقات انسانهای پیرامون خود نیز توجه کند. پای دردهای جامعهاش بنشیند و جایی این درد را یا خود تجربه کند، یا با آن همزادپنداری کند. این همزادپنداری میتواند نزدیکشدن به حادثه باشد یا جستوجوگری پیرامون آن، آنقدر که آن درد و زخم بخشی از تناش شود با اینکه تن او هیچ آثاری از زخم را در خود نداشته باشد. هنرمندان از آنجایی که دامنه حسی وسیعتری دارند و سنسورهای گیراییشان در زمینه دردها و آلام انسانی حساستر است، بهخوبی میتوانند خود را به معضلات و اتفاقات یک جامعه نزدیک کنند و از آن تصویر درستی به مخاطب و جامعهای که شاید از آن بیخبر یا نسبت بدان بیتفاوت باشد، ارائه دهند. گوستاو فلوبر در نامهای به لوییزکوله مینویسد؛ «باید واقعیت بیرونی به درونمان نفوذ کند و تقریبا به فریادمان درآورد تا بهخوبی بازتولیدش کنیم». این عبارت همانی است که هنرمند، البته هنرمند دغدغهمند، نسبت به موطن و جامعهاش ناخواسته بدان گرایش مییابد و بدان معنا و جان میبخشد. درک آنچه بیرون از تن و بیرون از محیط پیرامون ما رخ میدهد، نگاه و خوانش وسیعی میخواهد. بهخصوص این مسئله میان قشر زنان، دامنه وسیعتری میطلبد. آلام یک قشر از جامعه که به هزاران دلیل ریز و درشت نمیتواند دیده شود، نمیتواند فریاد بزند و نمیتواند آن را ابراز کند، کاری بهمراتب سختتر است. این آلام زنانه زمانی خود را بهوضوح نشان میدهند، که کارد به استخوان رسیده باشد، مثل اتفاقی شبیه به اسیدپاشیهای اخیر. فریاد ناخواسته بلند میشود، آلام ناخواسته روی پرده نمایش بزرگ جامعه به نمایش در میآید. وقتی آجرهای دیواری را دانه دانه بیرون میکشی، تا زمانی که دیوار پابرجاست، اتفاقی رخ نمیدهد و صدایی هم از کسی در نمیآید، اما آن آجر آخر، آن آجر که بیرونکشیدنش، حکم عدم دیوار است، فروریزاننده است و آن است که تمام محل را باخبر میکند.
اتفاقاتی هستند که خرد خرد رخ میدهند، جامعه به تواتر و تکرار آن را میبیند و میداند، ولی واکنش نشان نمیدهد. زمانی جامعه به خود میآید که این دیگر به لحاظ اخلاقی و ساختاری فروریخته باشد. اینجاست که نقش هنرمند مسئول، هویدا میشود. اوست که باید بیرق هشدار را بر دوش بکشد و از اتفاقی هولناک جامعه را باخبر کند. آثاری که در گالری طراحان آزاد با عنوان گذر هراسی و توسط سمانه احمدی کنار یکدیگر نشانده شده، جدا از اینکه از یک اتفاق و خردهاتفاقهای پیرامونی جامعه الهام گرفته است، و حس زن در جامعهای که صدای آن را ضعیف دارد، برگرفته شده است، خبر از اتفاقی هراسآورتر میدهد. خبر ازدسترفتن امید، ازدسترفتن حس امنیت، ازدسترفتن آرامشی که اگر نباشد، جامعه دیگر چیزی را برای ازدستدادن نخواهد داشت. این حس و هشدار را هم از عکس شادی قدیریان میتوان گرفت و هم از پروانه لکههای پرستو فروهر؛ هم میتوان از کلبه بالای درخت ساخته بهروز حشمت این واهمه را دریافت کرد و هم از دستساخته صالح تسبیحی میتوان چنین ماجرایی را بیرون کشید. مثل آبی که آرام آرام از زیر خاک میرود و هنرمند با کلنگی آن را بیرون میکشد، درد در زیر جامعه در جریان است و هنرمند با کنارهمنشاندن المانها، تصویرها و ایماژها که حکم کلنگ را دارند، خبر هولناک را و گذر هراسناک و هرروزه زن از میان هزارتویی زندگی را نشان میدهد. این مجموعه بهخوبی توانسته یک کل منسجم داشته باشد و یک کانسپت محکم برای چیزی که برای بهتصویرکشیدن و عنوانکردنش پا به میدان گذاشته، ارائه کند. گذار زن از دوران هراسناک قرن بیستویکم، همانطورکه با توفیقاتی همراه بوده، شکستهای ناگواری را نیز به خود دیده است. سمانه احمدی درست به عدم امنیت و هراس اشاره کرده است و این نگاه بیمناک را با هنرمندانی چون رزیتا شرفجهان، سیمین کرامتی، گوهر دشتی، نسیم تقیپور، نازنین خسرونیا، کتایون کرمی، پروین شکری، ماندانا مقدم، علیرضا نکویی و الهه مقدمی بهخوبی به تصویر کشیده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.