گفتوگو با محمدتقی فاضلمیبدی درباره فاجعه منا
سیاست اخلاقی و دینی راهحل است
مهسا علیبیگی: کشتهشدن صدها نفر در مراسم رمیجمرات امسال در منا، دل مسلمانان بسیاری در سرتاسر جهان را به درد آورد. بلافاصله بعد از این فاجعه، نگاهها به سمت علتها و راهحلها رفت. «محمدتقی فاضلمیبدی» معتقد است درباره این فاجعه بیش از هر چیز باید به فکر راهحلی دیپلماتیک برای جلوگیری از اتفاقات مشابه بود. او میگوید برخی واکنشهای ایجادشده در روزهای اخیر سیاسی است که بهدور از اخلاق و دین است.
واکنشهای ابرازشده به فاجعه منا را چطور ارزیابی میکنید؟ در میان واکنشهایی که به این فاجعه تاکنون نشان دادهشده است، معتقدم روشی که بعضی رسانهها بهویژه صداوسیما پیش گرفتهاند، روش درستی نیست اینکه بخواهیم سر فاجعهای که پیش آمده تسویهحساب سیاسی کنیم، بهنفع هیچکس نیست. من نمیخواهم نقش دولت عربستان در بروز این فاجعه را نادیده بگیرم و همانطور که رهبر انقلاب تأکید کردند، این فاجعه نتیجه مستقیم سوءمدیریت دولت عربستان سعودی است و شکی نیست مسئولان عربستان سعودی که هرساله میزبان پنجمیلیون نفر از سرتاسر دنیا برای انجام مراسم حج هستند، باید شرایط و امکانات را بهگونهای فراهم کنند که چنین اتفاقاتی روی ندهد. اما درعینحال، این حادثه نباید منجر به این شود که رسانههای ما سیاست ضدعرب پیش بگیرند و خواهان کنارهگیری حکام عربستان سعودی شوند. چنین واکنشی در شأن دیپلماسی ایران نیست و از لحن دیپلماتیک به دور است. البته در این زمینه، واکنش وزارت امور خارجه کشورمان، سخنرانی رئیسجمهور و همچنین بیانیه معاوناول رئیسجمهور کاملا بجا و مناسب بود، اما برخی رسانهها این موضوع را کاملا سیاسی کردهاند. سیاسیکاری در زمینه چنین اتفاقاتی چه تأثیراتی دارد؟ سیاسیکاری در این زمینه باعث ایجاد فاصله بین ایران و عربستان و ملت دو کشور میشود و اینکه فاصله بیشتر و شکاف عمیقتر شود، نه بهنفع ایرانیها و نه بهنفع ملت عرب است. اولین تأثیر این اتفاق این است که اخوت بین مسلمانان از بین میرود. هر ساله مسلمانان ایرانی بسیاری به مکه میروند، اگر این افراد با یک بغض نسبت به برادران دینی خود به مکه بروند، هم شعار اسلامی برادری از بین میرود و هم فلسفه حج. علاوهبر این، در منطقه خاورمیانه کشورهای عربی بسیاری پیرامون کشور ما وجود دارد؛ از قطر و امارات گرفته تا مصر و... . در این کشورها ایرانیهای زیادی زندگی میکنند. بهعلاوه، ما روابط اقتصادی با برخی از این کشورها داریم. همه اینها در کنار وحدت ایدئولوژیکی که ایران با کشورهای عربی دارد، باعث میشود ایران روابطش را با این کشورها حفظ کند و با نگاه سیاسی به اینگونه اتفاقات، مشکلات را بدتر نکند. بلکه باید بهجای قیامکردن علیه عربستان سعودی به فکر همکاری با این کشور برای حل این مشکلات باشیم. معتقدم با برقراری یک رابطه دیپلماتیک صحیح میتوان اتفاقی که تاکنون چندینبار روی داده است را طرح و آن را حل کرد. اینکه بگوییم اینها باید بروند، ادبیات دیپلماتیک نیست؛ باید کاری کنیم که دیگر فجایعی نظیر این تکرار نشود. آیا اساسا امکان کنارگذاشتن سیاست از این مسئله وجود دارد، مخصوصا اینکه هم در رویدادهای تاریخی و هم درحالحاضر سیاستهای عربستان سعودی در منطقه در بسیاری مواقع مخالف و متضاد با سیاستهای جمهوری اسلامی ایران بوده و هست؟ با اتخاذکردن سیاستهای تند مشکل که تأمین امنیت جانی حجاج است، حل نمیشود. بخشی از این مشکلات با تغییر نگاه ما قابلحل است. آیا فاصله ما با عربستان سعودی بیشتر از فاصله با کشورهای غربی و مخصوصا آمریکاست؟ فاصله ما با کشورهای 1+5 مخصوصا در هشت سال دولت گذشته بسیار زیاد شده بود بااینحال، ایران با این کشورها سر موضوع مهمی مثل مسئله هستهای سر یک میز نشست و مذاکره کرد و نتیجه هم گرفت. این مشکل غیرقابلحلتر از مسئله هستهای نیست و سران کشورهای اسلامی میتوانند درباره آن با هم مذاکره کنند مگر اینکه رسانهها بخواهند این بیاعتمادی را تشدید کنند. درحالحاضر کشور عربستان از دو جهت برای ما مهم است؛ اولا عربستان سرزمین وحی است و دوم اینکه ما نمیتوانیم هر سال صدهزار ایرانی را با چنین بغضی به عربستان بفرستیم. چرا برخی رسانهها این روش را که از آن نام بردید، در پیش گرفتهاند؟ از نظر من برخی رسانهها، منافعشان در این است که رابطه ما با جهان بدتر شود تا دولت را منزوی کنند. اولین ضرر این سیاسیکاری برای دولت یازدهم و رئیسجمهور است که درحالحاضر در نیویورک است. این اتفاق باعث میشود که در جامعه جهانی این نگاه ایجاد شود که رابطه بزرگترین کشور شیعه، در منطقه خاورمیانه با کشورهای پیرامونش مساعد نیست. از نظر من ایران باید رابطهاش با دو کشور عربی؛ یکی عربستان و دیگری مصر را بهبود بخشد. این دشمنی با عربستان سر این فاجعه خطرناک است و روی مردم هم تأثیر میگذارد. درصورتیکه میتوان این فاجعه را یک مسئله بینالمللی تلقی کرد و با تدبیر کشورهای اسلامی و سازمانملل برای حل آن فکر کرد. آیات قرآن همواره همه ما را دعوت میکند که کنار هم باشیم. اسلامی که معتقد است همه ادیان میتوانند زیر یک پرچم جمع شوند، باید برای خود ما مسلمانان بیشتر الگو باشد. الان شقوق غیرضروری در اسلام در منطقه ایجاد شده است که تنها نفعش نصیب اسرائیل میشود. اگر همه کشورهای منطقه، مصالح اسلامی و ملیشان را در نظر بگیرند و فقط به فکر بقای خودشان نباشند، این مشکلات قابلحل خواهد بود. ما باید سیاستمان دینی باشد. اگر بخواهیم سیاست را تابع اخلاق و دین کنیم، مشکلمان حل میشود اما اگر برعکس باشد همین میشود که میبینید. بهجز همکاری سیاسی برای حل این مشکل، چه راهکار دیگری میتوان برای جلوگیری از وقوع چنین اتفاقاتی در نظر گرفت؟ یکی از اقداماتی که در این زمینه میتوان انجام داد، حل مسئله از منظر فقهی است. علمای مسلمان میتوانند احکام حج در این زمینه را تغییر دهند بهگونهای که زمان و مکان رمی جمرات توسعه پیدا کند. درحالحاضر خانمها در ساعات مشخصی میتوانند در منا حضور پیدا کنند که شبهاست. این ساعات میتواند با هماهنگی برای آقایان نیز گسترش پیدا کند. همچنین ستونی که برای رمی جمرات در نظر گرفته شده یک مکان نمادین است و به همین دلیل میتوان احکام را طوری تغییر داد که در محدوده منا چندین ستون ایجاد شود و رمی جمرات منحصر به مکان و زمان خاصی نشود. در فقه اسلامی ظرفیتی برای تغییر اینگونه احکام وجود دارد؟ بله، در اسلام هرگاه خوف و ترس جان باشد، احکام میتوانند تغییر کنند. برای مثال چرا کسی که مریض است میتواند روزه نگیرد؟ زیرا خوف جان، خطر مرگ و پیشامد در اینجا میرود و هر کجا که چنین باشد حکم میتواند تغییر کند. اینکه حکم رمی جمره در یک محدوده محدود و در یک وقت محدود انجام شود را میتوان تغییر داد زیرا تنها با گسترش امکانات و زیرساختها نمیتوان این مشکل را حل کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.