نگاهی به مشکلات و چالشهای پیشروی جراحی پیوند سر
راه دشوار رؤیا تا واقعیت
ترجمه: قدیر فرهادی
یک پزشک جراح مغز و اعصاب ادعا میکند که میخواهد تا دو سال دیگر جراحی پیوند سر را در انسانها انجام دهد، اما دیگر پزشکان از این ایده چندان استقبال نکردند و این طرح را از لحاظ علمی غیرممکن و از لحاظ اخلاقی نادرست توصیف کردند. به باور آنها این شیوه جراحی بسیار دشوار و دستکم در آینده نزدیک انجامپذیر نیست. ایده کلی این روش این است که سر سالم فردی با بدن معلول را به بدن سالم یک فرد مرگ مغزی پیوند بزنند. برای انجام چنین پیوندی لازم است نخاع فرد مرگمغزی را به نخاع بیمار با مغز سالم پیوند بزنند. اما بسیاری از پزشکان به این ایده با دیده تردید مینگرند. دکتر «ادواردو رودریگز» که پیش از این کاملترین عمل جراحی ترمیمی چهره را در سال 2012 روی صورت یک بیمار انجام داده بود، یکی از همین افراد است. او میگوید حتی امروز هم باوجود همه پژوهشهایی که درچند دهه گذشته در زمینه نخاع و درمان بیماران نخاعی انجام شده است، باز هم در درمان بیماران آسیب نخاعی با مشکلات بسیاری روبهرو هستیم. به بیان دیگر ما هنوز هم نمیتوانیم دو بخش آسیبدیده نخاع یک نفر را به همدیگر پیوند بزنیم، پس دشوار است که بپذیریم فرد یا گروهی میتواند نخاع دو فرد مختلف را به هم پیوند بزند. دکتر «سرجیو کاناوارو» که این طرح را پیشنهاد کرده، در تورین ایتالیا به کار جراحی مغز و اعصاب مشغول است. او میخواهد سری سالم را به بدن سالم فردی دیگر پیوند بزند، با این امید که همه چیز خوب پیش برود و این سر و بدن با هم سازگار شوند و همدیگر را پس نزنند. اما نکته جالبتر اینکه او در یک مصاحبه با مجله «لایوساینس» این جراحی را با پروازهای فضایی مقایسه کرده و گفته است اگر آمریکاییها این کار را نکنند، چینیها این کار را انجام میدهند. به گفته دکتر «رودریگز» یکی از مشکلات این نوع پیوند این است که هر دو نفر باید در طول جراحی در وضعیت هیپوترمی (یا دمای پایین) باشند تا در زمانی که بافتها هنوز به دستگاه گردش خون وصل نیستند، سالم بمانند. علاوه بر این، باید اعصاب را پس از عمل جراحی با برقراری جریان الکتریکی تحریک کرد تا روند بازتوانی بیمار سریعتر انجام شود. دکتر «کاناوارو» میگوید زمانی که 15ساله بوده است، در یک روزنامه گزارشی درباره فعالیتهای دکتر «رابرت وایت»، جراح آمریکایی خوانده و از همان زمان به موضوع پیوند سر در انسانها علاقهمند شده است. گفتنی است دکتر «رابرت وایت» در سال1970 سر یک میمون را به بدن میمونی دیگر پیوند زده بود. این میمون پس از عمل میتوانست ببیند، بشنود و چشمهایش را حرکت دهد، هرچند که از گردن به پایین فلج بود. البته این میمون 9روز پس از عمل مرد زیرا دستگاه ایمنی بدنش، این پیوند را رد کرد. البته گفتنی است در دهه 1950 یک جراح اهل شوروی به نام «ولادیمیر دمیخوف» مشابه این عمل جراحی را روی سگها انجام داد، البته با این تفاوت که وی به جای اینکه سر هر دو سگ را ببرد و با هم تعویض کند، سر یک سگ را برید و به سر سگ دیگر پیوند زد، به طوری که این سگ دو سر داشت. ژاپنیها هم چنین عملی را روی موشها انجام دادند. به هر حال چیزی که آشکار است اینکه تاکنون کسی چنین عملی را روی انسان انجام نداده است. هرچند شک و تردیدهای بسیاری درباره جوشخوردن پیوند نخاع و التیامیافتن آن در این جراحی وجود دارد، اما دکتر «کاناوارو» تأکید میکند که روش کار او موفقیتآمیز خواهد بود. او درباره مشکلات پیوندخوردن نخاع دیگر بیماران و ازجمله مصدومان تصادفها میگوید جراحی او با تصادف بسیار متفاوت است، چون او نخاع را با چاقو بسیار دقیق و ظریف میبرد و به همین دلیل نخاع خیلی راحت جوش میخورد. او برای اینکه تفاوت این دو مورد با همدیگر را نشان دهد، در سخنرانی خود در تدکس (TEDx 2014) در قبرس، دو عدد موز را انتخاب کرد. یکی را با دقت و با استفاده از چاقو برید اما یکی دیگر را به زمین انداخت و زیر پا له کرد. «کاناوارو» میگوید با استفاده از ترکیبی به نام پلیاتیلنگلیکول، میتواند نخاع دو نفر را به هم وصل کند. البته پیش از این هم برای ترمیم جراحت نخاع برخی حیوانات از این ماده استفاده شده بود. اما دکتر «رودریگز» میگوید ما هنوز به این دانش نرسیدهایم که سر دو نفر را با هم عوض کنیم ولی دستگاه اعصاب مرکزیشان همچنان فعال باشد. «رودریگز» و همکارانش در سال 2012، کاملترین و پیشرفتهترین عمل جراحی تعویض چهره را روی «ریچارد نوریس» انجام دادند. «نوریس» بخش زیادی از صورتش را در اثر حادثه برخورد گلوله تفنگ از دست داده بود. هرچند پس از این عمل، بخشی از اعصاب و ماهیچههای صورت «نوریس» فعال شد، اما خود «رودریگز» میگوید: «این عمل کامل نبود». گذشته از این پسزدن اندام هم مشکل دیگری است که باید به آن توجه کرد. یکی از مشکلات همیشگی عمل جراحی پیوند اعضا این است که بدن فرد، عضو پیوندی جدید را بهعنوان اندامی خارجی تلقی میکند و آن را پس میزند. «رودریگز» میگوید اگرچه داروهای سرکوبکننده دستگاه ایمنی بدن، کارکرد بهنسبت خوبی دارد اما باز هم این امکان وجود دارد که بدن پذیرنده اندام جدید، عضو پیوندی را پس بزند. اما علاوه بر اینها، موضوعات مربوط به اخلاقیات هم از دیگر مواردی است که باید برای اجرای طرح پیوند سر به آنها توجه کرد. به باور بسیاری از کارشناسان، اندام هر فرد یکی از مهمترین جنبههای هویت شخصی وی است و اگر او به هر دلیلی بخواهد با تغییر بدن یا اندامش، زندگی خود را حفظ کند، در حقیقت هویت فرد دیگری را کسب کرده است و به بیان دیگر به فرد دیگری تبدیل شده است. به هر روی، هرچند عمل جراحی پیوند سر یک نفر به فرد دیگر بسیار دورازذهن است، اما برخی از کارشناسان پا را از این هم فراتر گذاشته و گفتهاند شاید پیش از آنکه عمل جراحی پیوند سر امکانپذیر شود، ما شاهد پیوند سر انسان روی یک روبات باشیم. اما هیچکدام از این انتقادها، «کاناوارو» را دلسرد نمیکند. او میگوید: «این ایده هم مثل همه ایدهها و فکرهای بزرگ تاریخ، با مخالفتهای بسیاری روبهرو میشود». www.LiveScience.com
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.