روایت کتایون دهچمنی از دومین حراج گالری ۶
قدرت سرمایه بیشتر است
حافظ روحانی
در طول چند سال، اقتصاد هنر در ایران به شکل ناگهانی متحول شد. از قیمت آثار گرفته تا افزایش تعداد مجموعهداران، هنرمندان و نگارخانهها. بیتردید اخبار حوزه اقتصاد باعث شد توجه عموم مردم به هنرهای بصری جلب شود. بهاینترتیب بسیاری از نگارخانهها در پی جلب این علاقهمندان تازه هنر هستند و امیدوارند که آنها را نیز به خرید آثار هنری تشویق کنند. گالری «شش» از سال گذشته و با برگزاری حراج یکروزه آثار هنری کوشید به همین هدف برسد. با این حال کتایون دهچمنی، مدیر این گالری که از گالریداران قدیمی است، فکر میکند جدای از مسائل اقتصادی، بخشی از تلاشش مصروف این شده تا صدای خودش و دیگران را در هیاهوی اخبار مربوط به حراجیها، اکسپوها و رکوردشکنیها به گوش ما برساند. او قصد دارد حراجیاش را هر سال، دو بار برگزار کند؛ برای رسیدن به همین اهداف.
اولین دوره حراج یکروزه آثار هنری را سال گذشته برگزار کردید، این حراج چگونه بود؟ سال گذشته ما به این فکر افتادیم که یک حراج برگزار کنیم، همانطور که برگزاری حراج الان در نگارخانههای مختلف رواج پیدا کرده و خیلی کار خوبی است. ولی حراج ما با دیگر حراجیها تفاوتهایی دارد؛ اول اینکه حراج ما فقط یک روز است و تفاوت دیگر اینکه در حراجی ما قیمتها از 200 هزار تومان تا سقف یک میلیون تومان است و تفاوت سوم هم این است که در روز حراج، هرکس که کاری را دوست دارد، میتواند آن را همان لحظه از دیوار بردارد و قیمتش را پرداخت کند و بدون بستهبندی با خود ببرد. خریدارها خودشان را کاملا جزئی از ماجرا احساس میکنند. یعنی خریداران این فرصت را ندارند تا کارها را زودتر ببینند؟ نه، فقط در همان روز این امکان وجود دارد. ما در روز حراج از 11 صبح تا هشت شب هستیم. خیلی از عکاسها و هنرمندان بنام از ما حمایت میکنند و در این حراج شرکت دارند، طبیعی است که در حالت عادی هیچکس نمیتواند آثار آنها را با این قیمت بخرد؛ بنابراین خیلی از دوستان و اطرافیان ابراز تمایل میکردند که یک روز قبلتر بیایند و کارها را ببینند، ولی من اجازه ندادم تا شائبه فساد به وجود نیاید. حتی خودم، از حراج قبلی هیچ کاری برنداشتم که این شبهه به وجود نیاید که ما این بازار را به راه انداختهایم که خودمان مجموعهای از آثار را به قیمت خیلی ارزان به دست بیاوریم. به همین دلیل حراج خیلی دقیق از ساعت 11 صبح تا هشت شب برگزار میشود. دفعه پیش، برگزاری این حراج خیلی موفق بود، ما توانستیم با قیمتهایی بین 200 هزار تا یک میلیون تومان، 74 کار بفروشیم. از آنجا که این حراج خیلی موردتوجه هنرمندان جوان قرار گرفته بود، به اصرار آنها به این جمعبندی رسیدیم که این حراج را هر شش ماه یک بار برگزار کنیم؛ یعنی در آخرین جمعه شهریور و دو هفته مانده به عید. شهرت گالری شش به کار در حوزه عکس است، ولی انگار تمرکز حراج بر عکس نیست؟ نه، فقط کارهای حجم در حراجی ارائه نمیشوند، به این دلیل که تعداد کارها و جمعیت آنقدر زیاد است که کوچکی فضای ما، متأسفانه، اجازه نمیدهد که حجم هم بگذاریم، به همین دلیل در این حراجی فقط آثار طراحی، نقاشی و عکاسی حضور خواهند داشت. پارسال هنرمندان زیادی کنار ما بودند؛ منوچهر معتبر، سعید شهلاپور، معصومه مظفری، علی ذاکری، امین نورانی، مجید سعیدی، آکو سالمی، محسن راستانی، محمد فرنود، نادر داوودی و... . سال گذشته خیلی از کسانی که دوست داشتند یک کار از یک هنرمند خوب داشته باشند و بودجهاش را نداشتند، از این حراج استقبال کردند. ما در حراجی محدودیت اندازه داریم تا بتوانیم تعداد زیادی کار ارائه کنیم. اندازه کارها باید چقدر باشد؟ بزرگترین ضلع کار حداکثر میتواند 50 سانتیمتر باشد. بهنظر میرسد در چنین مواردی هدف نباید مجموعهدارها باشند، بلکه هدف کسانی هستند که کمتر از نگارخانهها اثری خریداری میکنند؟ بله، چون مجموعهدارها آنقدر قدرت خرید دارند که میتوانند کارهای خیلی گرانقیمتتر بخرند، کارهایی که به آنها امکان سرمایهگذاری میدهد. ولی کارهای کوچک، این ویژگی را کمتر دارند، منهای کار هنرمندان بنامی که سالها کار کردهاند و در حرفهشان تثبیت شدهاند و آثارشان همیشه برای سرمایهگذاری مناسب است. ولی مقصود ما از برگزاری این حراج این است که فاصله بین خریدار و هنرمند از بین برود که در نخستین حراج ما این فاصله تا حد زیادی از بین رفت، چون خیلی از جوانها توانستند کار بخرند. یکی از اهداف ما این است؛ افرادی که فکر میکنند بودجه خرید ندارند و بههمیندلیل به نگارخانه نمیآیند را جذب کنیم که کار بخرند. شاید این خرید اولین خریدشان باشد و آنها را تشویق کند که باز هم کار بخرند.
این اتفاق چقدر در دوره اول حراج افتاد؟ خیلی؛ کسانی آمدند که تا آن زمان اصلا وارد نگارخانهها نشده بودند ولی این اتفاق کنجکاوشان کرده بود. چون در دوره اول 150 هنرمند داشتیم، خود این تعداد به تریبونی تبدیل شد تا خبر پخش شود. نحوه اطلاعرسانی چگونه بود؟ چون نگارخانهها در مورد خریداران ثابت از روشهای مشخص استفاده میکنند. وقتی قرار بود طیفی تازه برای خرید جذب شوند، از چه روشهایی استفاده کردید؟ جوانب مختلف داشت. ما در اینستاگرام صفحه داریم که خیلی مخاطب عام دارد. صفحه فیسبوکمان بود. یک آگهی که در «پیشنگاه» داریم. در روزنامه آگهی و به خریداران ایمیل دادیم. بااینحال، من فکر نمیکردم بعد از نمایشگاه اینقدر حراج موردتوجه قرار بگیرد. نحوه برگزاری حراجی چگونه بود؟ از کی برنامهریزی شد؟ آثار از چه زمانی جمعآوری شد؟ زمانی که این فکر به ذهن من رسید، فرصتمان خیلی زیاد نبود، فکر میکنم دو ماه به عید مانده بود. ما برای برگزاری این حراج فراخوان نمیدهیم، به این دلیل که با حجم زیادی از آثار هنرمندان جوان مواجه میشویم و بهتبع آن انتخابکردن کارها بینهایت سخت میشود، ما فقط با دعوت کار میکنیم. به این صورت که من در دوره قبل، از دو نفر از کسانی که پیشتر برای ما وظیفه جمعآوری اثر را بر عهده گرفته بودند، دعوت کردم؛ یعنی مرجان اندرودی و هیرش خیر که کارها را خیلی با سلیقه و نظم و ترتیب انتخاب کردند. کار جمعآوری را حتما باید جوانها انجام دهند که ارتباطهای بهتری دارند و هنرمندان جوانتر را میشناسند. کارها از طریق ایمیل به دست ما میرسید و از بین آنها کارهای موردنظر را انتخاب کردیم، در مدت تحویلگرفتن کارها، پوستر طراحی شد و ما آگهیها را منتشر کردیم. نصب کارها هم بسیار زمانبر بود، چون کارها حدود 150 تا بود و نصبشان دو روز طول کشید. ولی در این دوره فکر کردم که بهتر است هم تفاوت نگاه ایجاد کنم و هم طیف هنرمندان را گستردهتر کنم، به همین دلیل به این نتیجه رسیدم که هر بار وظیفه جمعآوری آثار را به گروه جدیدی بسپارم. به همین دلیل بود که با وجود رضایتم از دو نفری که آثار دوره اول را جمعآوری کردند، فکر کردم برای اینکه این دوره تازگی داشته باشد، از دو نفر دیگر بخواهم کارها را جمعآوری کنند. در نتیجه در این دوره از آیدین خانکشیپور و مازیار مهین دعوت کردیم تا مجموعه جدید را جمع کنند. امسال قرار است یک کاتالوگ دیجیتال به شکل سیدی هم از نمایشگاه فراهم شود که در دوره قبل نداشتیم. نمونههایی از این حراجیها را نگارخانههای دیگر هم انجام دادند، چه نمایشگاههایی که نگارخانه آریا برگزار کرد و چه نمایشگاه «صد اثر، صد هنرمند» که هرساله در نگارخانه گلستان برگزار میشود یا برگزاری اکسپویی مثل «هفت نگاه». چقدر تجربیاتشان به کار شما آمد؟ وضعیت فروش آنها را بررسی کردید؟ به نظر میرسد سیاستهای آنها هم شبیه شماست؛ چه در ابعاد مثلا در نمایشگاه آثار کوچک آریا یا قیمت در «صد اثر، صد هنرمند». فکر میکنم اولینبار خانم گلستان این تجربه را انجام دادند و بههرحال تأثیر دارد، نمیتوان گفت که بیتأثیر است. ولی همه این حراجیها و نمایشگاهها و حتی نمایشگاه انجمن نقاشان، مختصات خودشان را دارند. به همین نسبت، حراجی ما هم مختصات و ویژگیهای خودش را دارد؛ مثلا حراجی ما فقط یک روز است. خیلی از دوستان و هنرمندان از من خواستند مدتزمان حراجی را بیشتر کنم، ولی من اصرار دارم که به همین شکل عمل کنم چون اگر میخواهیم موفق باشیم، باید براساس ویژگیهای خودمان عمل کنیم و یکروزهبودن حراجی ما در بین خریداران شوق ایجاد میکند. این یکروزهبودن مؤثر بود؟ صددرصد. ما وقتی ساعت 10 دقیقه به 11 در را باز کردیم، چند نفر پشت در بودند و ما تا ساعت یک بعدازظهر، بیشترین فروشمان را کردیم. بعدازظهر جمعه، که ساعت کار نگارخانهها شروع میشود و گالریگردها به نگارخانهها سر میزنند، اینجا شاهد بیشترین شلوغی بودیم، ولی کمترین خرید هم در همان ساعات بود. یکی از ویژگیهای مهم حراج سال گذشته این بود که با وجود شلوغی بانکها، ما پیش از پایان سال با همه هنرمندان تسویه حساب کردیم، هرچند رقم خیلی بالایی نبود، ولی همین کار خیلی به بچهها روحیه داد. معمولا هنگام قیمتگذاری عناصر زیادی دخیلاند. با توجه به توضیحاتتان درباره این حراج، بسیاری از این فاکتورها محدود شدهاند، پس قیمتگذاری آثار بر چه اساسی انجام شده است؟ مثلا قیمت عکسها را بین 200 تا 500 هزار تومان گذاشتهایم. ولی 500 هزار تومان را فقط برای هنرمندانی گذاشتهایم که سابقه بیشتری دارند، شناختهشدهتر هستند و کار بیشتری انجام دادهاند و قیمت کارشان هم در بازار بالاتر است. قیمتی که هنرمندان در بازار کار میفروشند، برای ما هم ملاک بوده برای نسبت قیمتگذاری. الان هنرمندان جوانی داریم که کارشان را در بازار با قیمتهای خیلی بالا میفروشند، ولی قیمت کار این هنرمندان را به احترام هنرمندان قدیمیتر پایینتر گذاشتیم. در این حراج ارزشگذاری بر مبنای قیمت نیست، بلکه این حراج میخواهد فاصله بین خریدار و فروشنده را کم کند و یکی از اهداف این حراج این است که مقابل حباب قیمتی که ایجاد شده و الان کارهای چندمیلیاردتومانی در بازار وجود دارد، بایستد. زور ما هیچوقت به این جریان نمیرسد، ولی هدف این است که آن بخش از جامعه هنری که با این موضوع مخالف است، به این شکل اعلام حضور کند و اعتراضمان را نسبت به این قیمتهایی که دارد حبابگونه بالا میرود و یک بازار کاذب به وجود میآورد، اعلام کنیم. خرید آثار هنری الان فقط مختص به آدمهای پولدار شده است. این حراج فقط ایجاد یک فضا است تا آن جریان همه چیز را تسخیر نکند، فقط همین، وگرنه این فضا هیچوقت نمیتواند جلوی آن جریان بایستد، مسلما قدرت آن بیشتر است، چون قدرت سرمایه بیشتر است. من هم باور دارم که بدون سرمایه نمیتوان از هنر حمایت کرد، ولی به شرطی که این اتفاق سالم بیفتد. ولی ناسالمبودن این فضا مشکلآفرین است. این اتفاقات کمک میکند کسانی که نسبت به این فضای ناسالم اعتراض دارند و اصلا خودشان را وارد این جریانات نمیکنند، موقعیتی را بهوجود آورند که فقط یادآوری کنند؛ ما هستیم و خودمان را تسلیم آن جریان نمیکنیم و داریم کار خودمان را میکنیم و حرف خودمان را میزنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.