|

بازی کیش‌ومات روسی در سوریه

اردشیر زارعی‌قنواتی: از روزی که سیاست روسیه در قبال بحران سوریه به مرحله فعال‌تر و حمایتگرایانه‌تری ارتقا یافت، دیگر بازیگران داخلی و خارجی بحران نیز به فراخور حال و مواضع خود به‌اجبار شاهد یک تحول و ضرورت تجدیدنظر در موقعیت «پیشینی» شدند. تحرکات جدید مسکو در قبال بحران سوریه در شرایطی رقم خورده است که دیگر بازیگران عمده جهانی در قبال سیاست مداخله‌گرایانه خود در سوریه به صورت عینی شکست خورده و هم‌اکنون همگان به پیچیدگی وضعیت بحران سوریه معترف شده‌اند. بازی جدیدی که مسکو آغاز کرده، حرکتی کاملا منطقی و پراگماتیستی در قبال بحرانی است که تمام راه‌حل‌های اشتباه موجود بطالت ذهنی و عینی خود را به اثبات رسانده است. بیش از چهار سال جنگ داخلی در سوریه که منجر به ویرانی کشور و آوارگی میلیون‌ها نفر دیگر شد، به‌خوبی نشان‌دهنده یک اشتباه راهبردی در عرصه سیاست بین‌المللی بود که امروز ضرورت خروج از این بن‌بست را برای همه طرفین درگیری اجتناب‌ناپذیر کرده است. بن‌بست سیاسی موجود زمانی رقم خورد و ناکارآمدی خود را نشان داد که تعیین اهداف اولیه در سیاست حذف «بشار اسد» از معادلات قدرت نه‌تنها تحقق نیافت که به صورت عینی موجب تقویت گروه‌های تروریستی مانند «داعش» و «جبهه النصره» وابسته به «القاعده» نیز شد. توجه به خطر تروریسم بنیادگرا برای ثبات منطقه و نظام بین‌المللی و اینکه هم‌اینک مبارزه با این نوع از تروریسم، به اولویت اصلی در عرصه جهانی تبدیل شده است، به‌درستی زمان تجدیدنظر در سیاست‌های شکست‌خورده پیشینی را موجب شد.صدور تسلیحات پیشرفته و مستشاران نظامی روسیه به کشور بحران‌زده سوریه در هفته‌های اخیر یک حرکت زیرکانه و بازدارنده تلقی می‌شود که در شرایط آچمزشدن کشورهای غربی در این عرصه می‌تواند تمامی معادلات موجود و تحولات میدانی کنونی را دچار تغییرات اساسی کند. رویکرد جدید مسکو هر چند هنوز در ابتدای راه است، اما در همین مقطع کوتاه نیز موجب واردکردن یک شوک بزرگ و تأثیرگذار در موقعیت بحران سوریه شده است. روس‌ها به همان میزان که حمایت از دولت دمشق، به‌عنوان یک متحد را در نظر داشته‌اند، تا حدودی نیز به گسترش پدیده بنیادگرایی جهادی در منطقه و به‌ویژه سرزمین‌های قفقاز و آسیای میانه نیز توجه داشته و تهدیدات آتی این پدیده را بر ثبات کشور خود جدی گرفته‌اند. بعد از اینکه در روزهای اول انتشار خبر صدور تسلیحات پیشرفته و حضور فعال نظامیان روسیه در مناطق مدیترانه‌ای سوریه مانند بندر «طرطوس» و شهر «لاذقیه»، این اقدامات با واکنش منفی و عصبی آمریکا و کشورهای اروپایی مواجه شد با «برهان قاطع» طرف روسی در ترسیم ضرورت مبارزه واقعی با تروریسم جهادی در این کشور، به‌نظر می‌رسد هم‌اکنون با پالس‌هایی که از سوی محور واشنگتن- بروکسل صادر می‌شود، به سمت یک همگرایی درباره چگونگی حل‌وفصل این بحران فاجعه‌بار حرکت می‌کند. به موازات تشدید حمایت سیاسی و نظامی مسکو از دمشق در روزهای اخیر، تحرکات سیاسی در بلوک غربی برای تجدیدنظر اساسی در سیاست‌های گذشته دیده می‌شود. گفت‌وگوی تلفنی طولانی بین «سرگئی شرینگو» و «اشتون کارتر»، وزیران دفاع روسیه و آمریکا درباره بررسی وضعیت بحران سوریه و هماهنگی‌های لازم برای عدم تداخل عملیات هوایی بین دو کشور در آسمان سوریه، به‌نوعی پذیرش تلویحی نقش جدید مسکو در عملیات رزمی این کشور بوده است. بلافاصله «باراک اوباما»، رئیس‌جمهور ایالات متحده، گفت: «اعتقاد دارد گفت‌وگو با روسیه درباره اقدامات نظامی احتمالی این کشور در سوریه گام مهمی است که باید هرچه زودتر برداشته شود». چند روز بعد نیز «جان کری»، وزیر خارجه آمریکا، هم‌زمان با «فلیپ هاموند»، همتای بریتانیایی خود در لندن، به‌صراحت از مسکو و تهران خواست بشار اسد را به پای میز مذاکره بیاورند و بر این نکته تأکید کرد موضوع کناره‌گیری اسد از قدرت پیش‌شرط مذاکره نبوده و سرنوشت او باید در طول مذاکرات مشخص شود. البته این ماجرا فقط به واشنگتن ختم نمی‌شود، چراکه در هفته‌های اخیر صداهای بسیاری از پاریس تا مادرید و از برلین تا رم به گوش می‌رسد که همگی در یک نکته متفق‌القولند و آن اینکه مسکو و تهران باید پای ثابت مذاکرات بعدی بوده و کناره‌گیری اسد حداقل در طول یک دوره انتقالی، نباید پیش‌شرط مذاکرات صلح به حساب آید. تحمیل واقعیات موجود و همچنین نقش بازدارنده مسکو در هفته‌های اخیر درباره بحران سوریه، تا آن اندازه قاطع و مبتنی‌بر درک ضرورت تغییر شرایط و معادلات موجود بوده که تاکنون هیچ صدای مخالفت قابل تأملی از ترکیه و محور عربی مخالف اسد به رهبری عربستان و قطر نیز به گوش نرسیده است. همین پذیرش تلویحی غرب و سکوت عربی- ترکی درباره نقش جدید مسکو در سوریه نشان می‌دهد رهبران کرملین بعد از چهار سال مماشات «سوراخ دعای» بحران سوریه و ایجاد توازن در عرصه معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی را به‌خوبی پیدا کرده‌اند. در شرایطی که همه بازیگران در عرصه بحران سوریه به‌خوبی پی برده‌اند در وضعیت فعلی بدیل حکومت اسد، هرج‌ومرج در سوریه و تسخیر قدرت توسط داعش و النصره خواهد بود، حرکت سیاسی- نظامی روسیه با همراهی ایران چنانچه بتواند همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را جلب کند، تنها گزینه موجود برای خروج از بن‌بست خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.