پاسخ به انتقادات راهبردی
سرلشکر غلامعلی رشید. جانشین ستادکل نیروهای مسلح
انتشار یادداشت «استراتژی اتمام جنگ با تصرف یک منطقه استراتژیک» در سایت آقای «محمد درودیان»، موجب واکنش سردار سرلشکر «غلامعلی رشید»، از فرماندهان دفاع مقدس و نگارش یادداشت حاضر شد. سردار رشید در جنگ بهعنوان فرمانده قرارگاه فتح و جانشین نیروی زمینی سپاه و معاون عملیات قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء(ص)، نقش بسیار اساسی در طراحی عملیاتها و فرماندهی جنگ داشت. گرچه ایشان هماکنون در جایگاه جانشین رئیس ستادکل نیروهای مسلح، حضور دارند، اما شخصیت ایشان را باید بیشتر به دلیل برخورداری از آرا و اندیشههای راهبردی در حوزه جنگ و امنیت ملی موردتوجه قرار داد. با توجه به این موضوع، یادداشت ایشان قابلملاحظه و تأمل است. یادداشت سردار رشید: یادداشت کوتاه و مفید شما (درودیان)، حقیقتا گنجایش و ظرفیت بسط تا رسیدن به یک مقاله علمی و ارزشمند را دارد. تمام مطلب شما را تأیید میکنم، اما نکات و ایراداتی به نظرم میرسد که در ادامه به آنها اشاره میکنم: 1- در ابتدای مطالب، سؤال کردهاید که؛ «آیا استراتژی دیگری طراحی و موردتوجه قرار گرفت؟» و در پایان مطلب نیز پرسیدهاید: «استراتژی مناسب برای پیروزی ایران بر عراق چه بود؟» شما میدانید و بنده نیز بارها به این مطلب (استراتژی جایگزین) اشاره کردهام. در سال 1364 این اتفاق افتاد و استراتژی دیگری که مناسبتر بود، طراحی و پیشنهاد شد، اما فرماندهی عالی جنگ نپذیرفت. 2- چنانکه استراتژی را اندیشه، محاسبه منابع و ظرفیتها و تعیین روش برای رسیدن به هدف بدانیم (که شما نیز اشاره کردهاید)، آیا طرحی که ما پیشنهاد کردیم، استراتژی نبود؟ مگر اینکه جنابعالی بهطورکلی این مسیر را ازاساس قبول نداشته باشید. 3- قدرت نظامی ما با تکیه بر نیروهای مردمی، ذاتا ظرفیت تصرف سرزمین و پیشروی در عمق خاک عراق را نداشت. شما بیشتر بر ارتش حرفهای با ابزار و تجهیزات پیشرفته و منابع کافی، تأکید میکنید، اما کشور ما امکان تأمین و پذیرش این استراتژی را نداشت. بههرحال طرحی که ما دادیم، یک طرح استراتژیک بود که صبغه عملیاتی داشت و در صورت پذیرش، میشد سایر ابعاد سیاسی و دیپلماسی آنرا نیز هماهنگ کرد. 4- آیا این نکات را قبول دارید که؛ الف) استراتژیای که در ذهن مسئولان بهخصوص آقای هاشمی بود، یک «استراتژی محدود» بود؟ این استراتژی در حقیقت بهدنبال پیروزی کامل به معنای غلبه بر دشمن و شکست کامل دشمن نبود، بلکه به یک پیروزی نسبی (انجام یک عملیات موفق) و اتمام محترمانه جنگ فکر میکرد. ب) مسئولان قائل به هزینهکردن منابع به حد کافی (برابر محاسبات در طراحی) نبودند. ج) مسئولان انتظار داشتند این استراتژی را، که اتمام جنگ با تصرف یک منطقه استراتژیک در خاک عراق بود، با منابع و وضع موجود درون سپاه و با پشتیبانیهای محدود ارتش، به نتیجه برسانند. د) بخش اعظم تجهیزات و ابزار در درون ارتش بود. باور میکنید که هنوز هم نفربر آمریکایی و هلیکوپتر نو درون سازمان ارتش وجود دارد؟! ... البته شما میگویید که اگر تمام امکانات ارتش را به سپاه میدادند، باز هم مسئله فرق نمیکرد و ما گرفتار همان مناقشات قبلی هستیم! اگر مشخصههای استراتژی را قبول دارید، یکی از پایههای استراتژی؛ منابع به مفهوم ابزار، تجهیزات و تسلیحات نظامی است. این منابع تا حد زیادی درون ارتش وجود داشت. هـ) شهید صیاد در نامه تاریخی خود به تاریخ 16/11/65 پس از پیروزی سپاه در عملیات کربلای5 و شکست ارتش در عملیات کربلای6، درحالیکه فرمانده نیروی زمینی نبود، در ذیل عنوان «حقایق» نوشت: «سیستم کلاسیک فرماندهی در ارتش جمهوری اسلامی، مانع بهکارگیری امکانات، نیروی انسانی و تجهیزات، در صحنه نبرد گردیده است؟!» این اعتراف به حقیقتی تلخ است که البته در زمانی انجام میشود که ایشان دیگر فرمانده نیست. 5- اینجانب به کمک جمع 15نفرهای از فرماندهان (آقایان عزیز جعفری، احمد غلامپور، قاسم سلیمانی، بشردوست، شهیدحسین خرازی، شهیداحمد کاظمی و...) به دستور آقامحسن رضایی در نیمه دوم اردیبهشت سال 1364، فرایند طراحی استراتژی در جنگ را آغاز و هفت تا 10 گام از آن را طی کردیم. از ارزیابی تهدید تا تعیین اهداف، تعیین ساختار، سازمان موردنیاز، اتخاذ تدبیر، تهیه و تدوین برنامه توسعه نیروها و... . به زبان ساده میخواستیم بگوییم با وضع موجود و محدودیت نیروی انسانی، منابع، امکانات و یگان موجود، اقدام بزرگی علیه دشمن نمیتوان انجام داد و چنانکه افزایش نیرو و امکانات در حد مقدورات کشور انجام شود، میتوان دو هدف مهم و استراتژیک را درون خاک عراق، تأمین کرد و بهتر از گذشته جنگ را پیش برد.پس از فتح خرمشهر، ما همیشه با صد تا 150 گردان نیروی آفندی سپاه، تهاجم میکردیم و با همین نیرو فاو را هم گرفتیم. لذا در این طرح میخواستیم اثبات کنیم چنانکه این نیروها حداقل به سه برابر یعنی 500 گردان با امکانات بیشتر، ارتقا یابد، در شیوه تهاجم نیز امکان غافلگیرکردن دشمن میسر است. چراکه به جای تک از یک محور، تکهای متعدد در سه محور طرحریزی میکردیم و حتما دشمن غافلگیر میشد. در تهاجم اول؛ بصره را اشغال میکردیم. البته صدام مقاومت میکرد، مردم بصره آواره میشدند و صدام عراق را بدون بصره اداره میکرد. اگر میتوانستیم تمام مناطق غرب بصره را نیز تا مرز کویت تصرف کنیم، وضع فرق میکرد. در تهاجم دوم؛ سلیمانیه را تصرف و کرکوک را با خطر جدی روبهرو میکردیم و نفت از عراق گرفته میشد. البته با مشخصههایی که بعدها از صدام دیدیم، او تسلیم خواستههای ما نمیشد. در طرح ما تهاجم به هدف سوم یعنی مرکزیت عراق و بغداد هم بود، اما نپذیرفتند و وقتی جمعبندی و نتایج این طرح استراتژیک را در حضور مسئولان وقت، مطرح کردیم، همان جمله معروف را در پاسخ شنیدیم که؛ «ما بند پوتین این نیروها را هم نمیتوانیم تأمین کنیم، این بحثها در این شرایط، خیانت است. 8/3/64». بعدها در عملیات کربلای 5 در سال 1365 مسئولان گفتند: «بروید با همین وضع موجود بجنگید و اگر نمیتوانید، بروید به امام بگویید نمیتوانیم بجنگیم!؟» 6- در آن شرایط چهار نکته محوری طرح ما این بود؛ -ضرورت آمادگی برای دو نبرد همزمان با هدف تجزیه قوا و غافلگیری دشمن - افزایش جذب و سازماندهی نیروها تا هزارو 500 گردان در سه مقطع زمانی شش تا 9 ماهه (هشت الی30 ماه جنگ) - تأمین و تضمین پشتیبانیهای لازم از جمله توپخانه و پدافند هوایی که عمدتا در درون ارتش بود. - استقلال سپاه از ارتش در طرحریزی، فرماندهی و اجرای عملیات. آیا این تلاشها را بهعنوان تغییر در راهبرد و استراتژی نمیدانید؟ البته ما در ابتدا (حدفاصل فتح خرمشهر تا آغاز عملیات رمضان)، ارزیابی دقیق و درستی از قدرت و توانایی نظامی خود و شاید هم دشمن برای تأمین اهداف در درون خاک عراق نداشتیم و در سالهای 62 و 63 با توجه به ناکامی در عملیاتهای بعدی، در حقیقت در ابتدای سال 64 بازنگری اساسی صورت گرفت و این طرح ارائه شد. 7- بهنظر میرسید تمام مسئولان، اعتقاد نداشتند که کشور توان تأمین منابع موردنیاز این طرح را دارد و همانطور که شما هم نوشتهاید، به اولویتهای کشور و مطالبات معیشتی، سیاسی و اجتماعی مردم توجه داشتند و در این سالها هم دائما بدون توجه به اسناد موجود، ادعا دارند که هر آنچه امکان داشت، برای جنگ بسیج کردیم و امکان تزریق منابع بیشتر به جنگ، در کشور وجود نداشت. درحالیکه ما این ادعا را قبول نداریم. 8- بههرحال چون نوشتهاید؛ «نقد و بررسی استراتژی تصرف یک منطقه و اتمام جنگ به جای مناقشه درباره مدیریت و تفکر آقای هاشمی یا بحث درباره میزان تخصیص منابع و پشتیبانی دولت از جنگ که بسیار مهم است...»، من وارد این بحث شدم و شما کموبیش از آنها اطلاع داشتید. 9- در مورد پاسخ به پرسش دوم و سوم؛ حق با شماست. ما تجزیه و تحلیل درستی از شخصیت صدام نداشتیم و او را با شاه مقایسه میکردیم و تصور علما از جمله امام، این بود که صدام فاقد مشروعیت است که نکته درستی بود و با فشار نظامی ما و جنبش اندکی از سوی مردم عراق، سرنگون میشود. درحالیکه ما کاملا اشتباه میکردیم. پاسخ به پرسش سوم نیز درست است. 10- در مورد این سؤال که؛ «استراتژی درست برای پیروزی بر عراق چه بود؟»، جنابعالی پاسخ را به فرصتی دیگر موکول کردهاید. به نظر بنده، در این زمینه نباید صرفا بر استراتژی «تکیه بر ارتش کلاسیک با منابع، ابزار و تجهیزات کافی» بهصورت آنچه در مدل استراتژی آمریکا هست، تکیه کرد. چهبسا اگر طرح ما پذیرفته میشد و وارد میشدیم، مردم شیعه عراق در جنوب (مثل انتفاضه شعبانیه در سال 70) و مردم کرد در شمال عراق، دست به تحرکاتی میزدند و با قیام خود، ارتش عراق را دچار فروپاشی میکردند و حوادث به شکل دیگری رقم میخورد؛ یعنی طرح ما را با تحرکات شیعیان و اکراد در عراق، باید در نظر بگیرید چراکه قدرت نظامی سپاه با تکیه بر نیروهای مردمی به اضافه تحرکات نیروهای مردمی شیعه و نیروهای کرد، یک استراتژی قدرتمند و بزرگ برای پیروزی بر عراق بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.