خطر آنفلوآنزا را دستکم نگیرید
کودکتان را واکسینه کنید
شهناز آرمین. فوقتخصص عفونی کودکان- دانشیار گروه کودکان دانشگاه شهیدبهشتی
1- آنفلوآنزا نوعی بیماری ویروسی است که اگرچه علائم آن به سرماخوردگی شباهتهایی دارد، اما کاملا متفاوت از آن است. این بیماری که معمولا در بزرگسالان با تبهای بالا، بدندرد شدید، لرز و سردرد بروز میکند، در کودکان علاوه بر اینها با علائمی مانند دلدرد و استفراغ ظاهر میشود. این ویروس در دستگاه تنفسی جایگزین میشود و شروع به تکثیر میکند. به همین علت هم بیشترین راه انتقال آن از طریق عطسه و سرفه است که در این فرایند، قطرات ترشحی که میتواند حامل ویروس آنفلوآنزا باشد، به دستگاه تنفسی فرد مجاور انتقال مییابد. این ویروس همچنین میتواند از راه تماس مستقیم (ترشحات و آبریزش دهان) هم منتقل شود. زمان انتقال این ویروس در مواقعی 24 ساعت پیش از شروع بیماری است که در مواردی تا پنج روز یا یک هفته پس از آن نیز ادامه مییابد. به عبارتی پیش از شروع علائم حاد بیماری ممکن است ویروس در دستگاه تنفسی وجود داشته باشد و انتقال یابد. بنابراین مجموعه این عوامل باعث میشود، آنفلوآنزا بیماریای باشد که بهراحتی از فردی به فرد دیگر انتقال یابد. متأسفانه از آنجا که بچهها جزء گروههای پرخطر محسوب میشوند، عوارض این بیماری در کودکان بیش از بزرگسالان است. همچنین این انتقال در بچهها بهویژه در فصل پاییز، که فصل شروع بیماری است، شیوع بیشتری مییابد. در مهدهای کودک و مدارس، که بچهها با یکدیگر ارتباط تنگاتنگی دارند، این ویروس با سرعت بیشتری منتقل میشود. 2- آنفلوآنزا به واسطه تکثیر ویروس میتواند ریه را درگیر کند، با ورود ویروس به مغز و قلب و تکثیر در این مناطق باعث اختلال در عملکرد این اعضا میشود و زمینه را برای ابتلا به عفونتهای باکتریایی بهویژه باکتری خطرناک استافیلوکوک مساعدتر میکند که این عفونت در مواردی میتواند منجر به مرگ بیمار شود. از عوارض دیگر آنفلوآنزا، سینوزیت، درد گوش و پنومونی (ذاتالریه) است که به علت عوامل باکتریال ایجاد میشود و جزء عوارض این بیماری است. 3- گزارش شده که در یک پاندمی (همهگیری) آنفلوآنزا، بسیاری از کودکانی که فوت کردهاند، کودکان سالمی بودند و هیچ ریسکفاکتور یا عامل خطری مانند بیماری زمینهای نداشتند. تنها عامل خطرساز این کودکان سن پایین آنان بود. به عبارتی تقریبا 46 درصد کودکانی که بر اثر آنفلوآنزا فوت کرده بودند، کمتر از پنج سال داشتهاند. سن 30 درصد این تعداد کمتر از دو سال بوده است، هرچند برخی بیماریها مانند دیابت، نقص ایمنی، ایدز و بیماریهای قلبی-ریوی و... در کودکان مزید بر علت میشود و در کنار سن کم، احتمال ابتلای آنان را افزایش میدهد. در یک تحقیق انجامشده در سال 2011 در آمریکا مشخص شد از 20 هزار کودک زیر پنجسالی که بر اثر آنفلوآنزا در مراکز درمانی بستری شدهاند، 140 کودک در منزل یا در راه انتقال به اورژانس و حتی قبل از بستریشدن، جان خود را ازدست دادهاند که نیمی از این کودکان سالم و بدون سابقه ابتلا به بیماریهایی مثل ناراحتیهای قلبی-ریوی و سایر بیماریهای زمینهای بودهاند. نکته جالب این پژوهش آن بود که بیتوجهی به وضعیت کودکان سالم از سوی والدین کودکان دچار آنفلوآنزا بیشتر از کودکانی بود که با مشکلات قبلی به این بیماری دچار میشدند. به عبارتی والدین کودکان بیمار به تغییر وضعیت فرزندان خود حساستر از سایر والدین بودند و در صورت ابتلای آنان به آنفلوآنزا سریعتر به مراکز درمانی مراجعه میکردند. 4- در گذشته که دسترسی به واکسن آنفلوآنزا در کشور بهراحتی امکانپذیر نبود، واکسیناسیون علیه این ویروس تنها به کودکانی که بیماریهای زمینهای مانند آسم، بیماریهای ریوی یا بیماریهای قلبی و... داشتند، توصیه میشد. اما هماینک که دسترسی به این واکسن در داروخانههای سراسر کشور امکانپذیر است، به تمام خانوادهها توصیه میشود کودکان بالای شش ماه خود را علیه این بیماری واکسینه کنند. هرچند این شیوه صد درصد از ابتلا به بیماری جلوگیری نمیکند، اما همچنان بهترین گزینه برای پیشگیری شناخته شده است. در کنار واکسیناسیون، رعایت مسائل بهداشتی هم ضروری است (مواردی از قبیل استراحتکردن کودک مبتلا در خانه و پرهیز از حضور او در مهدکودک و مدرسه، شستوشوی دستها، استفاده از ماسک و...). 5- از آنجا که ممکن است با تزریق یک دوز واکسن، این ایمنی تکمیل نشود، توصیه میشود برای کودکانی که برای بار اول واکسن آنفلوآنزا تزریق میکنند، پس از یک ماه و پیش از شروع فصل شیوع آنفلوآنزا، دوباره واکسن تزریق شود تا ایمنی آنان کامل شود. سایر کودکان میتوانند همهساله با تزریق یک نوبت واکسن در برابر این ویروس ایمن شوند و به دلیل آنکه سطح ایمنیشان کاهش مییابد و ترکیب واکسنها نیز به دلیل تغییر نوع ویروس تغییر مییابد، این تزریق همهساله باید تکرار شود. 6- هنوز واکسن تأییدشدهای که بتواند سیستم ایمنی شیرخواران زیر شش ماه را تحریک و آنتیبادی مناسبی در بدن آنان ایجاد کند، ساخته نشده است. برای محافظت از این شیرخواران نخست بهتر است مادر در ایام بارداری حتما واکسن آنفلوآنزا تزریق کند؛ زیرا بارداری شرایطی شبیه نقص ایمنی برای فرد ایجاد میکند. دوم آنکه با محافظت از شیرخوار و رعایت موارد بهداشتی که عنوان شد، از ابتلای وی به این بیماری جلوگیری کنند؛ برای مثال در فصولی که بیماری شایع است، از بردن کودک به مکانهای مسقف و شلوغ مانند مترو خودداری کنند. همچنین تجویز واکسن به والدین و افرادی که از این بچهها مراقبت میکنند، برای جلوگیری از ابتلای کودکان توصیه میشود، زیرا در مواردی مشاهده شده است حتی فردی که در سن خطر نیست، وقتی دچار آنفلوآنزا میشود، با تصور اینکه سرماخوردگی است، برای درمان اقدام نمیکند و چهبسا ممکن است بیماری را پشتسر بگذارد. اما انتقال ویروس از وی به اطرافیان (بهویژه کودکان) سبب میشود بیماری در آنان به شکل شدیدی ظاهر شود. 7- در صورت ابتلای کودکی به آنفلوآنزا داروی «اوسل تاماویر»، که علیه ویروس آنفلوآنزا مؤثر است، برای وی تجویز میشود. درحالحاضر پزشکان توصیه میکنند، حتی پیش از آمادهشدن جواب آزمایش یک کودک بدحال که مشکوک به ابتلا به آنفلوآنزاست، درمان را برای او شروع کنند و به او داروهای ضد این بیماری تزریق شود. هرچند در مواردی ممکن است بیماری به قدری شدید باشد که درمان برای بیمار مؤثر واقع نشود. دستورالعملهای درمانی رایج، بیشترین اثر این دارو را در 48 ساعت اول ابتلا به بیماری اعلام کردهاند، زیرا متأسفانه پس از آن، این دارو اثر چندانی ندارد. اما در مواردی هم دارو در روزهای سوم و چهارم بیماری به فرد تزریق شده و به بهبود وی نیز کمک کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.