|

حال‌وهوای اول مهر آن روز!

کریم ارغنده‌پور

ابتدای پاییز و هنگام بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها یک فستیوال ملی گسترده است، اما آیا احساسش هم در این پهنه وسیع، همین‌طور شاد و برانگیزاننده است؟ متأسفانه برداشت من چنین نیست. دلایلش مختلف است. اول اینکه حس درس با نوعی تکلیف و الزام و ناچاری درآمیخته است. دوم اینکه فضا و محتواهای درسی کمتر از نظر روان‌شناختی با طبیعت دلگرم‌کننده مطابقت یافته است. سوم اینکه بیشتر معلمان و استادان، خود با ‌هزارویک مسئله در زندگی شخصی درگیرند در نتیجه روحیه و خلاقیت آنها در محیط کار معمولا حداکثری نیست. چهارم اینکه محتوای درس‌ها با واقعیت‌های محیط کار در بیرون کمتر هم‌خوان است. در کنار اینها، فضای خانواده‌ها هم برای ایجاد انگیزه شروع سال تحصیلی چندان که باید روح‌بخش نیست. گویی ابر و باد و ماه و خورشید و فلک، همه دست‌به‌دست هم داده‌اند که یک مناسبت برجسته و تعیین‌کننده در زندگی هر فردی، به یک امر معمولی - اگر نگوییم خموده و فسرده- تبدیل شود. تغییر این وضعیت، به‌منزله تغییر یک کیفیت، ساده نیست و به آگاهی و عزم عمومی نیازمند است. اولا این برداشت که «وضعیت بهتر منوط به داشتن مدرک بالاتر است» باید اصلاح شود. هم‌اکنون افرادی با مدارک لیسانس و فوق‌لیسانس یا حتی بالاتر وجود دارند که نتوانسته‌اند در رشته‌ای که در آن تحصیل ‌کرده و مدرک گرفته‌اند کار پیدا کنند در نتیجه یا به کار دیگری مشغولند یا بی‌کارند. باید فرد و خانواده دریابند که تحصیل خوب است به شرطی که در حوزه علاقه فرد باشد در غیراین‌صورت، صرف انگیزه درآمد بالاتر، موقعیت اجتماعی و سازمانی بهتر یا همسریابی مطلوب‌تر، چنانچه همراه با حداقلی از علاقه و انگیزه شخصی نباشد فرد را حتی به همین اهداف هم نمی‌رساند. دوم اینکه باید منزلت معلمی در جامعه ارتقا یابد. منزلت‌یافتن معلمان یکی از شاخص‌های جامعه توسعه‌یافته است. در جامعه‌ای که معلم، کرامت لازم را ندارد، دانش و آگاهی هم صاحب ارزش زیادی نیست. سوم اینکه روش تدریس ما هم جذاب نیست. دانش‌آموز یا دانشجویی که دریابد برای نمره‌گرفتن در یک درس، به‌جای فراگیری آن می‌تواند از راه‌های میان‌بر استفاده کند، با فرض آنکه نمره مناسب هم بگیرد، هیچ‌وقت در آن درس در جای مناسبی نخواهد بود. به‌همین‌خاطر سطح عمومی دانش پایین است. اخیرا با دوستی صحبت می‌کردم. در خلال سخن از هرکسی در هر جایگاهی که نام می‌برد، او را دکتر خطاب می‌کرد. خنده‌ام گرفت ولی او شوخی نمی‌کرد. چندی پیش مجله‌ای غیرعلمی خریدم. روی جلدش عکس چند نفر هست که عنوان همه را دکتر نوشته است! این نمونه‌ها نشان می‌دهد افرادی برای اعتباریابی، تصور کرده‌اند بهتر است خود را دکتر بخوانند. نمی‌توان با موعظه یا دستورالعمل جلو این روند را گرفت ولی فکر می‌کنم پس از مدتی متأسفانه با لوث‌شدن عناوین علمی، خودبه‌خود تب این مسئله هم فروکش خواهد کرد. چند روز دیگر اول مهر است. هرکسی که با وجود همه ناهمواری‌های راه، درس را نه از روی الزام بلکه به خاطر علاقه و انگیزه شخصی دنبال کند، او حتما راهی روشن و موفق در پیش‌رو دارد. برای آنان هم که با خمودگی به‌عنوان وظیفه به تحصیل مشغولند نیک‌بختی و شکیبایی آرزو می‌کنم. ولی جامعه نیازمند مرتبه‌ای بالاتر از این است و آن، قدریافتن دانش و تلاش برای کسب آن است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.