مرور
داستان جهان چکامه سربهداری مارگارت اتوود، نویسنده، شاعر و مقالهنویس مشهور کانادایی است که تاکنون آثار متعددی منتشر کرده و جوایز متعددی هم برده است. او تاکنون بیش از سیوپنج اثر داستانی، مجموعه شعر و مقاله انتقادی نوشته که در سطح جهان مورد توجه قرار گرفته است. بهتازگی رمانی از او با عنوان «پنلوپیاد» با ترجمه طهورا آیتی در نشر نی منتشر شده؛ رمانی که منبع اصلی برای نوشتنش، «اودیسه» هومر بوده است. این رمان درواقع یکی از کتابهای مجموعه اساطیر است؛ مجموعهای که قرار است بازگویی قصههای اساطیری توسط نویسندگان مختلف باشد. مارگارت اتوود برای نوشتن این رمان، به جز خود «اودیسه»، از منابع دیگری و از جمله از «اسطورههای یونانی» رابرت گیوز هم کمک گرفته است. اطلاعات مربوط به تبار پنلوپه، روابط خانوادگی، هلن تروا که دخترعمویش بود و بسیاری از موضوعات دیگر در این کتاب دیده میشود. اتوود همچنین به سنت تئاتر یونانی و نمایشهای ساتیر توجه داشته است. او در بخشی از درآمد کتاب نوشته: «قصه بازگشت اودسئوس به قلمرواش در ایتاکا پس از غیبتی بیستساله را بیشتر از طریق اودیسه هومر میشناسند. گفته میشود اودسئوس نیمی از این سالها را صرف جنگ تروا کرده و نیم دیگر را به سرگردانی در دریای اژه در راه بازگشت به خانه، تحمل مشقتهای فراوان، مغلوبکردن یا گریختن از هیولاها و... گذرانده است. تعبیرهای بسیاری از شخصیت اودسئوس مکار شده است: به او دروغگویی مجابکننده و هنرمندی در لباس مبدل لقب دادهاند؛ مردی که عقلش را به کار میاندازد و نیرنگ و شعبده میپردازد و کسی که گاه بهسبب زیرکی زیاده از حد به دردسر میافتد. امدادگر الهی او پالاس آتن است؛ ایزدبانویی که اودسئوس را به خاطر ابتکارات بیدرنگش میستاید.» پنلوپه از شخصیتهای مهم اودیسه است؛ در اودیسه او دختر ایکاروس اهل اسپارتا و دخترعموی هلن زیبای تروا، همسری وفادار، با ذکاوت و ثابتقدم به تصویر کشیده شده. او بهجز تحمل رنج دوری و دعاکردن برای بازگشت اودسئوس، تمام خواستگارهایش را که اطراف قصر جمع شدهاند با زیرکی فریب میدهد. او با وعدههای واهی آنها را فریب میدهد و دلخوش میکند و ضمنا کفنی میدوزد که شبها آن را میشکافد و تصمیم به ازدواج را تا اتمام کفن به تعویق میاندازد. مارگارت اتوود برای نوشتن رمانش و به خصوص جزئیات مربوط به تبار پنلوپه، کودکی و نوجوانی و ازدواجش و شایعات پیرامون او از منابع متعددی به جز خود اودیسه بهره برده است. او درباره این رمانش نوشته: «تصمیم گرفتهام روایت قصه را به پنلوپه و دوازده ندیمهاش بسپارم. ندیمهها یک همسرایی ترانهوار و سرودوار را تصنیف میکنند با محوریت سؤالاتی که پس از هر نوع خوانش دقیق از متن اودیسه پیش میآید: چه چیزی منجر به دارآویختن ندیمهها شد و پنلوپه واقعا چه میکرد؟ قصه آنگونه که در اودیسه بازگو شده با عقل جور درنمیآید: تناقضات فراوانی در آن وجود دارد. ندیمگان سربهدار همیشه ذهن مرا به خود مشغول داشتهاند و در پنلوپیاد، پنلوپه هم همین حال را دارد». اتوود عضو انجمن سلطنتی کانادا، برنده نشان نروژی شایستگی ادب و نشان هنر و ادب شوالیه فرانسوی و عضو خارجی دپارتمان ادبیات آکادمی هنر و علوم آمریکاست و اکنون در تورنتو زندگی میکند. بازگویی اسطورهها «بارگران: اسطوره اطلس و هراکلس» نوشته جانت وینترسن عنوان رمان دیگری از مجموعه اساطیر است که این کتاب نیز بهتازگی با ترجمه طهورا آیتی در نشر نی منتشر شده است. وینترسن در این رمان، قصه نگهداشتن جهان را میگوید و آنطور که کتاب توضیح داده، «به زیبایی با این گوی زاینده همذاتپنداری میکند که گِل، گدازه و اجساد فسیلشدهاش پیغامهایی از گذشته مشترک ما را در خود میفشرند. باز هم خدایان مقصرند و به سبب جنگیدن با اطلس و تیتانهای دیگر بدنام شدهاند. وینترسن در شخصیتپردازی دو غول جانورخوی، اطلس و هراکلس، با رجولیتشان شوخی کرده است. وی قصه را بسط داده تا درباره فضا-زمان، سحابی خورشیدی و سیاهچالها تأمل کند: اسطورههای باستانی کیهانی بهطرزی نفسگیر افسانهبافیهای فیزیک نجومی را در خود حل کردهاند». در روایت وینترسن در این رمان، تقدیر و اراده نقشی محوری دارند؛ چه در قصه شخصی راوی و چه در قصه شخصیتهای اسطورهای. اما آنچه رمان وینترسن را از منظری دیگر حایز اهمیت کرده، ایدهای است که او برای نوشتن این داستان داشته. وینترسن با طرح این ایده که «میخواهم این قصه را از نو بگویم»، روایتی متفاوت از آنچه تا کنون درباره اسطوره مورد نظر وجود داشته ارائه داده است. او در درآمد کتاب، به همین مسئله اشاره میکند و میگوید وقتی پیشنهاد نوشتن داستانی درباره یک اسطوره به او داده شد، انگار که او از مدتها پیش این قصه را نوشته بوده؛ قصه اطلسی که جهان را بر دوش گرفته. او میگوید این قصه از مدتها پیش از این در انتظار «بازنوشتهشدن» بوده و از قضا آثار او نیز پر است از همین بازگوییها: «دوست دارم قصههایی را که فکر میکنیم میشناسیم بگیرم و جور دیگری ثبت کنم.» در بازگویی اسطورهها یا قصههای قدیمی، گرایشها و شاخوبرگهای تازهای به وجود میآید و به قول وینترسن، جوهری تازه به متن موجود تزریق میشود. وینترسن به بازگویی قصهها برای خاطر خود آنها و یافتن حقایقی ابدی درباره طبیعت بشر در این قصههای قدیمی تأکید دارد. به اینترتیب، «بار گران» از قصه قدیمی مجازات اطلس و فراغت موقتی او هنگامی که هراکلس بار جهان را از دوش او برمیدارد، فاصله گرفته و پایان داستان نیز کاملا متفاوت از آن چیزی است که پیش از این وجود داشته. «بار گران»، قصه شخصی است که به قصه بزرگتر اسطورهای که میشناسیم و اسطورهای که وینترسن بازگویی کرده، تقسیم میشود. وینترسن قصه شخصی کتاب را به روایت اولشخص نوشته و به گفته خودش، همین ویژگی سؤالاتی را درباره حدیثنفس بودن آن پیش آورده.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.