|

ثبات علیه ثبات

احمد غلامی . سردبیر

حسن روحانی استراتژی روشنی دارد و بعید است با یادداشت‌ها و تحلیل‌های روزنامه‌نگاران و کارشناسان سیاسی در دولتش تغییر چشمگیری حاصل شود. حتی بعید است در تصمیمات کلانش انعطاف نشان دهد. شاید این حرف به مذاق روحانی خوش نیاید، اما تنها وجه اشتراک او با اصلاح‌طلبان، رادیکال نبودن‌اش در تبیین تفکری سیاسی است. استراتژی روحانی در قیاس با اصلاح‌طلبان فاصله‌ای بسیار دارد. دولت روحانی از آنجا که توسعه‌گراست بیش از هر چیز به تمرکز قدرت نیاز دارد. از این‌رو اقتدارگرایی در نظرش مباح است. در وضعیت فعلی، بدون اقتدار، توسعه، آن‌هم توسعه‌ای از بالا به پایین قوام و دوام پیدا نمی‌کند. او هر‌ قدر از آغاز ریاست‌ جمهوری‌اش فاصله می‌گیرد، به اقتدارگرایی نیاز بیشتری پیدا می‌کند. اگر ابتدا می‌خواست وضعیت موجود را حفظ کند و در گردش کار کشور رفتارها را به سمت بوروکراسی سوق دهد، اینک به فکر ثبات سیاسی، ثبات اقتصادی و ثبات فرهنگی است. در یک کلام، او رییس‌جمهوری امنیت‌محور است و پیشینه کاری‌اش-دبیری شورای عالی امنیت ملی و ریاست مرکز استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام- او را به این باور رسانده که فقط در سایه امنیت ملی می‌شود حاکمیت ملی و قدرتمند به‌وجود آورد. این آموزه‌ها و تجربه‌ها از او فردی ساخته است که بیش از روسای جمهور پیشین به شالوده‌ها و پایه‌های نظام تعلق‌خاطر دارد، با اینکه هاشمی رفسنجانی در این زمینه نسبت به روحانی فضل تقدم دارد. نباید از یاد برد که هاشمی در پیشینه‌اش انقلابی‌گری مشهود است. گذشته از اینکه هاشمی انقلاب را پشت سر گذاشته است، در همه پس‌لرزه‌های پساانقلاب نیز حضور داشته است، و جنس علاقه‌اش به نظام و حکومت عقلانی-عاطفی است. درست به همین دلیل زندگی سیاسی‌اش متلاطم و مواج است. اما روحانی، استراتژیست امنیتی و عقل‌گرایی است که از دل ثبات برآمده و حفظ اقتدار نظام با اتکا به مقوله‌های سه‌گانه ثبات، نزد او از اوجب واجبات به‌شمار می‌آید. حسن روحانی سخت به حاکمیت ملی وفادار است، اما مدل حاکمیت هشت سال دوره ریاست جمهوری احمدی‌نژاد، زمینه‌های لازم برای تحقق اندیشه‌های روحانی را فراهم کرده است. احمدی‌نژاد نهادهای مدنی، احزاب، اصناف و کانون‌های روشنفکری و فرهنگی را -که سیاست بطئی و زیر‌پوستی در آنها شکل می‌گرفت و جامعه را سیاسی می‌کرد- از بین برد و این کار جز خاطره‌ای تلخ از او به‌جا نگذاشت. اما ظهور روحانی را اجتناب‌ناپذیر کرد. جامعه‌ای که همه چیزش بر پایه‌های لرزانی استوار شده بود، به چیزی بیشتر از ثبات نیاز داشت. مسئله مذاکرات هسته‌ای و حل آن در حکم بهانه و انگیزه‌ای برای حضور روحانی در این مسند بود. او شرایط لازم و کافی برای تصدی قوه مجریه را دارا بود. ولی دلیل واقعی حضور روحانی مسائل سیاست داخلی است. «بی‌جهان شدنِ» سیاست، حیات انسان ایرانی را در کشتی بی‌لنگری نشانده بود که مدام کژومژ می‌شد و این بیش از هر چیز دیگری حاکمیت ملی را به خطر می‌انداخت. حسن روحانی بر آن است تا با لنگر ثبات‌های سه‌گانه انسان امروز ایرانی را جهان‌مند کند. پرسش اینجاست که اولویت‌های استراتژیک او -ثبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی- تا کجا پیش می‌رود و تا کی برای مردم نیز مانند خود او اهمیت دارد. این تلقی از جهان‌مندی است که وجه افتراق او را در درجه نخست با اصلاح‌طلبان، و سپس با اصولگرایان بیش‌ و بیشتر آشکار می‌کند.حسن روحانی دایره واژگانی خاص خود را دارد: «انسجام ملی»، «رونق کسب‌‌وکار»، «مدیریت افکار عمومی»، «کنترل رسانه‌ها» و «ایجاد سد در برابر نفوذ دشمن». در کتاب «دکترین امنیت ملی» و مجموعه مقالات او به‌ندرت به مفاهیم و واژه‌هایی از قبیل نهاد مدنی، دمکراسی و جامعه دمکراتیک بر‌می‌خوریم. مردم‌سازی معطوف به این مفاهیم است که دولت تدبیر و امید را به‌طرز معنا‌داری از اصلاح‌طلبان دور می‌کند و از سوی دیگر آنچه اصولگرایان را در دستیابی به روحانی ناکام می‌گذارد همین تلقی او از ثبات است، اصولگرایان ثابت کرده‌اند که شناگران ماهر آب‌های گل‌آلود‌اند. اما پاشنه آشیل دولت روحانی همان چیزی است که بر آن بنا شده است: «ثبات»، ثباتی طولانی در جامعه‌ای که هنوز برخی از مطالبات زیرساختی‌اش برآورده نشده، به‌سرعت به زردی می‌گراید. روحانی موفق، روحانی ثبات‌گرایی می‌تواند باشد که زیرساخت‌های سیاسی و جامعه مدنی را تعریف و متحول می‌کند. اکتفا به حرف و سخن و پذیرش اینکه روسای جمهور دیگر هرگز مانند او برخی موانع را رد نکرده‌اند، کاری پیش نمی‌برد. شاید بی‌پروایی روحانی در پشت‌سر گذاشتن برخی از خط قرمزها از این امر ناشی می‌شود که مخالفان او خوب می‌دانند که امنیت بیش از هر چیز دیگر برای او اهمیت دارد و او به هیچ‌وجه حاضر نیست بر جامعه‌ای مواج مدیریت کند. دولت روحانی هر‌قدر به موقعیت‌های انتخاباتی نزدیک می‌شود، با مسائل بیشتری مواجه خواهد شد. جنس استراتژی ثبات نمی‌تواند هیجان لازم را در سطوح مختلف مردم ایجاد کند. هیجانی که موجب کنش سیاسی شود با ذات استراتژی ثبات، ناهمگون است. اصلاح‌طلبان تنها گروه سیاسی موجود در جامعه ایران هستند که هنوز از توان و انرژی لازم برای ایجاد هیجان و کنش سیاسی برخوردارند. از سوی دیگر این کنش‌گری سیاسی اجازه معامله و چانه‌زنی با دولت و مشارکت جدی را به آنها نمی‌دهد. غیاب سیاستی کنش‌گر که با موجی از هیجان توأم باشد، این نگرانی را به وجود می‌آورد که دولت روحانی تبدیل به دولت گذار یا دولت دائمی‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.