پژواک فقدان
نسیم شکیبا
در 11 سپتامبر 2001 درست ساعت 8:46 یک هواپیمای بوئینگ 767 در شمال برج تجارت جهانی نیویورک سقوط میکند. اما 15 دقیقه بعد دومین هواپیمای مسافربری نیز به برج جنوبی میخورد. برج شمالی یک ساعت بعد از حمله فرو میریزد و برججنوبی نیمساعت بعد از آن. در این حادثه بیش از دوهزارو 800 نفر جان خود را از دست دادند. انفجارها در برجهای دوقلو بسیار شدید بود. تمام چیزها، در حدود 95 درصد آوار به بیرون از محوطه ساختمانها پرتاب شده بودند. واحدهای چهار تنی دیوارهای اطراف 180 متر آنطرفتر پرتاب شدند؛ یعنی اینکه با شتابی برابر با 90 کیلومتر در ساعت از پهلوهای برجها به بیرون پرتاب شدند. به غیر از برجهای دوقلو چند ساختمان دیگر در اطراف برجها منهدم شد. در زیر هر سه ساختمان فروریخته چندین تن فلز ذوبشده وجود داشت. گفته میشد دمای این فلزات در حدود هزارو 260 درجه سانتیگراد یا بیشتر بوده و برای سه تا چهارماه داغ ماندهاند که توسط جت یا آتشسوزی دفاتر یا هر چیز دیگر از این قبیل ایجاد نشدهاند. در عرض یک ساعتونیم مجموع 220 طبقه برجهای دوقلو در آن سهشنبه سیاه ناگهان ناپدید شدند. شاید برای خیلیها آسیبپذیری نیویورک ایجاد شادمانی کرده باشد، اما فارغ از این، نمیتوان از یاد برد که در این حادثه جان بسیاری از شهروندان آمریکایی که در دفاتر خود مشغول به کار بودند، گرفته شد. اسامه بنلادن در سال 2011 توسط ارتش آمریکا کشته شد. از سال 2001 تاکنون برای سرپاکردن آنچه حالا از میان برداشته شده بود، صدها طرح معماری به مسابقه گذاشته شده است. بیش از پنج هزار پروژه برای یادبود کشتهشدگان این حادثه دلخراش ارائه شدند. در جای خالی برجهای دوقلو پس از گذشت 10 سال، یادبود و موزهای برپا شد. مایکل آراد، از گروه معماری هندل همراه گروه معماری منظر پیتر واکر برنده مسابقه طراحی بنای یادبود شدند. طراحی این گروه دو استخر بزرگ مربعشکل در محل فونداسیون برجهای دوقلو است، با آبشارهایی که از چهار طرف این استخر به مرکز سرازیر میشود. دوهزارو 983 اسم روی 79 صفحه برنزی دو استخر آبی حک شده است. این طرح پژواک فقدان نام دارد. این اسامی به شکل شبکهای پیچیده از روابط اجتماعی، حرفهای و اتفاقی قربانیان با یکدیگر روی صفحههای برنزی حک شده است. پل ویریلیو درباره حادثه 11 سپتامبر نوشت: ما شاهد لحظهای در تاریخ بودیم که حجم عظیمی انرژی، میزان قابلتوجه اعتبار سیاسی و تعداد زیادی زندگی انسانی قربانی سود عدهای کمشمار در دو سوی اقیانوس شد که دنیا را همچون منظری محدود و مملو از حقایق مطلق میبینند. بهراستی چگونه میتوان بهدرک درستی از تحول عمیقی که به دنبال 11 سپتامبر در دنیا حادث شده، رسید؛ روزی که ابزارها به سلاح تبدیل شدند، معماری به هدف و مردم بیگناه به دورریزهای ایدئولوژیک. جایگاه و منزلت معماری متأثر از بحرانی اخلاقی، در ابعادی اینچنین وسیع چگونه خواهد بود؟ اگرچه حمله به ساختمان مرکز تجارت جهانی آشکارا عملی ستیزهجویانه بود، نباید این نکته را فراموش کرد که از میان برداشتن و حذف دنیای مادی صرفا نتیجه نزاع و درگیریهای سیاسی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.