بازی صلح پاکستان در زمین افغانستان
فریبا پژوه
اگرچه پاکستان از تمامی ظرفیت خود برای کنترل «طالبان» در افغانستان بهره میبرد، اما بهنظر میرسد هنوز نتوانسته طالبان پاکستانی را مهار کند. روز گذشته مقامهای پاکستان اعلام کردند پنج شبهنظامی در جریان حمله به یک پادگان نیروی هوایی این کشور در پیشاور کشته شدهاند. «عاصم باجوا»، ژنرال ارشد ارتش پاکستان، گفت ۱۰ مرد مسلح به ایستگاه نگهبانی پادگان «بادابر» حمله کرده و وارد آن شدند. به گفته او، ارتش و نیروهای امنیتی اندکی پس از این حادثه به محل رسیدند و پادگان را از دست این افراد مسلح پس گرفتند. هرچند مقامات پاکستانی به تعداد تلفات نیروهای نظامی پاکستانی اشاره نکردهاند؛ اما این حمله و حمله چند ماه پیش طالبان به یک مدرسه نظامی در پیشاور، نشان از نافرمانی بخشی از طالبان دارد. پس از اعلام خبر مرگ «ملامحمد عمر» و ایجاد اختلاف شدید بین گروههای مختلف طالبان، سرانجام در چند روز گذشته گروه طالبان از بیعت خانواده ملاعمر با رهبر جدید این گروه خبر داد. درست همزمان با اعلام این خبر، «سرتاج عزیز»، مشاور امنیت ملی و روابط خارجی نخستوزیر پاکستان، به سنای این کشور، گفت اسلامآباد تلاش میکند روند گفتوگوهای صلح میان دولت افغانستان و طالبان دوباره آغاز شود؛ این در حالی بود که مذاکرات صلح بین طالبان و حکومت وحدت ملی افغانستان پس از اعلام خبر مرگ ملاعمر متوقف شده بود. هرچند پاکستان مایل به اعلام خبر مرگ ملامحمد عمر نبود و از اعلام این خبر غافلگیر شد، اما اعلام خبر بیعت «ملا عبدالمنان» برادر ملاعمر و «ملا یعقوب» پسر رهبر سابق طالبان، با «ملااختر منصور» رهبری جدید طالبان، که بسیاری معتقدند بهطور عملی مجری طرحها و سیاستهای پاکستان در قبال افغانستان است، میتواند نشانههایی از دخالت مستقیم پاکستان در اعلام این بیعت داشته باشد. حتی اگر ملااختر منصور مهره تمامعیار پاکستان نباشد، پروسه تعیین رهبری او بدون دخالت سازمان اطلاعات نظامی پاکستان (آیاسآی) بهنظر غیرممکن میآید. همچنین باید توجه داشت جلسات شورای رهبری طالبان نیز در شهر «کویته» پاکستان برگزار شده است. بااینهمه یک دستیار نزدیک ملایعقوب گزارش داده که توافق میان پسر ملاعمر و ملااختر منصور پس از آن بهدست آمد که رهبر جدید طالبان هشت شرط ملایعقوب را پذیرفت. به گفته او، این شرایط شامل تغییرات در شورای رهبری طالبان است که رئیس آن از خانواده ملاعمر تعیین شود و امور طالبان براساس اجماع پیش برده شود؛ اما درنهایت گفته شد دلیل تأخیر بیعت آنها با ملامنصور اختر مصلحت خاصی بود که در آن نیت خیر نهفته بوده است. هرچند بهنظر میرسد رهبری ملااختر منصور هنوز هم با چالشهایی مواجه است. بازی با مذاکرات صلح اشاره سرتاج عزیز به ازسرگیری مذاکرات صلح در افغانستان در حالی است که بهنظر میرسد پاکستان درباره طالبان در افغانستان به هدف خود، یعنی تثبیت حوزه نفوذ این کشور در افغانستان از طریق کنترل طالبان، نزدیک شده است. از سوی دیگر، پاکستان در چند ماه گذشته و پس از بالاگرفتن و تشدید حملات انتحاری در کابل، از سوی مجامع بینالمللی تحت فشار قرار گرفته است. پاکستان از سوی ایالاتمتحده آمریکا و کشورهای اروپایی، به اهمال در مبارزه با تروریسم متهم شده است. سفرهای اخیر «سوزان رایس»، مشاور امنیت ملی آمریکا، وزیر دفاع بریتانیا، مقامات اتحادیه اروپا و وزیر دفاع آلمان به پاکستان، حکایت از این مسئله دارد. همچنین نظامیان و بخشهایی از حکومت پاکستان در عرصه داخلی نیز تحت فشار افکار عمومی هستند تا این کشور در مجامع بینالمللی بهطور رسمی متهم به حمایت از تروریسم نشود. بهاینترتیب بهنظر میرسد در چند ماه گذشته پاکستان همه تلاش خود را کرد تا بتواند در انتخاب رهبری طالبان نقش کلیدی داشته باشد و بخشهای مخالف ملا اختر منصور بهویژه خانواده ملا محمد عمر را به بیعت با رهبر جدید طالبان تشویق کند. همچنین بهنظر میرسد اعلام بیعت فرزند ملا عمر با ملااختر منصور پاکستان را آنقدر به هدف خود نزدیک کرده است که مشاور امنیت ملی نخستوزیر پاکستان، بهوضوح از آغاز دور جدید مذاکرات صلح سخن میگوید. بهاینترتیب به نظر میرسد بهزودی دور جدید مذاکرات صلح طالبان با حکومت وحدت ملی افغانستان آغاز شود، حتی اگر حمایت پاکستان از این مذاکرات تاکتیکی و برای برداشتن فشارهای داخلی و بینالمللی موجود از این کشور باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.