کیفیت را دریغ نکنیم
محمدهادی محمدی
برای بسیاری از مردم کیفیبودن کتاب کودک موضوعی ناشناخته است. آنها تصور میکنند هر چیزی که در قالب کتاب کودک تولید شود، برای کودکان مناسب است. درحالیکه چنین نیست. بخش بزرگی از آنچه بهعنوان کتابهای کودکان تولید میشود، کیفیت لازم برای دردسترسکودکانگذاشتن را ندارد. یادمان باشد که ادبیات کودکان یا هنر کودکان بازار بزرگ و فریبندهای است که سودجویان را بهسوی خود میکشاند. در چنین وضعی طبیعی است که آثاری به نام کتاب یا ادبیات کودکان تولید شوند، اما معیارهای لازم را از نظر کیفی نداشته باشند. با این مقدمه باید گفت کتاب باکیفیت برای کودکان چه ویژگیهایی دارد و چه کسانی میتوانند درباره کیفیت این کتابها نظر بدهند. کتاب کودک سازهای از جنس کاغذ، مقوا، پارچه یا بستهای نرمافزاری است که در خود محتوایی دارد. برای مخاطبان این کتابها جنس کتاب کاغذ یا پارچه و ... باید استاندارد باشد و برای نمونه به پوست یا چشم و لبها و دهان کودک آسیب نرساند. پس از آن محتوا یا اندرونه کتاب است که اهمیت دوچندانی دارد. کتابهای کودکان معمولا آمیختی از تصویر و متن هستند. این تصویرها و متنها باید در خود چیزهایی داشته باشند که سبب رشد شناختی و هیجانی و اجتماعی کودکان شوند. هرچقدر که این عناصر یا چیزها در کتاب بیشتر باشد، آن کتاب باکیفیتتر است. یک داستان یا شعر زیبا که سرشار از آهنگ و کنش است و تخیل ناب دارد و با استادی نویسنده یا شاعر در کالبد واژهها به هم بافته و آفریده شده است در کنار تصویرهایی که کودک را با رنگ و بافت و چشماندازهای دیداری و نگاه ویژه تصویرگر آشنا میکند، چنان دنیایی سرشار از احساس و هیجان برای کودکان میسازد که کمتر پدیدهای توانایی رقابت با آن را دارد. کودکان محتوای این کتاب را به جان مینوشند و با بدهبستان با واژگان و تصویرها از جنبه زبانی و دیداری رشد میکنند و از جنبه هیجانی لذت میبرند و از جنبه اجتماعی ساختار پیچیده جامعه را بهتر درک میکنند و ارتباطهای اجتماعی را از درون روابط داستانی میشناسند و به کار میبندند. در یک کلام باید گفت کودکان با کتابهای باکیفیت لذتی را تجربه میکنند که به آن لذت زیباییشناسانه میگوییم و این لذت، حسی در جان آنها میریزد که فراتر از حسهای تنی و روزمره است. اکنون باید گفت چنین کتابهایی که نسبت به کتابهای سودمحور یا بازاری به فراوانی در دسترس نیستند، از سوی چه کسانی ارزیابی و معرفی میشوند؟ ادبیات کودکان مانند همه رشتههای علوم انسانی و ادبی، پدیدهای چندوجهی و میانرشتهای است که شناخت آن نیاز به دانش گستردهای در زمینههای اجتماعی، انسانی و هنری دارد. کارشناسانی که در این زمینه کار میکنند، گاهی زندگی خود را در این راه گذاشته تا بخشی از تحول مثبت در این حوزه را پیش ببرند. در ایران اما متأسفانه کارشناسی این افراد چندان از سوی نهادهایی که با کودک سروکار دارند جدی گرفته نمیشود. بسیار رایج است که کتابخانههای کودک در آموزشگاهها یا نهادهایی مانند کتابخانههای عمومی و کانون پر از کتابهایی است که توجه کودک را برنمیانگیزد، اما کتابهای باکیفیتی هست که به هزار دلیل روشن و ناروشن از دسترس این کودکان دور است. آنها که فضای ادبیات کودکان ایران را میشناسند، میدانند آفرینش کتاب باکیفیت هزینه دارد و کمترین هزینه آن این است که این کتابها بهآسانی در دسترس کودکان قرار نمیگیرد. چندگونگی مراکز تصمیمگیری و کارشناسی، سود مادی، رابطه یا رانتهایی که پشت معرفی کتابهای کودک به مراکز دولتی و نیمهدولتی هنگام خرید کلان آنها وجود دارد، پدیدههایی دردآور است که بهشدت فضای ادبیات کودکان را آلوده کرده و کتابهای باکیفیت را از دسترس کودکان ایرانی دورودورتر میکند. اما بیایید یکبار از خودمان بپرسیم اگر کتابهای باکیفیت در دسترس کودکان ایرانی قرار بگیرد، سود آن به چه کسی میرسد؟ باید گفت این سود سبب میشود که بیش و پیش از همه، کودکانمان با خواندن یا زیستن با این کتابها از آن بهره ببرند. در حقیقت کودکان با کتابهای باکیفیت زندگی میکنند، بارها به آن برمیگردند و تجربه خواندن یا شنیدن آنها را تکرار میکنند چنانکه این کتابها بخشی از ژرفترین خاطرههای آنها را در سالهای بعد میسازند و آنها را از جنبه انسانی متفاوتتر بار میآورند. پس بیایید برای منافع خودمان،کیفیت را از کودکانمان دریغ نکنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.