سایه «برجام» بر انتخابات آمریکا
نعمت احمدی . حقوقدان
سایه «برجام» بر انتخابات آمریکا موفقیت حزب دموکرات آمریکا در جلوگیری از رأیگیری طرح برجام در سنا به علت دسترسینداشتن به حد نصاب آرا، هرچند برای اوباما یک توفیق است و ظاهرا فرصتی برای جمهوریخواهان باقی نمیماند تا مانع اجرائیشدن برجام توسط اوباما شوند، اما این یک روی سکه است. شکست جمهوریخواهان در واقع پایان عصر نظامیگری آمریکا در عرصه جهانی است و آغازی بر حاکمیت گفتمان سیاسی و مذاکره با دیگر قدرتها. اوباما، هوادار حلوفصل مسائل کلان داخلی و خارجی پشت میز مذاکره است و این ایده به دیگر اعضای حزب دموکرات هم سرایت کرده است. هیلاری کلینتون، مطرحترین کاندیدای حزب دموکرات تا امروز و شانس اول پیروزی انتخابات ریاستجمهوری سال 2016 آمریکا نیز به جمع مخالفان طرح برجام در صحن علنی سنا پیوست؛ موضوعی که در فعالیتهای انتخاباتی پیشرو لبه تیز انتقاد و حمله را به سمت وی نشانه خواهد رفت. وی دو، سه موضوع چالشبرانگیز را در کارنامهاش دارد؛ نخست حمله به سفارت آمریکا در بنغازی و کشتهشدن سفیر آمریکا در لیبی وقتی که هیلاری وزیر امور خارجه دولت اول اوباما بود. دومین موضوع این است که وی از ایمیل شخصی خود به جای ایمیل وزارت امور خارجه استفاده کرده و مخالفان، او را متهم به سهلانگاری میکنند که امنیت را رعایت نکرده است. حالا هم موضوع برجام و حمایت او از عدم رأیگیری درباره آن در سنا، جبهه جدیدی را علیه او میگشاید.
در انتخابات گذشته آمریکا هم اوباما برای خود این امتیاز را قائل بود که در حمله به عراق رأی نداده است و همین وضع او را در موقعیت برتر قرار داد. حزب دموکرات در رأیگیری برجام اتحاد و اتفاقی از خود نشان داد که قابل تصور نبود. چند سناتور یهودی حزب دموکرات هم به جمع موافقان رئیسجمهور اضافه شدند. از طرفی «آیپک» یا لابی صهیونیستها هم که هواداران پروپا قرص اسرائیل هستند با همه تبلیغات خود نتوانستند بین دموکراتها شکاف بیندازند. وقتی کنگره آمریکا، با مصوبه خود مهلت 60 روزهای را مقرر کرد تا توافقنامه وین به سنا ارسال شود کمتر تحلیلگر سیاسی فکر میکرد که اوباما بینیاز از وتوی مصوبه احتمالی سنا باشد. شیوه قانونگذاری آمریکا بهگونهای است که مصوبات مجلس نمایندگان برای تایید نهایی به مجلس سنا فرستاده میشود و اگر موضوعی در مجلس سنا مطرح شود مجلس نمایندگان نمیتواند مصوبهای خلاف نظر سناتورهای سنا را که جنبه قانونی پیدا کرده است، تصویب کند. برابر قانون اساسی آمریکا، رئیسجمهور این کشور قدرتی فراقانونی دارد که میتواند مصوبات مجلس سنا را وتو کند. این حق وتو زمانی محقق میشود که یکسوم سناتورها؛ یعنی 34 نفر از یکصد نفر سناتور مجلس سنا، همان نظری را داشته باشند که رئیسجمهور دارد. وقتی شمار موافقان یک طرح به 60 سناتور نرسد بعد از اعلان کفایت مذاکرات، طرح اعلانشده در صحن علنی به رأیگیری گذاشته نمیشود، شیوهای مانند بررسی کلیات طرح یا لایحه در مجلس شورای اسلامی که وقتی نمایندگان با کلیات طرح یا لایحه مخالف باشند، طرح یا لایحه در صحن علنی مطرح نمیشود. بههرحال انتخابات آمریکا از بدو پیروزی انقلاب اسلامی تحت تأثیر نام ایران قرار داشته است. اولین انتخابات بعد از پیروزی انقلاب ایران، انتخاب بین رونالد ریگان جمهوریخواه و جیمی کارترِ دموکرات برگزار شد. کارتر که با طرح حقوق بشری خود توانست وارد کاخ سفید شود در ژانویه سال 1978 میهمان محمدرضا پهلوی بود که نماد عینی ناقص حقوق بشری به شمار میرفت. او شب کریسمس خود را در کاخ سعدآباد جشن گرفت. هنوز ترکیب میز شامی که در تالار پذیرایی کاخ سعدآباد، کارتر جامش را به سلامتی شاه ایران نوشید و ایران را جزیره ثبات در دریای توفانی خاورمیانه نامید با همان ترکیب؛ پذیرای بازدیدکنندگان کاخموزه سعدآباد است. پس از انقلاب، سفارت آمریکا به اشغال دانشجویان درآمد. ناتوانی کارتر در حل قضیه گروگانها باعث خروج او از کاخ سفید شد. ریگان هم با «ایرانگیت» روبهرو شد. دیگر کاندیداهای ریاستجمهوری آمریکا در ایام تبلیغات انتخاباتی سایه انقلابیون ایران را بالای سر خود میدیدند. اوباما هم در کارزار انتخاباتی خود با مسئله اتمی ایران روبهرو بود. هرچند اشغال عراق و حضور هزاران سرباز آمریکایی در عراق و افغانستان مهمتر از پرونده هستهای ایران در کارزار انتخاباتی بود؛ اما باز هم این ایران و قضیه ایران بود که در هر نطق انتخاباتی به ترجیعبند کاندیداها تبدیل میشد. انتخابات سال 2016 آمریکا، اما حکایتی دیگر است. سنگینی برجام و سایه پرابهت آن بر فعالیتهای انتخاباتی حتی بیشتر از قضیه گروگانها در کارزار انتخاباتی ریگان و کارتر خواهد شد. حزب دموکرات تا این زمان، کاندیدای مطرحی غیر از هیلاری کلینتون ندارد. جو بایدن، معاون اول دو دوره اوباما با همه خوشنامی در میان سیاستمداران حزب دموکرات، معلوم نیست خود را کاندیدا کند. دیگر رقبای دموکرات هم توان مبارزه با هیلاری را ندارند. احتمالا هیلاری، اولین زنی خواهد بود که به رقابت با کاندیدای حزب جمهوریخواه خواهد پرداخت. مهم نیست که با کدام کاندیدای جمهوریخواه وارد ماراتن انتخابات خواهد شد؛ جب بوش نیمهمعتدل در بین جمهوریخواهان یا فردی رادیکالتر از جب بوش. به یقین از هماکنون مشاوران هیلاری یا هر نماینده دیگری از حزب دموکرات میدانند که باید پاسخگوی برجام باشند. انتخابات سال 2016 آمریکا یکبار دیگر زیر سایه نام ایران برگزار خواهد شد. جمهوریخواهان از هماکنون موتور انتقادات خود را روشن کردهاند. اگر کاندیدایی از حزب جمهوریخواه وارد کاخ سفید شود به یقین در ایام فعالیت انتخاباتی با توجه به جبهه واحد دموکراتها، قول و وعدههایی خواهد داد که از همه توان خود استفاده کند تا توافق وین را بیاثر کند. عدم طرح توافق وین در مجلس سنا به لحاظ اتحاد دموکراتها در آمریکا، پایان راه نیست. دوره فعالیت انتخاباتی درونحزبی کاندیداهای جمهوریخواه و نیز هماوردی کاندیدای این حزب با نماینده دموکراتها، همه پیرامون توافق هستهای و راه برونرفت از تعهدات این توافقنامه خواهد بود. وقتی سرنوشت توافقنامه وین در آمریکا روشن خواهد شد که انتخابات سال 2016 آمریکا تمام شده باشد. مسئله این است؛ چه کسی وارد کاخ سفید خواهد شد؛ نماینده دموکراتها یا جمهوریخواهان؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.