رشتههای پزشكی، کالا نیستند
بابک زمانی- استاد دانشگاه علومپزشکی ایران
دکتر«محمد سعادت» از ابتدا یك نخبه بهتماممعنا بود. بدون شركت در كنكور پزشكی و به دلیل کسب مدال طلای چند جشنواره نخبگان، تحصیل در دانشكده پزشكی را آغاز كرد. او در دوران تحصیل، كار و مطالعه را پابهپای هم پیش برد و بههمیندلیل قبولی در امتحانات دستیاری برایش دشوار نبود؛ اما او شخصیت نخبه و چالشی خود در تغییر وضع موجود را نه در تحصیل و امتحان، بلكه بیشازهمه در انتخاب رشته دستیاری (كه نتایج آن همین هفته گذشته منتشر شد) نشان داد. او به عنوان پنجمین رتبه این امتحان و برخلاف 9 رتبه اول دیگر، رشتهای را برگزید كه بیشترین ارتباط بالینی را با بیمار داشته باشد. 9 نفر دیگر رشتههای محبوب عموم، یعنی رشتههایی با كمترین تماس بالینی و بیشترین درآمد را انتخاب كردند كه البته باید به انتخاب آنها هم احترام گذاشت. عواملی كه باعث میشوند نخبهترین جوانان ما رشتههایی با خصوصیات فوق را انتخاب كنند و تخصصهایی مثل عفونی، اطفال و داخلی كه بیشترین ارتباط بالینی، بیشترین وجوه تعقلی و حیاتیترین تصمیمگیریها را میطلبند، به عنوان نامحبوبترین رشتههای تخصصی به انتخاب صاحبان نمرههای پایینتر درآیند، بسیار متعددند و شامل بسیاری از اختصاصات فرهنگی و اجتماعی ما هستند كه البته مجال و حوصله این یادداشت و سواد و دانش نگارنده به بررسی دقیق آنها قد نمیدهند؛ اما به اجمال میتوان پرسید اساسا چرا رشتههای پزشكی، كه در واقع مجموعه مهارتهای لازم برای مراقبت از بیماران هستند، تا حدی «كالا» شدهاند كه سلایق عمومی و فاكتورهای متعدد (قطعنظر از نیاز جامعه) بر انتخابشان اثرگذار باشد و البته اینكه چرا هیچ تلاشی برای محبوبكردن رشتههایی كه نامحبوباند، صورت نمیگیرد؟
در این ارتباط باید گفت اهمیت مكالمه با بیماران، تهیه یك شرححال علمی و مفید از گفتههایی متأثر از فرهنگ عمومی، استفاده از تكنیكهای معاینه بیماران كه مستلزم دانش و تجربه عمیق هستند و تصمیمگیری درباره اطلاعات موجود برای جراحی، درمان دارویی، صبر و انتظار یا پذیرش تقدیر! جایی در ذهن جامعه ندارد. ذهنیت جامعه به كارهای بزرگ، دیدنی، تكنولوژیك و تغییرات و درمانهایی كه نتایج آن را به سرعت میتوان مشاهده كرد، مشغول است و اگر غیر از این هم باشد، درپی آنند که حداقل زحمت یا مسئولیت زیادی نداشته باشند. این مسئلهای است كه قطعا بر انتخاب جوانانی كه فقط به مصالح خود میاندیشند (و جز این هم نباید انتظاری از آنها داشت)، تأثیر میگذارد! باید دید جامعه، مغز متفكر و نیروی اجرائی آن كه بیش از هرچیز در دولت مدرن تحقق مییابد، تا چه حد میخواهد یا میتواند در این تصورات عمومی تأثیرگذار باشد و آیا بهاینمنظور گام برمیدارد یا خیر؟ اما باید تأكید كرد هیچ راهی جز ارزیابی هر نظر و اقدام دولتی یا غیردولتی، درباره تأثیر آن بر این برداشتهای عمومی و تذكر عمومی آن وجود ندارد! این راهی دشوار، طولانی، طاقتفرسا و تا حدودی ثقیلالفهم است؛ اما بههرحال بسیار مفیدتر از مقصردانستن این و آن و درخواستهای ناپخته خیلی فوری است! آشكار است مقصود من تشویق به دادن امكانات به آقای دكتر «محمد سعادت» یا سپردن چند مسئولیت اجرائی به ایشان برای تكریم و استفاده از تواناییهایش نیست؛ چراكه این موضوع به فرض پذیرفتهشدن از طرف خود ایشان، باز هم همسنگ ایدهآلهایی که برای ارتباط هرچهبیشتر با بیماران اعلام کردهاند، نیست؛ تجربیات متعددی از تخریب پیشرونده (یا استفادهنکردن از بهترین امكانات) بهترین متخصصان عفونی، اطفال، جراحی، گوش و حلق و بینی و چشمپزشكی در مسئولیتهای اجرائی داشتهایم! صادقانه امیدوارم آقای دكتر «محمد سعادت» این یادداشت را نخوانند و امیدوارم در ابتلای احتمالی ایشان به مهلكترین سموم تاریخ بشریت، یعنی «غرور» نقشی نداشته باشم! اما امید اندكی دارم كه جامعه ما در نهایت بتواند امكاناتی را كه در خور چنین استثناهایی است، فراهم كند. امكاناتی كه وجود و اطمینان از وجودشان، مستلزم توانایی بهكارگیری تعداد بیشماری از افراد غیراستثنائی است. آیا جامعه ما، شامل استادان، پزشكان، مردم و مسئولان، خواهد توانست شرایطی را فراهم آورد كه پزشکانی ازایندست، تا پایان بر عهد خود مبنی بر ارتباط اولیه بالینی با بیماران وفادار بمانند یا جذب وسوسههای دیگر و جذب جهان «مغزخوار» خواهند شد؟ مایلم ببینم آیا «جامعه» ما آن زمان كه هیچ بهانهای برای انتقال مسئولیت به «فرد» ندارد هم امتحان خود را پس خواهد داد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.