کمیسیون برجام ناکام در شکل و محتوا
احمد شیرزاد.استاد دانشگاه و فعال سیاسی
در اکثر پارلمانهای دنیا، سنتی به نام hearing وجود دارد که میتوان برای آن معادل «گفتوشنود» را در نظر گرفت. این سنت در مجلس ایران رایج نبود تا اینکه به ابتکار رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ششم، جلساتی با همین مضمون ترتیب داده شد. بهعنواننمونه یکی از موضوعات مورد بحث در آن مقطع، رابطه با آمریکا بود و کمیسیون امنیت ملی از افراد صاحبنظر در این حوزه دعوت به عمل آورد تا در این خصوص دیدگاههای خود را ارائه کنند. با وجود اکثریتداشتن اصلاحطلبان در آن دوره، از کارشناسان اصولگرا هم دعوت شد و بهعنواننمونه مرحوم رجاییخراسانی که از قضا موافق برقراری رابطه بودند هم در جلسات حضور داشتند. این جلسات، خارج از دستور کار کمیسیونهاست که در آن به بررسی طرحها و لوایح ارجاعشده بر اساس آییننامه داخلی مجلس میپزدازند. بعضا این جلسات در پارلمان آمریکا یا پارلمانهای اروپایی بهوسیله شبکههای خبری دنیا پخش میشود و مخاطبان این گفتار، احتمالا موارد مشابه آن را دیدهاند. سایر نمایندگان هم میتوانند در این جلسات حاضر شوند. اما موضوع کمیسیون ویژه بررسی برجام کاملا متفاوت است و مجلس وظیفه بررسی برجام را به آنها داده است. در شرایط فعلی، عملکرد این کمیسیون، ملغمهای از کمیسیونی است که وظایف خاص را برعهده گرفته و کمیسیونی که بهدنبال برگزاری جلسات «گفتوشنود» پارلمانی است. کمیسیون مذکور از هیچ آییننامه خاصی پیروی نمیکند چنانکه برخی چهرههایی که مشهور به تندروی و تکرار بیفرجام برخی ادعاها هستند بدون اینکه عضو کمیسیون باشند به آن دعوت میشوند و برخی دیگر از نمایندگان که در این حوزه صاحبنظر هستند به جلسات دعوت نمیشوند. اصل بررسی برجام در مجلس، عکسالعمل درستی نسبت به طرح موضوع در سنا و مجلس نمایندگان آمریکا بود که بهدنبال پادرهوانگهداشتن برنامه جامع اقدام مشترک و نوعی وقتکشی هستند. اما مشکل اینجاست که چهرههای اصولگرایی که از بررسی برجام در مجلس حمایت میکردند، جمعبندی درستی نسبت به شکل کار و البته احتمال ازکنترلخارجشدن آن نداشتند. این مشکل البته در جناح اصولگرا، دارای سابقه است که هرگاه بنای انجام فعالیتی در این سطح دارند، «سوتهدلان» گرد هم میآیند و منافع و مصالح ملی تحتتأثیر سروصدای تندروها قرار میگیرد. اساسا این جناح دچار نوعی سردرگمی در قبال مسئله هستهای است و این را میتوان از اظهارنظرهای ضدونقیض آنان دریافت. آنها سالها فکرکردن درباره مسئله هستهای را به دلیل ماهیت آن که با تصمیم کلیت نظام پیوند خورده بود کنار گذاشته بودند و صرفا بخش تندرو در حوزه رسانهای بود. البته چهرهای مانند دکتر لاریجانی به سبب تجربه و مسئولیت در این حوزه، اظهارنظرهایی در این حوزه داشته و دارد. مشکل فعلی کمیسیون برجام، تبدیلشدن به عرصه تبلیغات افرادی است که بهدنبال توجیه شرایط دوران ششساله خود هستند. ممکن بود آنان اطلاعاتی درباره مذاکرات قبلی بدهند که مفید باشد اما قرارگرفتن آنان در موضعی که دوران خود را مشعشع و عملکرد کمنظیر 23 ماهه تیم فعلی هستهای را وارونهنمایی کنند، دستاوردی برای آنها ندارد. دیدگاه و روش آنها در سال 92 نهتنها در برابر دکتر روحانی که در برابر دیگر کاندیداهای اصولگرا هم نتوانست عرضاندام کند و جامعه هم نسبت به شرایط آن مقطع، دیدگاه مثبتی ندارد. رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی نیز اگرچه فردی صاحبنظر در حوزه هستهای است اما از منظر سیاسی، تجربه کافی ندارد و به دلیل مخالفت جدی که با دکتر صالحی در درون سازمان انرژی اتمی دارد، مباحثی را مطرح کرد که بهنوعی خلاف مصالح ملی است. تیم مذاکرهکننده هستهای با دشواری، حق تحقیق و توسعه روی نسلهای آینده سانتریفیوژها را حفظ کرد اما عباسی در جلسه برجام مدعی شد جز ماشینهای آی آر 2، اساسا ماشینهای نسلهای بعدی وجود خارجی ندارند که به نظر میرسد امری خلاف امنیت ملی است. مواجهه با رفتار ایالات متحده در این حوزه میتوانست بدون واردشدن به رویکردهای جناحی در مجلس صورت بگیرد و بهعنوان ابزار فشار در شرایط مذاکره و بررسی برجام در آمریکا، به کارمان بیاید. اما این به شرطی بود که کار به توهین و نادیدهگرفتن تلاشهای قابل دفاع تیم هستهای فعلی و تطهیر ناکامی دولت اصولگرایان و تیم هستهای آن مقطع نینجامد. اگر مجلس واقعا بهدنبال تنویر افکار عمومی بود، میتوانست جلسات گفتوشنودی را با کارشناسان صاحبنام کشور در حوزه فیزیک هستهای و سیاست خارجی و البته همه تیمهای مذاکرهکننده هستهای پیشین ترتیب دهد و البته مردم هم در جریان مباحث قرار گیرند. نگارنده و بسیاری دیگر از چهرههایی که در این حوزه دارای تجربه یا تحصیلاتی هستند، از هر نوع بحث آزاد و مناظره استقبال میکنند. کمیسیون برجام چه از نظر شکل اداره و چه از منظر محتوا، با استانداردهای واقعی فاصله بسیاری داشت و صرفا، بحثهای روشنگرانه آقایان ظریف، عراقچی، تختروانچی و صالحی بود که به برخی ابهامات پاسخ داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.