هنر؛ قربانی تازه دزدی
سعید برآبادی : کوچک یا بزرگ، گران و لوکس یا دمدستی و کمارزش، هیچکدام دیگر اهمیت ندارد؛ دزدی چندسالی است که شکل و شیوه دیگری به خود گرفته و دزدان، در نقاب کلاهبرداری، خریدوفروشهای غیرقانونی، خدماتدهی بیضوابط یا انجام امور اداری از طریق ارتشا و رابطه، کار خودشان را انجام میدهند. از دکل تا سیمهای برق خیابانها، از مجسمههای شهر تا آثار هنری بسیار نفیس، همهوهمه در معرض دزدی قرار گرفتهاند. جنجال خبر بهسرقترفتن آثار تجسمی چندین هنرمند سرشناس کشور، هنوز نخوابیده و تنور اخبار و واکنشهای آن هنوز داغ است؛ مدیرکل مرکز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد، توضیح داده که 27 اثر تجسمی که به امانت در نزد امینالاموال دفتر هنرهای تجسمی بوده به سرقت رفته که 10 اثر از این میان به اردشیر محصص اختصاص دارد. مجید ملانوروزی اندکی پس از اعلام این خبر، از بانک پاسارگاد درخواست بازگشت این آثار را مطرح کرده بود. حالا بانک پاسارگاد جوابیهای به آن سخنان داده و گفته است که «نماینده موزه هنرهای تجسمی پاسارگاد، باعث کشف خیانت در امانت امیناموال تعدادی از تابلوهای هنری شده و آثار را به مرکز هنرهای تجسمی بازگردانده است؛ اما متأسفانه درمقابل، بانک پاسارگاد را محکوم به خرید اموال مسروقه کردهاند». همچنین در این جوابیه آمده است: «روا نیست با چنین اخبار و اظهارنظرهایی تلاشهای بانک پاسارگاد در راستای ارتقای فرهنگ و هنر کشور کمرنگ شود.» ابعاد این دزدی یا خیانت در امانت اگرچه پنهان است اما به نظر میرسد که حلقه مفقودهاش نبود یک سازوکار درست در این حوزه باشد. سه کارشناس و مسئولی که در گفتوگو با «شرق» به این سؤال واحد پاسخ دادهاند، یک نظر واحد هم دارند و آن تهیه شناسنامه برای تمامی آثار هنری در کشور است تا هم بهنوعی حافظ حقوق معنوی این آثار باشد و هم ایجادکننده شبکهای واحد برای جلوگیری از هرگونه دستاندازی و سرقت در این آثار. اما شناسنامهدارشدن چه سودی برای آثار هنری دارد و آیا این امکان را ایجاد میکند که اثری از دزدی در امان باشد؟ یکی از کارشناسان هنرهای تجسمی که مایل نبود نامش در این گزارش بیاید، معتقد است که تهیه شناسنامه برای آثار هنری میتواند مانع از دزدی آنها شود چراکه به گفته او «در این شناسنامهها، سال ساخت، نام هنرمند و اینکه اثر متعلق به چه نهادی است ثبت میشود» و در هنگام خریدوفروش این آثار «با بررسی شناسنامهشان، خریدار نسبت به اثری که میخرد، مطمئن خواهد بود».دراینمیان یک نگرانی هم وجود دارد و آن موضوعی است که بیارتباط با آثار هنری اردشیر محصص، بهمن محصص و برخی از چهرههای مهم هنرهای تجسمی معاصر نیست؛ آیا هنرمندانی که امکان نمایش آثارشان وجود ندارد بیشتر در معرض سرقت هنری قرار دارند؟ مجید فروغی، مدیر روابطعمومی دفتر هنرهای تجسمی میگوید: «به نظرم بستگی به انگیزه سرقت دارد؛ درمورد سرقت مجسمههای شهر تهران، یک نگاه این بود که انگیزه اصلی سرقت، مخالفت سارقان با ذات حضور مجسمه در شهر است اما در مورد اتفاق اخیر، انگیزه اصلی، مادی بوده و اینکه بخشی از آثار بهسرقترفته، غیرقابلنمایش بودهاند، ممکن است تصادفی باشد». این در حالی است که فروغی مایل به استفاده از واژه سرقت در این گزارش نیست، چراکه اتفاق صورتگرفته را «خیانت در امانت» میداند نه فعل دزدی. همچنین فروغی میگوید: «با توجه به اینکه آثار هنرمندان این عرصه، به فروش میرود و دیگر هنرمندان مالک آن به حساب نمیآیند، اهمیت توجه و نظارت از سوی افراد یا نهادهایی که صاحب این اثر شدهاند دوچندان میشود. اگرچه حضور نام اردشیر محصص در اتفاقی که اخیرا افتاده، صرفا اتفاق است اما بعید نیست که بخشی از این دستاندازیها بهخاطر عدم امکان نمایش آثار این دو برادر باشد». این در حالی است که او تأکید میکند در عرصه هنرهای تجسمی، سرقت و بازگرداندن این 27 اثر، اولین و تنها پرونده در این زمینه است. قرار است، موزه هنرهای معاصر، فهرست کاملی از آثار گنجینه خود را با توضیحات کامل منتشر کند شاید از این طریق و همراستا با انتشار شناسنامه تمامی آثار هنرهای تجسمی، از نگرانیهای هنردوستان اندکی کاسته شود؛ وعدهای که سالهاست در عرصه هنرهای تجسمی، بخت اجرائیشدن نیافته و همین موضوع باعث شده، هنرمندان همیشه نگران سرنوشت اثرهای خود باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.