شکست تاریخی لابی یهودیان آمریکا
سیدعلی طباطبایی*
اگر ساختارگرایانه (Structural) به نتیجه رأیگیری سنای آمریکا در روز پنجشنبه نگاه کنیم، نتیجه تحلیل ما مؤید شکست حزب جمهوریخواه در مقابل دموکراتها و دولت باراک اوباما خواهد بود. اما اگر ژرفاساختارگرایانه (Deep Structural) به نتیجه رأیگیری سنای آمریکا نگاه کنیم، نتیجه تحلیل ما مؤید شکست یا بهتر بگوییم بزرگترین شکست تاریخ لابی یهودیان آمریکا (U.S Jewish Lobby) در کنگره این کشور خواهد بود.
اما چه شد که عضله یهودی (Jewish Muscle)، شاه کاپیتول هیل (The king of Capitol Hill) (شاه کنگره آمریکا) و قویترین و متنفذترین لابی آمریکا یعنی آیپک(AIPAC)،چنین شکست مهم و تحقیرآمیز تاریخی را در قبال موضوع هستهای ایران متحمل شد.
نتیجه عملی بزرگترین شکست آیپک در کنگره آمریکا، فروپاشی چهره همیشهپیروز لابی یهود در کنگره و جامعه آمریکا، تضعیف جناحهای تندرو یهودی در آمریکا، دودستگی میان گروههای معتدل و افراطی لابی یهودی آمریکا و تضعیف موقعیت دولت جنگطلب نتانیاهو در این کشور است. مطمئنا یک بخش از شکست لابی یهود در رد توافق برجام در کنگره آمریکا، نتیجه اقدامات و کنش بهینه دولت اوباما و «رفتار ساختارمند» حزب دموکرات بوده است ولی بخش بزرگتر دلیل شکست لابی یهود و مخالفان برجام، نه در ایالاتمتحده بلکه در ایران و تغییر در متدولوژی رفتاری سیاست خارجی کشور از خرداد 92 و انتخاب دولت تدبیر و امید بهاینسو نهفته است. واقعیت این است که در دولتهای نهم و دهم روندهای متضاد و متناقض بهصورت همزمان در عرصه سیاست خارجی کشور بهوقوع میپیوست. از یکسو در چارچوب سیاست خارجی تهاجمی، دولت نهم و دهم با واژگان تند خود را در تقابل آشکار با قدرتهای بزرگ قرار میداد و بر موضوعات تحریککننده غرب مانند هولوکاست (که بدون مابهازای مشخص برای کشور بود)، اصرار میکرد و به دلیل فقدان درک عمیق از اصول روابط بینالملل و در نتیجه بهکارگیری استراتژی غلط، مذاکره با کشورهایی که در سلسلهمراتب هرم قدرت روابط بینالملل جای بالایی ندارند، مانند آفریقایجنوبی، هند، ترکیه و برزیل صورت میگرفت و عجیب اینکه این کشورها اصلا طرف مباحثه ایران نبودهاند که با آنها مذاکره شود و بیشتر این کشورها نه آن اندازه قدرت داشتند که قدرتهای جهانی را یا به متابعت وادارند یا آنها را اقناع کنند و از سوی دیگر بهکارگیری تیم مذاکراتی که مطمئنا دارای تجربه کافی در مذاکرات در چنین سطحی نبود و فقدان هماهنگی میان دیدگاه دولت نهم و دهم درخصوص مذاکرات هستهای با تیم هستهای که بخشی از آن توسط دکتر روحانی و دکتر ولایتی در مناظرات انتخاباتی سال 92 افشا شد، همهوهمه موجب شد که درخصوص پرونده ایران در غرب اجماع شکل بگیرد و بزرگترین و سختترین تحریمهای یکجانبه، چندجانبه و بینالمللی تاریخ علیه ایران بهراحتی در داخل آمریکا، اروپا و سازمان ملل به تصویب برسد. کافی است که نتایج آرای قطعنامههای تحریم سازمان ملل علیه ایران در شورای امنیت را یکبار دیگر مرور کنیم تا به میزان انزوا و ناکارآمدی سیاست خارجی کشور در آن دوران برسیم. درواقع پروژه ایرانهراسی لابی یهودیان و گروههای ضدایرانی در غرب با ادبیات نامتعارف و رفتارهای غیردیپلماتیک دولت قبل تقویت میشد. از سوی دیگر روند تلاشهای نافرجام دولتهای نهم و دهم برای حلوفصل بحران هستهای را نیز باید در نظر بگیریم. یعنی در دولتهای نهم و دهم با تمامی قوا و ناشیانه به طرف مقابل تاخته میشد و از سوی دیگر دولت نهم و دهم انتظار داشت که بحران هستهای با ارائه امتیازات و عقبنشینی طرف مقابل حلوفصل شود... . اما آنچه که باید اتفاق میافتاد در خرداد 92 توسط مردم رقم زده شد و دیدگاهی توسط مردم انتخاب شد که مهمترین برنامه خود را حلوفصل بحران هستهای اعلام کرده بود. با بهقدرترسیدن دولت تدبیر و امید در مرداد 92، تغییرات مهمی در شکل و محتوای سیاست خارجی ایران بهوقوع پیوست. اول آنکه دولت جدید از بهکارگیری ادبیات تحریکآمیز خودداری کرد، ثانیا قویترین تیم دیپلماتیک کشور مسئولیت پرونده را برعهده گرفت و با استفاده از تمامی ظرفیتهای معنوی کشور و روشهای جدید دیپلماسی عمومی کارها به پیش رفت. از سوی دیگر برخلاف دوره قبل که «موضوع هستهای» به امری ممنوعه تبدیل شده بود و گفتوگو درخصوص آن جایز نبود، در دوره جدید مخالفان و موافقان توانستند درخصوص این مذاکرات و نتایج آنها به مباحث آزاد بپردازند و نتیجه آن این شد که ظرفیتهای مذاکراتی کشور در سطح ملی و بینالمللی افزایش یافت. در پیامد تغییرات و تحولات شکلی و ماهوی در سیاست خارجی کشور ما در دوساله اخیر، ظرفیتهای کشور در سطح بینالمللی و بهویژه در داخل آمریکا افزایش یافت و اجماع علیه ایران که با تبلیغات مسموم ایرانهراسی لابی یهودیان، شدت یافته بود از میان رفت. درواقع نوع مواجهه ایران با موضوع هستهای در دولت یازدهم به شکلی بود که هم اقناعکننده افکار عمومی جامعه جهانی بود و هم در دولتهای طرف مذاکره حس همکاری و پیشرفت را ایجاد میکرد. اگر بخواهیم ریشههای تحقیرآمیزترین شکست لابی یهود در تاریخ آمریکا را بشماریم، میتوان مهمترین آنها را رفتار معطوف به هدف سیاست خارجی کشور، بهکارگیری نخبگان دیپلماسی کشور، حرکت در چارچوب اراده ملی، بازینکردن در بازی تعریفشده رقیب و آب به آسیاب دشمننریختن دانست. کوتاه سخن اینکه الگوی رفتاری کشور در مذاکرات هستهای که مبتنیبر گفتوگو و پذیرش حقوق متقابل و بازی برد- برد بود، میتواند الگوی مناسبی برای حلوفصل دیگر موضوعات کشور در سطح ملی و بینالمللی باشد؛ الگویی که توانست کاراییاش را در هزاران کیلومتر دورتر به اثبات برساند و منافع ملی کشور را با هزینه کمتر و فرصتهای بهتری برای کشور رقم بزند. *استاد دانشگاه و نویسنده کتاب لابی یهودیان آمریکا، کارگزار تحریم ایران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.