وحید جلیلوند، کارگردان «چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت» پس از دریافت جایزه منتقدان بین المللی:
سینما گران ایرانی در ونیز مورد توجه هستند
عسل عباسيان
وحید جلیلوند، کارگردان «چهارشنبه 19 اردیبهشت» پس از دریافت جایزه منتقدان هفتادودومین جشنواره فیلم ونیز، درحالیکه در فرودگاه شهری دیگر منتظر بود تا سوار هواپیمای ونیز شود و بعد آنجا را به مقصد تهران ترک کند، خوشحالی در لحن صدایش موج میزد و به پرسشهای «شرق» درباره تجربه نمایش فیلمش در این جشنواره پاسخ داد: پس از نمایش «چهارشنبه 19 اردیبهشت» در جشنواره ونیز، استقبال از فیلم شما چطور بود؟ در ونیز غیر از اکران مارکت، ما چهار اکران دیگر داشتیم. فیلم دوبار برای عموم به نمایش درآمد و دوبار هم برای اهالی رسانه. نمایشی که برای اهالی رسانهها داشتیم خیلی خوب بود، پیش از اکران عمومی، اهالی رسانه خیلی برخورد خوبی با فیلم داشتند و حاصلش شد گزارشها و نقدهایی که در آسوشیتدپرس و... منتشر شد. در نخستین اکران عمومی فیلم، حدود 10 دقیقه بعد از اکران، تماشاگران کف زدند و تشویق کردند و به ما محبت داشتند. حقیقت این است که من میدانستم فیلم شمول جهانی دارد و حرفی بینالمللی میزند ولی اینهمه تشویق و لطف مخاطب را هرگز تصور نمیکردم. خیلی بازتاب خوبی گرفتیم و وقتی فیلمهای دیگر را هم دیدم، فهمیدم تشویق تماشاگران، رسم همیشگی این جشنواره نیست. آنها فیلمی را که دوست نداشته باشند بهراحتی هو میکنند ولی خوشبختانه ما واکنشهای خیلی خوبی از مردم و رسانهها گرفتیم و فکر میکنم برای سینمای کشورمان نماینده بدی نبودیم. فیلم شما جایزه منتقدان بینالمللی هفتادودومین دوره جشنواره ونیز را از آن خود کرد. پیش از دریافت این جایزه، چه واکنشی از منتقدان داشتید؟ گپوگفتهایمان با منتقدان مفصل بود و خیلی جزئی درباره فیلممان صحبت کردیم و بازخوردهای خیلی خوبی داشتیم. اما جایزه منتقدان بینالمللی که در ونیز برگزار میشود، سبب میشود منتقدانی از سراسر دنیا فیلم را نگاه کنند و به آن رأی دهند. این برایمان بسیار ارزشمند بود که فیلم ما در تمام بخشها توسط منتقدان انتخاب شد. انتخاب این فیلم برای دریافت جایزه ویژه منتقدان، نظر و واکنش آنها را درباره فیلم ما مشخص میکند. در مصاحبهای که با «هافینگتونپست» داشتید، گفته بودید باانصاف و تلخید. این تلخی از کجا میآید؟ نمیدانم دوستانمان در ایران چرا اشتباهی حرفم را ترجمه کردهاند. در مصاحبه هافینگتونپست از من پرسیدند سهتا از خصوصیاتت را بگو. گفتم جملهای در فیلمم هست که کاراکترها چندجا آن را تکرار میکنند و میگویند خیلی بیمعرفتی. تصورم از خودم این است که من بیمعرفت نیستم و بیمعرفتی در ترجمه دوستان به بیانصافی تعبیر شده. بعد هم گفتم تلخم. اما این تلخی از کجا میآید؟ طبیعتا یک بخشی از آن مربوط به زندگی شخصی است و مربوط به شیوه زندگی من است، بخشی از آن هم به خاطر شرایط جامعهای است که در آن زندگی میکنم. نمیتوان در جامعهای با انواع و اقسام مشکلات زندگی کرد و تلخ نبود. البته من این نکته را به رسانههای خارجی نگفتم و دلم نمیخواست چرایی این تلخی را به آنها اذعان کنم. اما به رسانههای در کشور خودم میگویم بخشی از این تلخی هنرمندان و سینماگران، حاصل جامعه آنهاست. هنرمند نمیتواند تلخی ببیند و بعد از آن راحت بگذرد و تلخ نباشد. تجلی این تلخی در فیلم شما کجاست؟ هیچ مؤلفی قصد ندارد تلخ باشد. این اتفاق خودش میافتد و برایند درونی آن چیزی است که به آن فکر میکند و چیزی که اطرافش میبیند بهطور ناخودآگاه در اثرش منعکس میشود. من از این قاعده مستثنا نیستم. در فیلم من تجلی این تلخی، نگاه کاراکترهاست. نگاه همه کاراکترهای فیلمم نگاه تلخی است. جلال، کاراکتر محوری من، بهشدت نگاه تلخی دارد و این مهمترین ظهور این تلخی است. شما در همان مصاحبه از فیلمسازان محبوبتان حرف زدید. مسیر شما چطور طی شد که پس از پشتسرگذاشتن تجربه گویندگی و کارگردانی مستند و... رسیدید به ساخت «چهارشنبه 19 اردیبهشت» و یک گام جدی در سینما برداشتید؟ مسلما از ابتدا هدف اصلیام سینما بوده. در ایران، همیشه اتفاقی که باید برای یک هنرمند بیفتد، دیر میافتد. سالها مستندسازی کردم، کارگردانی تلویزیونی کردم، ولی مدام در پی همین نقطه بودم. آنجا، در آن مصاحبه از کارگردان محبوبم پرسیدند، من پرسیدم کارگردان محبوبم در آمریکا یا در کل دنیا؟ گفتند هردو را بگو. من هم گفتم در آمریکا کارگردان محبوبم ران هاوارد است، به این دلیل که حس میکنم او ارتباط درستی بین ذهن و قلب برقرار میکند و درکل کارگردان محبوبم ایناریتو است البته فیلم «مرد پرندهای» را دوست ندارم اما باقی فیلمهایش را دوست دارم چون خیلی خوب درد را لمس و آن را منتقل میکند. درمجموع، سینمایی که دوست دارم، سینمای راستگوست که مغزش بر قلبش و قلبش بر مغزش نچربد و لینک متناسبی بین قلب و ذهن بزند. ادامه مسیرتان را چطور میبینید؟ پروژه بعدیتان چیست؟ درحالحاضر با علی زرنگار که فیلمنامه «چهارشنبه» را نیز با او کار کردم، مشغول نوشتن فیلمنامه جدیدی هستیم و امیدوارم نکتهها و دقایقی را از اکرانهای بینالمللی در نظر داشته باشم، ولی از آنها تأثیر نگیرم. به نظرم مهمترین کاری که یک سینماگر باید بکند این است که ناببودن خودش را از دست ندهد. امیدوارم با این تأثیر به ایران برنگردم. فیلمنامه تازهام باز هم در فضای اجتماعی است و دغدغههای مشابهی با «چهارشنبه 19 اردیبهشت» دارد ولی شاید از منظری تلختر روایت کند. در ونیز، جدا از واکنشهایی که به فیلم خود شما داشتند، اهالی جشنواره چه واکنشی نسبت به سینمای ایران و سینماگر ایرانی نشاندادند؟ آن چیزی که در سینمای ایران برای خارجیها جذاب به نظر میرسد، روابط عاطفی و روابط انسانیای است که بین آدمهاست و این را با دهان باز نگاه میکنند. حرفم اینطور برداشت نشود که در غرب انسانیت جاری نیست و آنها در سینمای ما دنبالش هستند! اما آن چیزی که سینمای ایران را مورد توجه آنها میکند، شکل روابط انسانی عمیقی است که بین آدمها در جریان است. سینماگران ایرانی در ونیز موردتوجه اند و طبیعتا عباس کیارستمی و اصغر فرهادی را خیلی دوست دارند. خانم بنیاعتماد را هم خیلی خیلی دوست دارند و از ایشان، آقای کیارستمی و آقای فرهادی بهعنوان بزرگان سینمای ما یاد میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.