پیروزی شورشی چپ در مقابل الیگارشی راست حزبی
اردشیر زارعیقنواتی: پیروزی «جرمی کوربین»، از جناح چپ حزب کارگر، در انتخابات درونی برای تعیین رهبری حزب با رأی قاطع 59,5 درصدی نهتنها یک زلزله سیاسی در فضای محافظهکارانه سیاسی بریتانیا محسوب میشود که بهنوعی نشاندهنده تمایل رأیدهندگان چپ میانه به سمت تجدیدنظر در گرایش سوسیالدموکراسی اروپایی است. در شرایطی که از دهه 80 میلادی سوسیالدموکراسی اروپایی و بهویژه بریتانیا، متأثر از ایدههای راست روانه «آنتونی گیدنز» و رهبری «تونی بلر» در یک چرخش تاریخی با عدول از اصول پایه سوسیالیسم بیشازپیش در ساخت نئولیبرال جهانی ادغام و مرز چپِ میانه با راستِ میانه به صورت اساسی مخدوش شد، دوران افول و بیاعتباری آنان بسیار فراتر از پیروزی یا شکستهای حزبی در عرصه سیاسی خودنمایی کرد. این تناقض و تجدیدنظر اصولی هر چند در مقاطعی توانست موجب جلب نظر اقشار میانی جوامع اروپایی به سمت احزاب سوسیالدموکرات شود، اما شالوده اندیشههای چپ این جناح را بهشدت تضعیف کرده و تیشهای بر ریشه چپ اروپایی بود که شکاف بزرگی را بین این احزاب و بدنه حزبی بهویژه بین جوانان و طبقات زیرین اجتماعی ایجاد کرد. حاصل این تجدیدنظر در مبانی تئوریک و پراتیک سیاسی، موجب جدایی بخش عظیمی از رأیدهندگان سنتی بهویژه در طیفهای سندیکاهای کارگری و نهادهای اجتماعی از این احزاب شده و با ریزش این بدنه رأی به سمت گرایش «ضدسیستمی» که سیاست تحریمی را در مقاطع برگزاری انتخابات پارلمانی برمیگزیدند، راه برای نئولیبرالیزهشدن عرصه سیاسی در اروپای جدید فراهم شد. زمانی که در میانه دهه 80 میلادی با پیروزی حزب کارگر به رهبری تونی بلر بسیاری از تجدید حیات سوسیالدموکراسی اروپایی سخن میگفتند، درواقع چشمان خود را بر سقوط تاریخی چپ میانه و حمله موریانهها به ستونهای چوبی سوسیالدموکراسی اروپایی بسته بودند. اساس این اشتباه و گمراهی ویرانگر در این نکته ظریف نهفته بود که این رهبران نوظهور محاسبات خود را در معادلات سیاسی- اجتماعی بر پیروزی حزبی فارغ از چارچوب نظری و عملکرد عینی مبارزات طبقاتی فقط به صرف حضور اجتماعی و تسخیر قدرت به هر بهایی رصد میکردند. با ادغام سوسیالدموکراسی اروپایی در نظام نئولیبرال جهانی و گسترش شکافهای طبقاتی از ابتدای قرن بیستویکم، بهتدریج بدنه اجتماعی احزاب سوسیالدموکرات که سیاستهای راهبردی هرم قدرت حزبی را منطبق با منافع خود نمیدیدند، دوران افول کمی و اجتماعی چنین احزابی هم شروع شد و در این مقطع زمانی، احزاب راست میانه و راست افراطی هژمونی خود را بر این جوامع اعمال کردند. اینکه بلافاصله بعد از پیروزی جرمی کوربین، بسیاری از تحلیلگران سیاسی و رسانههای اصلی، رهبر جدید حزب کارگر بریتانیا را با «الکسیس سیپراس»، رهبر حزب سیریزا در یونان، مقایسه کردند، جدا از تفاوتهای موجود، حامل یک واقعیت عینی است که نمیتوان نادیده گرفت. هر چند سیپراس در این روزها در نقض وعده و تعهدات خود نسبت به رأیدهندگان «ضدریاضتی» یونانی، موجب خشم بسیاری از رهبران و حامیان چپ رادیکال شده است اما بهنوعی شرایطی که سبب ظهور و پیروزی وی شد دقیقا ناشی از شکاف رأیدهندگان و بدنه حزبی با احزاب سنتی سوسیالدموکرات اروپایی بود. هماکنون در بریتانیا جرمی کوربین به نماد نفی ایدههای گیدنزی و «بلریسم» سیاسی تلقی میشود و در جریان انتخابات درونحزبی در شرایطی که تونی بلر به صورت تمامقد علیه وی به صحنه آمد و همفکر وی در حزب کارگر «لیز کندال» نیز در مقابل کوربین قرار گرفت و فقط توانست حدود چهار درصد از آرا را کسب کند، بهنظر میرسد این انتخابات را میتوان پایان یک دوره تاریخی در حیات احزاب سوسیالدموکرات اروپایی هم به حساب آورد. از آنجا که کوربین همیشه بهعنوان یک شورشی در حزب کارگر بریتانیا به شمار میآمده و بهشدت از سوی رهبری این حزب مورد انتقاد و بایکوت قرار داشته است و همچنین مکانیسم انتخابات درونی این حزب که با ورود اعضای جدید با پرداخت سه پوند دارای حق رأی برای انتخاب رهبری میشوند و گفته شده اکثریت مطلق این اعضای جدید به کوربین رأی دادهاند، این واقعیت اثبات میشود طیف چپ جامعه بریتانیا و بدنه حزبی، خواهان تجدیدنظر اساسی در مواضع قبلی حزب هستند. برخلاف چشمانداز جذب بخش بهمراتب بزرگتری از بدنه رأیدهندگان ناراضی و بهویژه مخالفان بیشمار ضدبرنامههای «ریاضت اقتصادی»، از هماکنون نمیتوان درباره موفقیت و پیروزی حزب کارگر در انتخابات آینده گمانهزنی کرد، ولی در یک مورد نمیتوان شک کرد و آن اینکه حزب کارگر در دوران کوربین جایگاه یک حزب و جریان مخالف نئولیبرالیسم افسارگسیخته اروپایی را نمایندگی خواهد کرد. اهمیت تحلیل انتخابات درونحزبی کارگر باید بیش از آنچه معطوف به پیروزی یا شکست مقطعی در انتخابات ملی باشد، در چارچوب بازسازی اندیشه چپ حزبی بررسی شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.