|

مدیرعامل بنیاد فارابی درگفت‌وگو با «شرق» تأکید کرد

لطمه سینما از دخالت‌های خارج از ضابطه

رضا دانایی

21 شهریور، به‌نام سینمای ایران نام‌گذاری شده تا این پدیده کم‌نظیر رسانه‌ای -تصویری که یک هنر- صنعت قابل‌توجه در جهان است، به این بهانه بیشتر موردتوجه قرار گیرد. علیرضا تابش، مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی، چندماهی است که وارد این نهاد متولی سینما شده و در همین مدت، برنامه‌هایی را به اجرا درآورده است. مشاور وزیر و مدیرکل حوزه ریاست وزارت ارشاد در دولت اصلاحات در گفت‌وگو با «شرق» به بهانه روز ملی سینما به برخی مسائل سینمای ایران پرداخت.

روز ملی سینما در سال 94 هم فرا رسید. اگر مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی به‌عنوان یکی از متولیان و سیاست‌گذاران سینمای ایران بخواهد نگاهی منطقی به فعالیت چندماهه خود در این نهاد سینمایی داشته باشد، مهم‌ترین نقاط ضعف و قوت را در چه می‌دانید؟ پرداختن به موضوع سینما بدون درنظرداشتن «دارایی»‌های ما در این حوزه، حتما به قضاوت منطقی منجر نمی‌شود. در حال حاضر 322 سالن و 112‌ هزار صندلی در 195 سینمای کشور وجود دارد که از این تعداد 137 سالن از سیستم صدای دالبی بهره‌مند هستند. درعین‌حال، با تلاشی که در دو سال اخیر صورت گرفته، همه سالن‌ها به سیستم نمایش دیجیتال مجهز شده‌اند. از این تعداد 127 سالن، سامانه آنلاین ثبت آمار فروش نیز دارند. تلاش ما این است که تا پایان امسال، همه این سالن‌ها به سیستم مکانیزه هم متصل شوند. در این صورت می‌توانیم از فروش و میزان استقبال مخاطب به شکل دقیق‌تری مطلع شویم. مشکل اینجاست که در سال‌های گذشته، روند ساخت سالن‌های سینمایی، رویه مشخصی نداشته است. مثلا در سال 91، پنج سالن، در سال 92، 11 سالن و در سال 93، 45 سالن به سالن‌های موجود افزوده شده است. در نیمه اول سال جاری چطور؟ در سال 94 تا مردادماه جاری، 9 سالن اضافه شده است. براساس برنامه‌هایی که داریم تا پایان امسال، 27 سالن دیگر هم به ظرفیت موجود اضافه خواهد شد. یعنی از نظر شما درحال‌حاضر این مسئله اولویت سینمای ایران است؟ به‌هرحال، ایجاد و تقویت زیرساخت‌ها ازجمله نیازهای روز سینمای ایران است. امروز بخشی از مردم، تجهیزات مناسب پخش فیلم را در خانه‌های خود دارند؛ البته نمایش فیلم‌های روز در شبکه خانگی و دیگر شیوه‌های تماشای فیلم هم بی‌تأثیر نیست اما یکی از جلوه‌های اصلی هنر سینما، تجربه تماشای فیلم به صورت جمعی در سینماست. اگر تماشای فیلم‌های خوب و به‌روز سینما در سالن‌های مجهز بتواند علاوه بر ایجاد سرگرمی در رشد فرهنگی و ایجاد روحیه تفکر و اندیشه تأثیر بگذارد، یک گام به جلو برداشته‌ایم. موضوع آموزش‌های سینما، تکنیک و مسئله بسیار بااهمیت فیلم‌نامه هم در جای خود قابل بحث و توجه است. در حوزه فیلم‌نامه، فارابی چه تحولی را دنبال می‌کند؟ تشکیل کارگروه‌های تخصصی فیلم‌نامه، برگزاری مسابقات متعدد فیلم‌نامه‏نویسی و انتشار فصل‌نامه تخصصی فارابی، انتشار کتاب‌های تخصصی سینمایی و فیلم‌نامه‏نویسی و انتشار ماهنامه «فیلم‌نگار» همه از سیاست‌های راهبردی بنیاد سینمایی فارابی برای ارتقای مقوله فیلم‌نامه‏نویسی به شمار می‌روند. ما مدام رصد می‌کنیم که به‌طور مثال در بحث فیلم‌نامه، سینمای امروز ما دچار چه آسیب‏هایی است تا متناسب با وضع روز، برنامه‌ها و تاکتیک‏هایمان را متحول کنیم. بزرگ‌ترین آفت فیلم‌نامه‏نویسی، فقدان تحقیق و پژوهش است. بی‏توجهی فیلم‌نامه‏نویسان به مباحث جامعه‌شناسی و دوربودن‏شان از مسائل مبتلابه‌جامعه باعث می‌شود که حتی در فیلم‌های تجربی هم شاهد نگاه تخت و طرح یک‌بُعدی زمینه‌های وقوع داستان باشیم. نبود طرح‌ها و ایده‌های اولیه که امکان بسط برای تبدیل‌شدن به یک فیلم بلند داستانی را داشته باشند، ضعف قصه‏گویی و تأکید صرف بر فرم‏گرایی، ناآشنایی برخی نویسندگان با تکنیک‏های فیلم‌نامه‏نویسی، دوری از «اقتباس ادبی» و البته عقب‌بودن نویسندگان از نیازهای روز جامعه، از جمله آسیب‌های ماست. براساس ساختار و شرح وظایف فارابی، تا چه میزان می‌توان این مشکلات را رفع کرد؟ بنیاد فارابی پس از شکل‌گیری در همان سال‌های ابتدای انقلاب، تأثیرات قابل‌قبولی در ایجاد ساختار در سینمای نوپای ایران پس از انقلاب دارد. بنیاد، وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد است اما به‌عنوان نهاد نیمه‌خصوصی مورد حمایت دولت، فعال است. به بیان دیگر تصمیم‌گیری‌ها به شکل هیأت‌امنایی است که چهره‌های فرهنگی، هنری و مدیران سینمایی کشور در آن حضور دارند. این ساختار کمک کرده تا بنیاد فارابی بتواند با سهولت بیشتری به فعالیت‌های بین‌المللی و ملی بپردازد. در ابتدای سال، یکی از هدف‌گذاری‌های من، حمایت جدی از فیلم‌های اول و تولیدات ویدئویی بود که مسئولیت آن به بنیاد سینمایی فارابی محول شده. درعین‌حال به دنبال برقراری توازن میان فیلم‌نامه‌ها و ایده‌هایی هستیم که از سراسر کشور به بنیاد می‌رسد. استعدادهای نابی در سراسر کشور وجود دارند که در این سال‌ها، کمتر به آنها توجه شده است. معاونت فرهنگی ما، از فیلم‌نامه و فیلم‌نامه‌نویسی حمایت می‌کند و در حوزه اقتباس‌های ادبی، آموزش و پژوهش سینما نیز فعال است. حضور فعال بین‌المللی و تأکید بر برند‌سازی سینمای ایران را در جهان، در جشنواره‌های بین‌المللی دنبال می‌کنیم و در کنار اینها، فروش حقوق سینمایی آثار به رسانه‌ها و شبکه‌های برون‌مرزی توسط معاونت بین‌الملل فارابی انجام می‌گیرد. همچنین حمایت از ساخت فیلم و ارائه تجهیزات و امکانات به فیلم‌سازان از وظایف معاونت پشتیبانی تولید بنیاد است. یکی از فعالیت‌های شما که مباحثی را به‌دنبال داشت، جداسازی جشنواره‌های کودک و نوجوان بود. این مسئله چقدر به کاهش مشکلات سینما در حوزه ساخت فیلم و فیلم‌نامه کمک می‌کند؟ در سال جاری با تعاملی که بنیاد سینمایی فارابی با مسئولان استانی و هنرمندان اصفهان و همدان پیرامون جشنواره فیلم کودک و نوجوان داشت، مقرر شد این دو رویداد مهم سینمایی به شکل مجزا در دو استان برگزار شود. همان‌طور که می‌دانید، در شهرداری اصفهان در ماه‌های اخیر، تحولاتی رخ داد اما پس از وقفه‌ای کوتاه، با شهردار جدید اصفهان و سایر مدیران استانی، جلسات متناوبی برگزار شد و این شهر تاریخی و شناخته‌شده ما در سطح جهان، به‌عنوان میزبان جشنواره فیلم‌های کودکان در پاییز سال 1395 انتخاب شد چون نیازمند برخی تمهیدات جدید است. اما جشنواره بین‌المللی فیلم‌های نوجوانان در شهر شناخته‌شده دیگر ایران یعنی همدان برگزار می‌شود که براساس تقویم همه‌ساله، پاییز 94 خواهد بود. فارابی با این تغییرات، به‌دنبال استعدادیابی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های نسل نو علاقه‌مند به سینما در سراسر کشور است. برهمین‌اساس اولین المپیاد فیلم‌سازی نوجوانان کشور با مشارکت بنیاد سینمایی فارابی و انجمن سینمای جوانان ایران در حال اجرا و برگزاری است. تاکنون حدود‌ هزار نوجوان ١٢ تا ١٩ساله از سراسر کشور، برای حضور در المپیاد فیلم‌سازی در دفاتر انجمن سینمای جوانان در استان‌های مختلف ثبت‌نام کرده‌اند. آنها ابتدا دوره آموزشی خواهند داشت، فیلم کوتاه می‌سازند و این آثار در سطح استان و کشور داوری می‌شود. در این صورت استعدادهای تازه خود را نشان خواهند داد. استمرار این‌گونه حرکت‌ها، از خود آنها مهم‌تر است و به‌دنبال این هستیم تا با ایجاد ثبات در این روند، فرصت برابر را برای نوجوانان علاقه‌مند در سراسر کشور فراهم کنیم. دراین‌باره تفاهم نیز با وزارت آموزش‌وپرورش صورت گرفته که به تسهیل این امور کمک خواهد کرد. برای ایجاد تنوع و افزایش زیبایی‌های بصری، بنیاد، فیلم‌سازانی که از فیلم‌های آپارتمانی فاصله گرفته و به موقعیت‌های دیگر در کشور بروند را مورد حمایت قرار می‌دهد. برای نخستین‌بار با کمک وزارت راه و شهرسازی، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری و ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها برای تدوین بسته حمایتی و تشویقی اقدام کرده‌ایم تا فیلم‌سازانی که در مناطق مختلف کشور و لوکیشن‌های فرهنگی - تاریخی به‌عنوان نماد هویت ایرانی- اسلامی و معماری ما فیلم بسازند یا سفر، گردشگری و هنرهای سنتی و صنایع‌دستی را ترویج کنند، حمایت شوند. در اظهارنظرهای اخیر، روی اینکه فارابی نمی‌خواهد رقیب بخش خصوصی باشد، تأکید زیادی داشتید. معمولا مدیران، شعار خصوصی‌سازی می‌دهند اما دولت، روزبه‌روز بزرگ‌تر می‌شود. سیاست اجرائی شما در این بخش چیست؟ هدف ما در سطح کلان این است که بخش خصوصی واقعی در سینمای ایران تقویت شود. سینماگران در این سال‌ها از دخالت‌های خارج از ضابطه در سینما، لطمه دیده‌اند. فارابی در دوره جدید، هرگز رقیب بخش خصوصی نخواهد بود و برعکس، توانمندی‌های سینمای مستقل ایران را تقویت خواهد کرد. حمایت از خوداتکایی تجهیزات فنی سینما همواره از اهداف مدیریت جدید بنیاد است. اعتقاد داریم دانش متخصصان داخلی و صرفه‌جویی ارزی حاصل از خوداتکایی، می‌توانند این حوزه را دگرگون کنند. به‌همین‌دلیل به‌جای اینکه شعار بدهیم، فعالیت شرکت‌های خصوصی در حوزه پشتیبانی فنی سینما را مورد حمایت قرار می‌دهیم. اخیرا به اتفاق مدیرعامل مؤسسه سینماشهر از یکی از مؤسسات خصوصی توانمند بازدید کردیم. به همه بخش‌های بنیاد ابلاغ شده که در حوزه‌های ساخت، تأمین و اجاره تجهیزات فنی سینمایی و پشتیبانی فنی از سینما، به طور جدی در پی کاهش و حذف تصدی‌گری دولت باشند. در آن مؤسسه خصوصی، دانش فنی و علمی مشاهده شد که واقعا یک سرمایه و ظرفیت ملی است. پژوهش‌هایی که اخیرا در بنیاد فارابی صورت گرفته، نشان می‌دهد بخش خصوصی توانایی برطرف‌کردن نیازهای تخصصی و حرفه‌ای سینما را دارد. تأکید می‌کنم ازاین‌پس فارابی نه‌تنها انگیزه‌ای برای رقابت با این بخش ندارد بلکه تلاش خواهد کرد تا رقابت و انگیزه ساخت، تأمین و اجاره تجهیزات سینمایی در مؤسسات خصوصی ارتقا یابد. به کارشناسان فارابی مأموریت داده‌ام که زمینه‌های این امر را تسهیل کنند. تا پایان سال 94، در تهران و برخی کلان‌شهرها و مراکز استان‌ها، بخش خصوصی را به سرمایه‌گذاری در ساخت سالن و پردیس‌های سینمایی دعوت می‌کنیم و آن‌گاه می‌توان آمار رسمی از ورود بخش خصوصی را ارائه کرد. موضوع فروش فیلم و روندی که در سال 93 تا حدی در مقایسه با قبل از آن بهبود یافت، موضوع داغی است. همه از ریزش مخاطب سینما ناراحت هستند. فارابی برای بهبود گردش مالی سینما چه برنامه‌هایی دارد؟ فروش فیلم‌ها در دو سال اخیر بهتر از قبل شده است. در سال 92، هفت‌میلیون‌و 800‌ هزار مخاطب داشتیم که در سال 93 و با به‌ثمرنشستن بخشی از سیاست‌های سینمایی دولت یازدهم، به 12.5 ‌میلیون نفر رسید و آمار فروش، 76‌ درصد رشد داشت. این روند در چهارماهه ابتدای امسال هم 13‌میلیاردو 900‌ میلیون تومان فروش داشته و حدود سه‌‌میلیاردو 200‌ میلیون تومان سود. باز هم تأکید می‌کنم، باید با تنوع موضوعی و تأکید ویژه بر حوزه فیلم‌نامه‌نویسی و ایده‌پردازی، بهبود تکنیک و استفاده از جوانانی که تحصیلات تکمیلی در زمینه سینما داشته و با همه وجود خود به این هنر- صنعت علاقه دارند و همچنین بهره‌گیری از تجربیات بدنه توانا و صاحب تجربه سینمای ایران در همه صنوف سینمایی، گردش مالی این صنعت را تا چندین‌برابر رقم موجود، ارتقا دهیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.