14 سال پس از آن ۱۱ تاریخی
رها معتمدی: 14 سال از حملات تروریستی به برجهای دوقلو آمریکا و ساختمان وزارت دفاع این کشور گذشت؛ حادثهای که همچنان در حال رقمزدن تاریخ است. جنگ با القاعده در یک دهه گذشته هم بیرحمانه و هم در برخی موارد موفق بوده است؛ چراکه حتی قبل از کشتهشدن «اسامه بنلادن»، رهبر این شبکه تروریستی، آمریکا توانسته بود سازمانهای اصلی آن را متلاشی کند؛ هزاران نفر از اعضای القاعده دستگیر و کشته شدند و بسیاری از نقشههای خطرناک آنان خنثی شده است؛ اما به ناگاه حضور گروهی به نام «داعش» تمامی تحولات را برهم زد. «لئون پانهتا»، رئیس سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، در آخرین سفرش به کابل نگاه خوشبینانهای به آینده این جنگ داشت و گفت «واشنگتن استراتژی شکست را در افغانستان در پیش گرفته است»؛ هرچند این دیدگاه در حالی مطرح میشود که این شبکه هنوز در یمن و دیگر کشورها حضوری خطرناک دارد، اما پس از یک دهه جمعآوری اطلاعات، جنگ رودررو و اقدامات دفاعی، اینطور به نظر میرسد که آمریکا اکنون نسبت به دهم سپتامبر سال ۲00۱، کمتر آسیبپذیر است. آمریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر، نباید به عراق و افغانستان حمله میکرد؛ حملهای که بیش از شش هزار سرباز آمریکایی و بسیاری از نیروهای متحدان واشنگتن را به کام مرگ فرستاد. طبق بررسیهای انجامشده در مرکز دانشگاهی «براون»، حدود ۱۳۷ هزار غیرنظامی در افغانستان، پاکستان و عراق کشته شدند و حدود هشت میلیون نفر نیز به کشورهای دیگر پناه بردهاند. در گزارش این مرکز تحقیقاتی آمده است که همچنین این دو جنگ، چهار تریلیون دلار برای واشنگتن هزینه داشته است که این رقم برابر با کسری بودجه این کشور بین سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ میلادی است. در دوران جنگ سرد، آمریکا با تعریف کمونیسم بهعنوان دشمن خود، سعی کرد از این عامل به عنوان شاخص جهتدهی به سیاست خارجیاش استفاده کند و تاریخ جنگ سرد، شاهدی بر این مدعاست. با فروپاشی نظام دوقطبی، عرصه روابط بینالملل و همچنین سیاستخارجی آمریکا دستخوش تغییرات فراوانی شد و رئالیسم بهعنوان تئوری غالب جنگ سرد به چالش کشیده شد. در این هنگام، برخی از متفکران آمریکایی سعی کردند طرحهایی را برای جهتدهی به سیاستخارجی آمریکا ارائه دهند؛ اما هیچیک از آنان به اندازه حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ نتوانست تا این اندازه مؤثر باشد. در آمریکا شرایط به گونهای رقم خورد که شخصی با خصوصیات «جورج بوش» زمام امور را در دست ميگیرد؛ اما این مسئله نیز نتوانست زمینه چرخش استراتژی واشنگتن را به وجود آورد؛ ولی حملات ۱۱ سپتامبر به آمریکا و دولت بوش کمک کرد سیاستهای جدیدی تدوین کنند. ازاینرو میتوان از این حملات بهعنوان نقطهعطفی برای عملیشدن و بهنمایش درآمدن اندیشههای نومحافظهکاری در سیاست داخلی و خارجی آمریکا یاد کرد. اندیشههای نومحافظهکاری با حادثه ۱۱ سپتامبر در سیاست داخلی و خارجی آمریکا فرصت ظهور پیدا کردند. در عرصه سیاست خارجی دو جنگ اتفاق افتاد و آمریکا برای توجیه رهبری آن از عبارتی مانند جنگ مقدس استفاده میکرد. آتش این جنگ مقدس با عنوان جنگ با القاعده روشن شد؛ مفهومی که پیش از ۱۱ سپتامبر وجود نداشت؛ هرچند در آن زمان نیز مبارزه با تروریسم در برنامههای آمریکا به چشم میخورد، اما این مبارزه امری مقدس به شمار نمیرفت. در حقیقت آمریکاییها با این استدلال که القاعده امنیت جهانی را تهدید میکند، مبارزه با تروریسم را به امنیت جهانی متصل کردند. در چنین شرایطی آمریکا امنیت خود را به امنیت جهانی گره زد و با این کار کشورهای دیگر را نیز وارد ماجرا کرد. این کشور با اعمال فشار شدید بر سازمانهای بینالمللی، آنان را وادار کرد در این مسیر با واشنگتن همگام شوند. قدرتهای جهانی پس از حملات ۱۱ سپتامبر اشتباهات بزرگی مرتکب شدهاند و دراینمیان تجاوز به عراق، بزرگترین خطای آنان به شمار میرود. آمریکاییها آنقدر هم قدرتمند نیستند که همه مسائل را در کنترل خود داشته باشند؛ آنان ممکن است جنگی را شروع کنند؛ اما نمیتوانند نتیجه دلخواهی به دست آورند. در حقیقت هژمونی آمریکا از سوی نیروهای جدید بهتدریج به چالش کشیده میشود و چالشهای کنونی در دهههای آینده، جهان را با چالشهای امنیتی جدیدی مواجه میکند. از سوی دیگر، در یک دهه آینده، آمریکا و قدرتهای جهانی باید وقت خود را برای ایجاد فضای دوستانه و اعتمادبرانگیز با متحدان پیشین خود، مانند پاکستان و دیگر کشورهای اسلامی، صرف کنند. همچنین با درنظرگرفتن تغییرات پدیدارشده در خاورمیانه و ازبینرفتن موازنهای که پیشازاین در این منطقه وجود داشت، میتوان گفت واشنگتن پس از سالها هزینه برای ازبینبردن اثرات حمله ۱۱ سپتامبر، با چالش شدیدتری روبهرو شده است؛ چالشی که بیشک برای کاخسفید بهمراتب پیچیدهتر از حمله به افغانستان و عراق خواهد بود. جهان امروز در مسیری قرار گرفته است که دیگر نمیتواند به دهم سپتامبر سال ۲۰۰۱ بازگردد؛ روز پاکی که با انفجار برجهای دوقلو برای همیشه به تاریخ سپرده شد و متأسفانه پایانی برای آن نوشته نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.