زمستان است نه بهار
محمدعلی عسگری
با شکلگرفتن بعضی اعتراضات در لبنان به جمعآورینکردن زباله، تعدادی از تحلیلگران این حرکت را «بازگشت بهارعربی» توصیف کردند و گفتند این میتواند جرقهای برای یک شروع جدید باشد؛ زیرا در بغداد و قاهره نیز مسئله جمعآوری زبالهها دستمایهای برای اعتراضات مردم این شهر شده است، اما چنانکه توضیح داده خواهد شد این حرکتها نه تنها به «بهار عربی» آنچنان که سالهای 2010 و 2011 کشورهای عرب منطقه شاهد آن بودند، شباهتی ندارد، بلکه کاملا متفاوت بوده و بههمیندلیل باید برای آنها حساب جداگانهای باز کرد. وقوع جنبشهای موسوم به بهارعربی که ابتدا در تونس شروع شد و سپس به مصر، لیبی، یمن کشیده و در نهایت به سد سخت سوریه برخورد کرد، حرکتی اجتماعی سیاسی بود که از اعماق جوامع سرکوبشده و سرخورده عرب زبانه میکشید و خواستار ایجاد تغییرات عمیق و بنیادین در این کشورها بود. متأسفانه این حرکتها به دلیل بعضی ندانم کاری رهبران جنبشها و حیلهگری نظامهای سیاسی حاکم و توطئه دولتهای منطقهای اعم از حامیان یا دشمنانش و نیز نداشتن درک درست و کمکرسانی به موقع کشورهای غربی و در رأس آنها گیجی و بیتدبیری دولت آمریکا به خاکستر تبدیل شد و سر از جنگهای داخلی و هرجومرج و آشوب در آورد. همان تعبیر «جهنم عربی» که چند روز پیش «میشل عون» در راستای تبلیغات ریاستجمهوری خود بهکار برد و نسبت به وقوع آن در لبنان هشدار داد. از خاکستر شکست این جنبشهای مردمی بود که گروههای تروریستی و در رأس آنها «داعش»، به وجود آمدند تا مانند بختکی بر سر منطقه افتاده و از شرق تا غرب تقریبا تمام کشورهای جهان را به اشکال گوناگون درگیر پدیدهای قرون وسطایی کنند که تمدن بشری را به چالش و دین اسلام را به شدت لکهدار ساخت. یک نمونه از دستاورد همین جریان موج آوارگانی است که امروز بر در کشورهای اروپایی میکوبند و وجدان جهانی را به یاری خود میخوانند. امروزه به تعبیر درست «ولادیمیر پوتین» (البته فارغ از مقاصد و نیتهای او) جهان غرب دارد تاوان همان اشتباهات و کم کاریهای خود در سالهای گذشته را میپردازد. اما آن چیزی که این روزها در لبنان شاهد آن هستیم، در درجه اول یک حرکت مردمی در اعتراض به انباشت زباله و در درجه دوم فساد و بیسامانی دولت بود. به دنبال این اعتراضات که با تحصن در وزارت محیطزیست لبنان به اوج خود رسید، مقامات دولتی لبنان درصدد رفع مشکل زبالهها برآمدند و از سوی دیگر، بعضی جریانها از جمله میشل عون نیز سعی کردند تتمه پتانسیل این اعتراضات را به حساب خود واریز کنند. جمعه گذشته بیروت شاهد هزاران نارنجی پوشی بود که اینبار به طرفداری از میشل عون به خیابانها ریختند و او نیز به پشتوانه همین حضور اعلام کرد «نخستین مسیحی لبنان» است و حقانیت و مشروعیت خود را برای کسب مقام ریاستجمهوری لبنان به رخ داخل و خارج کشید. میشل عون خواستار برگزاری انتخابات مستقیم است، اما قانون اساسی لبنان برای تقسیم قدرت در این کشور، برنامهای «توافقی» را محور کار قرار داده است. پس پروسه تعیین ریاستجمهوری لبنان، همچنان در گرو توافقات داخلی و خارجی خواهد بود و بهنظر میرسد حرکت میشل عون نیز نه برای تغییر نظام بلکه برای ایجاد فشار و پذیرش شخص خود باشد. درباره مصر نیز باید گفت، در شرایط کنونی امکان هیچگونه تظاهرات یا ظهور و بروز خارجی برای هیچ یک از گروهها - حتی طرفداران نظام حاکم - فراهم نیست و شرایط این کشور آنچنان شکننده است که هرگز نیروهای امنیتی کوچکترین اجازه برگزاری تجمعهای کوچک را هم نمیدهند چه برسد به تظاهرات عمومی برای مثال در میدان التحریر. بارها در خبرها شنیده و خواندهایم که طرفداران «اخوانالمسلمین» به صورت شبانه در بعضی از کوچهها و محلههای دور افتاده دست به برگزاری تظاهراتی محدود میزنند و بلافاصله نیز به شدت سرکوب میشوند. مصر تا اطلاع ثانوی نه شاهد انقلابی جدید خواهد بود و نه بهاری عربی؛ بقیه کشورهای عربی نیز تقریبا همین وضعیت را دارند. دراینمیان وضعیت بغداد اگر از آن دو بدتر نباشد، بهتر نیست. سالهاست که مردم محروم این کشور در اعتراض به کمبودهای جاری از جمله برق و آب تظاهرات میکنند یا علیه فساد مقامات دولتی شعار میدهند، اما این حرکتها تاکنون نتیجهای در بر نداشته است، زیرا به محض اینکه چنین اعتراضاتی بخواهد به جایی برسد یک جناح از جناحهای قدرت نسبت به آن احساس خطر کرده و خواستار متوقف شدن آن میشوند. همین حالا که عراقیها هر جمعه را روز تظاهرات اعلام کردهاند، جناح «حیدر العبادی»، موافق و جناح دولت قانون وابسته به «نوری مالکی»، مخالف برگزاری آنهاست. اقلیت اهل سنت هم که حکم دیگری دارد و قادر نیست یک جنبش اجتماعی فراگیر را در عراق به حرکت در آورد که اگر بود جوانانش سر از گروههای تروریستی در نمیآوردند. با این توضیحات باید گفت، آنچه هماکنون در کشورهای عربی حاکم است، زمستانی سرد یا کویری خشک و تفتیده است که کارد را به استخوان همه رسانده و بی دلیل نیست که طبق آمارهای جهانی روزانه حدود سه هزار نفر از این منطقه آواره کشورهای غربی- و نه حتی کشورهای همسایه و همجوار- میشوند؛ در چنین شرایطی انتظار تولد دوباره بهار عربداشتن انتظاری خیالپردازانه خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.