خیر دیدن یا ندیدن
کامل حسینی
کتاب پدیدهای بهظاهر مادی اما حامل امری معنوی است و برخی میپندارند در بیشتر کتابها ادعاهایی نهفته است که گویا میتواند دنیا و ذهنیت ما را دگرگون و راه خوشبختی را برای ما هموار کند اما افراد تا چه حدودی به چنین ادعاهایی اعتماد دارند و تا چه اندازهای خود را به دیدگاههای مطرحشده در کتاب میسپارند؟ چرا برخی افراد علاقه و انگیزهای برای مطالعه ندارند؟ اینها بهظاهر سؤالاتی کلیشهای و کهنه بهنظر میرسند اما هنوز جوابهایی حتی کلیشهای برایشان یافت نشده است. اصولا تا حدودی قابلانکار نیست که افرادی وجود دارند که با وجود داشتن امکانات و توانایی مالی اما علاقه و انگیزه مطالعه ندارند. بنابراین تنها مسئله اقتصادی نیست که سبب رویگردانی از مطالعه شده است. «از کتاب خیری ندیدیم» بر سر زبان بسیاری از ما که علاقه و انگیزه مطالعه نداریم جاری است. تا حدودی این جمله میتواند دو معنا را در بطن خود داشته باشد که این دو معنا حیطه ذهن آگاه و ناخودآگاه ما را به تسخیر خود درآوردهاند. اول اینکه نیاز مادی و مصرفی تنها بهدردبخور است و چون کتاب نمیتواند به نیاز مادی و مصرفگرایانه دنیای امروزین ما پاسخ دهد، پس خیری در آن نیست. یا این جمله اشاره دارد به این طرز فکر که چون کتاب بیشتر مشغول ایده و نظریهپردازیهای خیالی و بدون درنظرگرفتن واقعیت است پس اجراکردن محتواهای آن نمیتواند دستمایهای برای کسب خیرهایی باشد که دنیای ما را دگرگون کند. در هر دوحالت و در هر دو معنا که برای جمله «از کتاب خیری ندیدیم» بر سر زبان میآوریم، دچار سرگردانی و بیانگیزگی برای مطالعه میشویم؛ امری که در غیاب آن حفرههای بزرگ معنوی و فکری در حیات خود به وجود میآوریم که تنها با اصلاح معرفت و دید خود میتوان آنها را پر کرد. در دنیای امروز هرچقدر به مسائل مادی و نیازهای آن احتیاج داریم، به امر معنوی و روحی و انسانی هم نیاز داریم. دراینمیان مطالعه کتاب میتواند تا حدودی پاسخگوی این نیازها باشد پس قرار نیست به هر امری یا هر پدیدهای با عینک مادی و فواید مادی بنگریم. اما برای معنای دوم «ندیدن خیر از کتاب» میتوان گفت که شاید یکی از اصلیترین دلایل و طرز فکری که سبب میشود نسبت به کتاب بیعلاقه باشیم این است که افراد فکر میکنند هدف از مطالعه این است که هرآنچه در یک کتاب دیدیم و خواندیم فورا باید ایدههای آن را عملی کرد و کورکورانه گفتهها را پذیرا باشیم و آنها را راهنمایی قطعی و ابدی بپنداریم و بدیهی است که ممکن است افراد اجرای ایدهها برایشان تقریبا غیرممکن یا بسیار سخت باشد و دلهره و نوعی بیعلاقگی و ناامیدی در آنها به وجود بیاید. ردپای این ایده در ناخودآگاه بسیاری از افراد دیده میشود و متأسفانه بعدها خطاهای معرفتی و بیانگیزگی و همانطور که گفته شد نوعی پوچگرایی به وجود میآورد. تصورمان گاهی این است که تنها تجربه و حقیقت در مورد یک مسئله همان است که در ذهن و قلب ما حضور دارد اما با خواندن کتاب دچار تکانههای شدیدی میشویم و درمییابیم واقعیتها تنها شامل آن تجاربی نمیشود که در ذهن ما وجود دارد بلکه تجارب گوناگون و اعجاببرانگیزی دارد که ما نیاز داریم با آنها روبهرو شویم و واکنش خود را معین کنیم؛ واکنش مقابله با آن یا سازش با آن یا ذوب کامل در آن. در کتابها ما با انواع ایدههایی روبهرو میشویم که سبب میشوند تا در ذهنیت و فکر خود یا رفتار خود تجدیدنظر کنیم یا حتی گاهی سبب تقویت یک نوع فضیلت معنوی یا انسانی میشوند. بنابراين انگيزههاي مطالعه عبور از تجارب و دنیای محدودی که در ذهن خود ساختهایم و سپس ورود به دنیای پر از تجارب دیگران است تا بتوان تجارب خود را گسترش داد و سرافراز شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.