دلایل فراموشی آزمایشگاه
زمانی برای اتلاف وقت
قدیر فرهادی
چند سالی است که به موازات تغییر نظام آموزشی و در نتیجه تغییر کتابهای درسی، بحث ضرورت توجه به آزمایش و آزمایشگاه نیز یکبار دیگر در مجامع آموزشی مطرح میشود. باوجود آنکه دانشمندان، علوم پایه (رشتههایی مانند فیزیک، شیمی، زیستشناسی، زمینشناسی و...) را با عنوانهایی مانند علوم تجربی و علوم آزمایشگاهی توصیف میکنند، متأسفانه آموزشوپرورش ایران، به موضوع آزمایشگاه چندان توجهی ندارد. بعضی از دبیران بر این باورند درس آزمایشگاه فقط در یک عنوان خلاصه شده که روی جلد کتابها نقش بسته است و دیگر هیچگونه حضور واقعی در مدارس ما ندارد. دبیران مشکلات انجام آزمایش در مدارس را در این موارد میدانند:
1- در سالهای گذشته درس نظری و آزمایشگاه، دو درس جداگانه بودند، اما بنا به دلایلی در سالهای اخیر، این روند کنار گذاشته شد و درس نظری و آزمایشگاه در یک کتاب واحد با نمره ارزشیابی واحد ارائه شدند. 2- برای انجام آزمایش لازم است که در کتابهای درسی، آزمایشهای ساده و قابل انجامی معرفی شود و دستورکار قابلفهمی برای آن تنظیم و ارائه شود تا معلم بتواند این آزمایش را در کلاس درس یا آزمایشگاه اجرا کند. این آزمایشها باید تا جایی که امکان دارد ساده باشد تا دانشآموز به آسانی بتواند هدف و شیوه اجرای آن را درک کند، نه اینکه هدف و شیوه آزمایش در بین روش طولانی و دستورالعمل پیچیده گم شود. متأسفانه کتابهای درسی ما چنین آزمایشهایی ندارد. 3- انجام آزمایش علمی در سطح درس علوم راهنمایی یا دبیرستان، نیازمند سختافزارهایی مناسب از جمله آزمایشگاه مجهز به دستگاهها و ابزار آزمایش و همچنین یک متصدی ماهر و دورهدیده آزمایشگاه است. متأسفانه چنین امکاناتی در مدارس ما وجود ندارد و برای دبیر هم امکانپذیر نیست که به تنهایی هم دستورالعمل آزمایشگاه را تنظیم کند و هم نقش مربی و هم متصدی آزمایشگاه را داشته باشد. 4- مسئولان آموزشوپرورش ارزش بسیار بالایی برای کارهای عملی قائل هستند و بههمیندلیل مربیانی که درسهایی مانند کاموابافی و خیاطی را در هنرستانها آموزش میدهند، از حقوق و مزایای بسیار بیشتری نسبت به دیگر همکاران و معلمان درسهای نظری برخوردارند، اما متأسفانه باوجود چنین اهمیت قائلشدنی، درس آزمایشگاه فیزیک، شیمی و زیستشناسی برای مسئولان اهمیتی ندارد و تاکنون هیچ دبیری به دلیل آنجام آزمایش درسهای علوم پایه، از هیچ مزیت مادی و معنوی برخوردار نشده است. 5- سالهاست که تدریس و ارزشیابی نظری، بر نظام آموزشی ما غلبه کرده است. در نگاه مدیران و مسئولان آموزشوپرورش، معلمی شایسته تقدیر است که همه تعریفها و مطالب مهم درسی را (که در امتحان مطرح میشوند)، برای دانشآموزان به شکل جزوه ارائه دهد. دبیر نمونه دبیری است که خیلی زود کتاب را تمام کند و بقیه سال را به حل نمونه سوالهای امتحانی اختصاص دهد. دبیرانی که تست کنکور حل میکنند، در این نظام آموزشی، از ارج و قرب بسیار والایی برخوردارند. طبیعی است هرگونه فعالیتی که اختلالی در این روش پذیرفتهشده آموزشی پدید آورد، مذموم است. به این ترتیب دبیرانی که باوجود همه مشکلات و بدون هیچگونه چشمداشتی، فقط به دلیل افزایش عمق دید علمی دانشآموزان به انجام آزمایش روی میآورند، با مخالفت و کارشکنی مدیران مدارس روبهرو میشوند که: «به جای اینکه وقت خودت و دانشآموزان را در آزمایشگاه تلف کنی، چهار تا تست حل کن که به درد دانشآموزان بخورد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.