آیا اوباما در مورد توافق وین درست عمل کرد؟
گری سیمور . ترجمه: فریبا نادری
طرح جامع اقدام مشترک، با هدف اعمال محدودیت بر برنامه هستهای ایران مورد قبول قرار گرفت. بر اساس این طرح، ایران حداقل 10 تا 15 سال نمیتواند به تسلیحات هستهای دست یابد. طرح جامع اقدام مشترک در حالی تصویب شد که مقامهای رسمی ایران بارها اعلام کردند که هدفشان صرفا استفاده صلحآمیز از تأسیسات هستهای است و حتی آیتالله خامنهای، رهبری ایران، نیز طی فتوایی استفاده از تسلیحات هستهای را مغایر با اصول حاکم بر اسلام اعلام کردند.بااینحال براساس توافقات صورتگرفته، بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی میتوانند از تأسیسات هستهای ایران بازدید کنند و ایران نیز قادر است، در این مدت تواناییها و قابلیتهای هستهایاش را افزایش دهد. براساس طرح جامع اقدام مشترک شش کشور جهان محدودیتهای فیزیکی را برای جلوگیری از تولید پلوتونیوم در ایران اعمال کردهاند، رآکتور آب سنگین اراک قرار است بازطراحی شود و بخشی از سوخت تولیدشده در ایران به خارج از کشور منتقل خواهد شد، براساس این طرح، ایران تا 15 سال نمیتواند رآکتور آب سنگین دیگری برای تولید پلوتونیوم ایجاد کند. بااینحال محدودیتهای اعمالشده علیه برنامه هستهای ایران انگار برای مخالفان این توافق کافی نیست، به باور آنها ازبینبردن سانتریفیوژهای نصبشده و ازبینبردن 98درصد اورانیوم غنیسازیشده در ایران کافی نیست، چراکه ایران هنوز میتواند زیرساختهای هستهای خویش را حفظ کرده و پس از گذشت 10سال آن را گسترش دهد. حال آیا موافقت اوباما با طرحی که محدودیتهایی را علیه ایران طی 10 تا 15 سال اعمال کرده است، درست است یا خیر؟ به باور برخی از کارشناسان ایران هیچگاه بهدنبال ساخت تسلیحات هستهای نبوده و نخواهد بود و مناقشه هستهای ایران مربوط به اطلاعات نادرستی است که برخی از کشورها چون ایالاتمتحدهآمریکا در اختیار آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دادهاند، دراینمیان، گروهی دیگر به نظام بازرسیهای پیشبینیشده و همچنین محدودیتهایی که بر تسهیلات و تأسیسات هستهای ایران اعمال شده است اشاره کرده و میگویند، نباید نسبت به عملکرد ایران بدبین بود و آینده بدی را برای برنامه هستهای این کشور در ذهن ترسیم کرد. ارزیابی پیامدهای بلندمدت طرح جامع اقدام مشترک بسیار دشوار است. اما میتوان گفت که توافق وین و دستیابی ایران و شش کشور جهان به نقطهای مشترک، احتمال درگیری نظامی میان ایران و ایالاتمتحدهآمریکا را از میان برده و همچنین شرایط اقتصادی ایران را بهبود خواهد بخشید. بااینحال، مخالفان توافق وین بر این باورند که آمریکا با تکیه بر توافق وین بر فعالیتهای هستهای ایران مهر تأیید زده و به آن مشروعیت بخشیده است و علاوهبرآن زمینه را برای گسترش نفوذ قدرت ایران در منطقه خاورمیانه فراهم کرده. مخالفان حتی مدعی هستند که ایران طی این 15 سال قادر است به صورت مخفیانه قابلیتهای غنیسازی خود را تقویت کرده و گسترش دهد. بهطورکلی باید گفت که در ارتباط با درست یا غلطبودن تصمیم کاخ سفید بهخصوص باراک اوباما، رئیسجمهوری آمریکا، آمریکاییها به دو دسته تقسیم میشوند، حامیان توافق و مخالفان. به عقیده حامیان توافق وین، ایران براساس توافق وین تا مدتها قادر نخواهد بود سانتریفیوژهای پیشرفتهای ساخته و حتی میزان غنیسازیاش را افزایش دهد. علاوهبراین به عقیده موافقان توافق وین، این موافقتنامه، از آغاز درگیری دیگری در منطقه جلوگیری کرده و زمینه را برای آغاز فصلی جدید در روابط دو کشوری که بیش از 35 سال با یکدیگر دشمن بودهاند فراهم کرده است. درمقابل مخالفان توافق وین میگویند، آمریکا در معامله با ایران، امتیازات زیادی را به تهران اعطا و درمقابل سهم اندکی دریافت کرده است، این گروه از توافق وین تحت عنوان توافقی بد یاد میکنند و میگویند: ایالاتمتحدهآمریکا باید محدودیتهای بیشتری را بر فعالیتهای هستهای ایران اعمال میکرد و همچنین مدت اعمال این محدودیتها را افزایش میداد. در همین راستا مخالفان توافق وین معتقدند که ایالاتمتحدهآمریکا باید بار دیگر مفاد این توافقنامه را مورد بازبینی قرار دهد. در شرایطی که هیأتهای اقتصادی اروپا برای سرمایهگذاری در ایران در دوران پساتوافق برای سفر به تهران صف کشیدهاند، مخالفان از تشدید تحریمها دم زده و میگویند، آمریکا میتواند بار دیگر متحدان اروپاییاش را با خود همراه کرده و فشار و تحریمها علیه ایران را افزایش دهد. به باور آنها هر اندازه فشارهای اقتصادی بر ایران افزایش یابد، مقامهای تهران امتیازات بیشتری را در اختیار غرب قرار خواهند داد، این استدلال در حالی مطرح میشود که به عقیده حامیان توافق وین، آمریکا بههیچعنوان نمیتواند بار دیگر متحدان اروپاییاش را برای ادامه این مناقشه با خود همراه کند و اگر مخالفان، توافق وین را در کنگره آمریکا رد کنند، با دستان خود زمینه را برای انزوای ایالاتمتحدهآمریکا فراهم خواهند کرد. به عقیده کارشناسان بینالمللی که نسبت به آینده توافق وین خوشبین هستند، توافق صورتگرفته برای سیاست خارجه آمریکا، منافع آمریکا در خاورمیانه و همچنین در ارتباط با تلاشهای جامعه بینالملل برای جلوگیری از گسترش تسلیحات دستهجمعی، پیامدهای مثبتی بههمراه خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.