بنبستی برای زنان سعودی
رها معتمدی: عربستان کشوری است که بهلحاظ سیاسی حائز جایگاه خاصی در منطقه خاورمیانه است. این کشور با توجه به درآمد بالای حاصل از صادرات نفت، عضویت در بیشتر سازمانهای بینالمللی، احساس قیمومیت داشتن بر اکثر کشورهای عربی و همچنین نقشآفرینی در مسائل منطقه خاورمیانه تنها کشور اسلامی است که در سالهای اخیر به سختی تن به اصلاحات داده است و این مسئله بهویژه در امور مربوط به زنان بیشتر به چشم میخورد. دولتمردان عربستان برای اجرای اصلاحات بهویژه درباره وضع زنان در کشورشان با فشار کشورهای غربی روبهرو هستند. در این کشور بهلحاظ حاکمیت نوعی فرهنگ اسلامی و سنن خاص ملی، جهانبینی ویژهای نسبت به زن وجود دارد، وضعیت زنان در عربستان به گونهای است که اگر آن را با میانگین آمارهای مربوط به زنان و نقش آنها در اجتماع و حضور در عرصه سیاسی و مشارکت سیاسی مقایسه کنیم، متوجه این مسئله خواهیم شد که حضور زنان در عربستان بسیار کم است. این امر میتواند ناشی از عوامل متعدد و گوناگونی از جمله فرهنگ سیاسی سنتی و قبیلهای، نظام باورها و اعتقادات و همچنین نظام سیاسی این کشور باشد. در این کشور به واسطه وجود سنت، فرهنگ و ساختاری ویژه، زنان دارای پایینترین موقعیت اجتماعی هستند. فرهنگ بادیهنشینی اکثریت مردم عربستان و از طرفی تعدد زوجات که در اکثریت خانوادههای سعودی دیده میشود، موجب کاهش شدید فعالیتهای اجتماعی و سیاسی زنان شده است. زنان عربستانی، اما در زمینههای اقتصادی نقش یافتهاند. درحالحاضر زنان درهزاران شغل خردهفروشی تا صنایع سنگین، اقتصادی، فرهنگی و آموزشی و بالاخره دولتی و شرکتهای خصوصی دست دارند. درحالیکه زنان نیمی از فارغالتحصیلان دانشگاه را تشکیل میدهند، بااینحال در این جامعه، زنان به ندرت قادر به بیان نظریات خود هستند. از سوی دیگر، زنان عربستان خواستار مشارکت در بزرگترین نهاد دینی این کشور هستند. خواستی که برآمده از تغییرات اجتماعی در این کشور است. نتیجه یک نظرسنجی اینترنتی مبنی بر امکان مشارکت زنان در هیأت عالمان بزرگ، نشان داد که حدود 90 درصد از شرکتکنندگان خواهان شرکت زنان بهعنوان عضوی دایم در کمیته استفتاء دینی شدهاند. از نظر کارشناسان وجود اینگونه مطالبات یعنی مشارکت زنان در مؤسسان دینی را باید از اهداف جریان لیبرال که از پیآمدهای روشنگری در جامعه عربستان است، دانست. نسبت رأیها در نظرسنجی، نشان از جنبشی فرهنگی و اجتماعی در عربستان دارد. مطالبات این جنبش خود را با مطالبات زنان نشان میدهد. نرخ بیسوادی زنان که میتواند به آگاهی پایین سیاسی، مشارکت پایین در انتخابات و شاید حتی سوءاستفاده دیگران از رأیدهندگان زن منجر شود، همچنان مانعی بر سر راه نفوذ سیاسی بالقوه زنان است. سهم زنان از کرسیهای مجلس ملی متداولترین شاخص در سطح کشوری از توانمندسازی سیاسی زنان و تنها شاخص سیاسی است که برای ارزیابی پیشرفت برای اهداف توسعه و هزاره درباره برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان مورد استفاده قرار میگیرد. مشارکت زنان در این کشور در سیاست و حکمرانی به هیچوجه گسترده نیست. چراکه نظام بسته و مطلقهای این کشور که براساس سنتهای پادشاهی و رسوم مردانه و قبیلگی در بستر زمان شکل گرفته است، اجازه فعالیت و مشارکت به زنان را بهعنوان شهروند و عضوی از جامعه نمیدهد. از سوی دیگر این مسئله بیانگر ضعف و ناکارامدی و پتانسیل نداشتن در ارکان حکومت است که توان هضم این مسئله را در خود نمیبیند که راه مشارکت سیاسی، تشکیل جامعه مدنی، احزاب سیاسی و گروههای سازمان یافته مدنی را باز گذارد.
منبع:مرکز بینالمللی مطالعات صلح
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.