|

4 استنفورد دیگر

چهار مجلد جدید از مجموعه «دانشنامه فلسفه استنفورد» توسط انتشارات ققنوس روانه بازار نشر شد. مجلد بیست‌ونهم از این مجموعه «رفتارگرایی و کارکردگرایی» نوشته جورج گراهام و جنت لوین است. این کتاب مشتمل بر دو بخش «رفتارگرایی» و «کارکردگرایی» است که هرکدام توسط یک نویسنده نوشته شده است. در مدخل رفتارگرایی دلایل تأیید و رد رفتارگرا بودن مرور می‌شود و روی «رفتارگرایی افراطی» اسکینر تاکید گذاشته می‌شود. هرچند واژه «کارکردگرایی» برای اشاره به دیدگاه‌های گوناگونی در رشته‌های روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد و معماری به کار می‌رود، اما این مدخل صرفا بر کارکردگرایی به‌عنوان نظریه‌ای فلسفی درباره ماهیت حالات ذهنی متمرکز است. مجلد سی‌ام این مجموعه «زیبایی‌شناسی آلمانی در قرن هجدهم» به قلم پل گایر است. رشته فلسفی زیبایی‌شناسی تا سال ۱۷۳۵ نامی نداشت. در این زمان بود که آلکساندر باومگارتن در ۲۱ سالگی در رساله استادی خود در دانشگاه هاله، تعبیر زیبایی‌شناسی را به معنای دانش ناظر به امور محسوس و متخیل باب کرد. البته از آن هنگام که افلاطون در «جمهور» ارزش تعلیمی صور متعددی از هنر را زیر سوال برد و ارسطو در پاره‌های به جامانده از بوطیقای خود اجمالا از آنها دفاع کرد، زیبایی‌شناسی بی آنکه نامی داشته باشد بخشی از فلسفه بود. در این مدخل به شرح تاریخچه تعامل میان نظریه سنتی تجربه زیبایی‌شناسانه همچون صورت خاصی از شناخت حقیقت و نظریه‌های متأخر تجربه زیبایی‌شناسانه همچون بازی آزادانه قوای شناختی و همچون نوعی تجربه غیرمستقیم عواطف در آلمان قرن هجدهم پرداخته می‌شود. مجلد سی‌ویکم این مجموعه «ژیل دولوز» نوشته مشترک دانیل اسمیت و جان پروتوی است. ژیل دولوز یکی از پرکارترین و موثرترین فلاسفه فرانسوی در نیمه دوم قرن بیستم بود. او فلسفه را تولید مفاهیم و خود را ریاضی‌دانی صرف می‌دانست. دولوز در شاهکار خود یعنی «تفاوت و تکرار» کوشیده متافیزیکی بپروراند مناسب ریاضیات و علم معاصر؛ متافیزیکی که در آن مفهوم تکثر جای مفهوم جوهر را می‌گیرد و رخداد به جای ذات و نهفتگی به جای امکان می‌نشیند. یکی از جنبه‌های درخور توجه اندیشه دولوز، ردکردن تصور هایدگری «پایان متافیزیک» است. هرچند هنوز زود است برای آنکه ببینیم قرن بیست و یکم، چنانچه دوست او میشل فوکو عنوان کرد، «دولوزی» خواهد بود یا نه، اما می‌توان مشاهده کرد که تأثیر دولوز فراتر از فلسفه می‌رود؛ محققان در رشته‌های مختلفی از جمله معماری، مطالعات شهری، جغرافیا، مطالعات فیلم، موسیقی‌شناسی، انسان‌شناسی، مطالعات جنسیت و مطالعات ادبی با نظر مساعد به تفکر او استناد می‌کنند و مفاهیم او را در این رشته‌ها به کار می‌گیرند. آخرین مجلد منتشر شده مجموعه دانشنامه استفورد «ژاک لکان» نام دارد که توسط ایدرین جانستون نوشته شده است. لکان چهره‌ای برجسته در حیات روشنفکری پاریسی طی سال‌های قرن بیستم بود. او که گاهی «فروید فرانسوی» نامیده می‌شود، شخصیت مهمی در تاریخ علم روانکاوی است. آموزه‌ها و نوشته‌هایش اهمیت کشف ناخودآگاه به دست فروید را هم در ساحت نظری و عملی خود روانکاوی و هم در ارتباط با طیف وسیعی از سایر رشته‌ها می‌کاوند. کار لکان به‌ویژه برای علاقه‌مندان به ابعاد فلسفی اندیشه فروید، بسیار ارزشمند است. در ۵۰ و چند سال اخیر، ایده‌های لکانی در برخوردهای گوناگون با مسائل روانکاوانه به‌ویژه در حلقه‌های فلسفه قاره‌ای، محوریت پیدا کرده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.