|

آگهی بر آگاهی مقدم است

مهرداد احمدی‌شیخانی

اوایل دهه 60 بود که روزنامه‌نگاری را به‌صورت حرفه‌ای شروع کردم. سال 60 بود یا 61 ؛ در یکی از روزنامه‌های آن‌روزها که هنوز هم هست. کارم بیشتر این بود که مقالات را تصحیح و ویراستاری می‌کردم. عضو گروه اندیشه و مقالات روزنامه بودم و هراز‌چندی یادداشت و مقاله‌ای هم می‌نوشتم که راهی سطل آشغال می‌شد. گمانم یکی، دو سال طول کشید تا اولین مطلبم چاپ شد. در مجموعه روزنامه دوستانی داشتم که هنوز با بیشترشان سلام‌وعلیکی دارم، بعضی بیشتر و صمیمی‌تر و برخی دورتر و خبری و احوالی. یکی از این دوستان که در بخش آگهی‌های روزنامه مستقر بود و گاهی با هم، همدم و هم‌صحبت می‌شدیم و گفت‌وگویمان گل می‌انداخت و هرکدام از اهمیت کارمان برای دیگری داد سخن می‌دادیم، او برای ختم کلام می‌گفت: «آگهی بر آگاهی مقدم است». استدلالش هم این بود که تا روزنامه آگهی نداشته باشد که مواجب اهالی‌اش را بدهد، اصلا روزنامه‌ای نخواهد بود که امثال من برایش چیزی بنویسند یا ننویسند. البته من که کوتاه نمی‌آمدم و معتقد بودم و هستم که روزنامه را خبر و مقاله و یادداشت و گزارش و امثالهم سر پا نگه می‌دارد و باید دست‌به‌قلمانی باشند که به تبحر بنویسند تا مردم روزنامه بخرند و بخوانند و استقبال کنند، که بعد صاحبان سرمایه به‌واسطه این استقبال و از سر صرافت «آگاهی»، «آگهی» بدهند. ولی دوست نازنینم قبول نمی‌کرد که نمی‌کرد و می‌گفت نشان‌به‌آن‌نشانی که اگر آگهی بیاید و در صفحه روزنامه جا نداشته باشد، مقاله را بر‌می‌دارند و آگهی را می‌گذارند. و البته حق با او بود و سال‌ها کار در روزنامه‌های متعدد به من نشان داده که همیشه همین بوده و هست. در دو یادداشت قبلی همین ستون که بحث «خوانده‌شدن متن در هنگام حرکت» را پیش کشیدم، و اینکه قطع روزنامه‌های ما متناسب با شرایط زمانی، از آن ابعاد بزرگ به قطع مترویی رسیده و این یعنی «درک ضرورت استفاده از فرصت زمان حرکت برای مطالعه»، این را هم گفتم که اما «این درک به اینجا ختم نشده که فونت یا همان قلم متن نوشتاری هم باید متناسب با شرایط تغییر کند» و تأکید کردم که هر دلیلی برای مطالعه پایین در جامعه‌مان بیاوریم و اگر همه آن دلایل و مشکلات را هم که رفع کنیم، وقتی نتوان متن نوشتاری را خواند، انگار هیچ کاری نکرده‌ایم. راه‌حل اما چندان دشوار نیست. کافی است برای طراحی چند قلم (فونت) کمی سرمایه و وقت گذاشته شود، تعدادی طراح فونت کاربلد (که شاید کم داشته باشیم ولی داریم) به‌کار گرفته شوند و طی شش‌ماه تا یک‌سال به نتیجه‌ای درخور برسیم. هرچند در کشورمان وضع اقتصاد نشر چندان بسامان نیست ولی هستند بنگاه‌های انتشاراتی و مطبوعاتی قدرتمندی که برایشان هزینه طراحی تنها یک قلم، مبلغ قابل‌توجهی نباشد. اگر هزینه طراحی یک «قلم متن» را 25 میلیون تومان در نظر بگیریم، برای یک روزنامه که گاهی فقط برای یک آگهی رنگی همین مبلغ را می‌گیرد و مجموعه صفحات آگهی‌هایش چندین برابر صفحات مطالبش است، صرف چنین هزینه‌ای چند درصد از درآمدش خواهد بود؟ بنگاه‌های قدر مطبوعاتی و انتشاراتی چقدر در سختی مالی می‌افتند، اگر فقط بخش بسیار ناچیزی را برای طراحی قلمی که به‌کار خواندن بیاید، هزینه کنند؟ مگر این همه مطلب را که هر روز به نشر می‌سپارند برای خوانده‌شدن نیست؟ آیا این همه بنگاه قدرقدرت دولتی و نیمه‌دولتی و خصوصی، برایشان مهم نیست چیزی که منتشر کرده‌اند، خوانده هم شود؟ خب درآمد یک صفحه آگهی‌شان را که بیشتر نمی‌گیرد. فرض کنند در طول یک سال فقط یک صفحه آگهی کمتر داشته‌اند. باور کنید اینکه بشود مطلبی را که منتشر کرده‌اید، خواند؛ چیز بدی نیست. امتحانش کنید! مگر قطع روزنامه‌هایتان را از «سفره‌ای» به «مترویی» تغییر نداده‌اید؟ خب برای چه این کار را کرده‌اید؟ وقتی قرار نباشد مطلب خوانده شود اقلا می‌گذاشتید همان قطع «سفره‌ای» بماند؛ بیشتر به درد می‌خورد. مثل سفره پهنش می‌کردیم و تا غذا بیاورند و روی سفره‌-‌روزنامه بگذارند، دوتا خبر می‌خواندیم. اما شاید نمی‌دانیم چرا قطع روزنامه‌هایمان را «مترویی» کردیم. شاید مد شده و ما هم از مد پیروی می‌کنیم. اما من به شما می‌گویم ماجرا چیست. در تحقیقی که حدود 12 سال پیش برای «مرکز آموزش رسانه» وزارت ارشاد انجام دادم، معلوم شد که وقتی یکی از روزنامه‌ها برای اولین بار این قطع را انتخاب کرد و جریان آگهی به سوی آن روان شد، روزنامه‌های دیگر هم از سر ناچاری و برای اینکه به مرور شکل آگهی‌های مراکز اقتصادی براساس قطع این روزنامه تعریف شد، قطع خود را تغییر دادند تا آگهی را از دست ندهند. یعنی مترویی نشدند که مردم در هنگام حرکت هم بتوانند بخوانند، مترویی شدند چون آگهی این‌طور تعیین می‌کرد. یعنی همان حرفی که دوستم می‌گفت که «آگهی بر آگاهی مقدم است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.