اعراب سرگردان بین آمریکا و روسیه
اینروزها اعراب به مسکو میروند؛ همچنانکه روسها در سفرهای خود، اعراب را در اولویت قرار میدهند؛ گویی با هم منافع مشترکی دارند و بهدنبال ایجاد روابطی جدید و متفاوتی نیز هستند. اما واقعیت این است فقط آنان نیستند که چنین رویکردی دارند. اولویت تمامی تصمیمگیرندگان خاورمیانه و بازیگران منطقهای فرق و صحنه استراتژیک منطقه بهکلی تغییر کرده است: کشورهای عربی نظامهای قدیم را کنار زدند یا سعی میکنند کنار بزنند. روند گفتوگوها برای حل مسائل با برخورد به مانع اسرائیلی متوقف شده است. ایران بهدنبال راهی برای بازگشت به جامعه بینالمللی است؛ نیروهای آمریکایی از عراق و افغانستان خارج شدند؛ چالشهای مبارزه با تروریسم «داعش» و متحدانش، در اقصی نقاط جهان نمایان شده است. از همه اینها مهمتر، بهای نفت به پایینترین سطح خود رسیده است و میرود رقابتهای اقتصادی به حوزههای گاز و... کشیده شود. دورتر از شرق، دوباره دیوار بین روسیه و غرب بهویژه بعد از حوادث اوکراین کشیده میشود و تنش در دریای چین جنوبی، بین کل منطقه، چین و ایالات متحده روبهافزایش است. این تحولات دیگر چیزی از تصویر گذشته باقی نمیگذارد. مهمتر اینکه برای بحرانهای یادشده گویی هیچ راهحلی وجود نداشته و بر وخامتشان افزوده میشود. حتی میرود تا فراتر از منطقه، کل جهان را درگیر کند؛ نمونه آن سیل مهاجرانی است که از خاورمیانه و شمال آفریقا به سمت اروپا سرازیر شدهاند. اعراب با رفتن به مسکو میگویند میخواهند روابطشان را توسعه داده و بر تنوع آن بیفزایند. روشن است دیگر مانند دوران جنگسرد کسی بهدنبال یارگیری و اردوکشی نیست. نه روسیه و نه ایالات متحده آمریکا، هیچکدام نمیگویند تمایل به بازگشت به دوران جنگسرد دارند. عناصری که دوران جنگسرد را تشکیل میدادند از بین رفتهاند و دیگر نه در حوزه اقتصادی و نه نظامی یا ایدئولوژیک، از اینخبرها نیست. «باراک اوباما»، رئیسجمهوری آمریکا، هنگام ورود خود به کاخ سفید، گفت قصد دارد سایر دولتها را هم در مدیریت امور جهانی شرکت دهد، زیرا آمریکا بهتنهایی قادر به این کار نیست. تردیدی وجود ندارد جهان بهدنبال آن است تا بتواند نظم بینالمللی جدید را شکل دهد؛ همکاری کاخ سفید و کرملین در حل بحران اوکراین یا خلع سلاح شیمیایی سوریه، بهترین نمونه آن است. همکاری آنها در جریان توافق هستهای با ایران و امروز در زمینه مبارزه با تروریسم، نیز نشانگر همین مسئله است. آمریکاییها قصد دارند از خاورمیانه فاصله بگیرند و همانطور که اوکراین را به اروپا سپردند، میخواهند این منطقه را هم به دیگری بسپارند. دراینمیان اعراب و کشورهای حوزه خلیجفارس بهدنبال راههای تازهای برای تمرکز نیروهای خود هستند و همکاری با روسیه نیز برای آنها در همین مسیر معنا پیدا میکند. آنها احساس میکنند روسیه، از یمن گرفته تا سوریه و عراق، در بحرانهای منطقه نقش دارد و روسیه تلاش میکند منابع قدرت خود را در منطقه تقویت کند. روسیه تمایل دارد اعراب را به روابط استراتژیک خود وارد کند اما نه اینکه منجر به تخریب روابطش با ایران شود، زیرا ایران همسایه نزدیک روسیه بوده و با هم در بسیاری از موارد منافع مشترک دارند. البته روشن است نگرش مسکو به تهران نسبت به گذشته فرق کرده است و نمیخواهد ایران مانند گذشته «پلیس» منطقه باشد و از یمن تا شام را کنترل کند. همچنین تمایل ندارد ایران دوباره متحد غرب شده یا احساس کند ناتو از جنوب هم محاصرهاش کرده است. روسیه در درازمدت قصد دارد دوباره جایگاه و قدرت خودش را بهدست آورد و در همینراستا بهدنبال تجدید رابطه با کشورهای منطقه از مصر و اردن گرفته تا اسرائیل است که بیش از یک میلیون روسیتبار در آنجا زندگی میکنند. بااینحال، مهم است اعراب دریابند روسیه قادر به پاسخگویی به همه مطالباتشان نیست و نباید کاری کنند فردا مثل آمریکا از روسیه هم سرخورده شوند. تلاش روسیه برای بازگرداندن جایگاه گذشتهاش با موانع متعددی مواجه است که کمترین آن، اقتصاد است. توافق هستهای ایران بیش از آنکه حاصل گفتوگو بین ایران و شش کشور باشد، حاصل گفتوگوهای بین ایران و آمریکا بود. درواقع، آمریکا همچنان تأثیرگذاری بیشتری در حوزههای نظامی و اقتصادی جهان دارد. از اینرو، بهتر است اعراب در برخورد با روسیه احتیاط کنند و بدون گرفتن امتیازی، امتیازی ندهند. اعراب باید پیام روشنی به روسیه بدهند؛ پیامی مبنیبر اینکه برای بهبود روابط باید راه را برای اجرای قطعنامه 2216 در یمن هموار کند و در سوریه به راهکار مشترکی برسند. همچنین اعراب نباید مانند گذشته بهدنبال مواجهه مستقیم با همسایه شرقی خود بوده، یا به آمریکا پشت کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.