آمریکا و عربستان در اندیشه تقویت روابط دوجانبه
کلاف امن منافع
سوریه، عراق و یمن در خون غوطهورند، قیمتهای جهانی نفت در حال سقوط است و توافق هستهای شش قدرت جهانی به رهبری ایالات متحده با ایران، بهسختی در تلاش است تا از راهروهای کنگره و مجلس به سلامت عبور کند. در نتیجه جای تعجب نیست که چنین آشوبکدهای، کارشناسان و البته بسیاری از رهبران منطقهای را نسبت به پایداری مناسبات سنتی بینالمللی مردد کند. در این میان، رابطه خاندان سعود با رهبران آمریکا، همان مظنون همیشگی، است که باری دیگر استراتژیستهای جهانی را چشمانتظار تغییر گذاشته است؛ رابطهای که درست چند ماه پیش از پایان جنگ جهانی دوم و در قالب دیدار رسمی رهبران دو کشور پا گرفت، اما هیچ بحران و تحول منطقهای در 70 سال آتی نیز خم به ابروی آن نیاورد. این همان واقعیتی است که میرود تا باری دیگر کارشناسان امور بینالملل را انگشتبهدهان بگذارد، حتی اگر سرمایهگذاریهای دهها میلیارد دلاری خاندان سعود در اقتصاد تحریمشده روسیه و توافق کرملین برای فروش مستقیم تسلیحات موشکی به ریاض و توسعه و نگهداری 16 رآکتور هستهای در آن کشور، تغییر محور استراتژیک ائتلاف سعودی را به ذهن متبادر کند. سفر سهروزه «ملک سلمان» پادشاه عربستان سعودی به واشنگتن، که شامل دیدار با «باراک اوباما» رئیسجمهوری ایالات متحده نیز خواهد بود، از همین دریچه قابلتفسیر است؛ سفری که اگرچه در بزنگاهی حساس و تاریخی در روابط دو کشور صورت گرفته است، اما بیش از هر چیز بر ثبات و استحکام این زنجیره اسلحه و سرمایه حکایت دارد. عربستان سعودی تاکنون هیچگاه از بیان نارضایتیهای خود نسبت به سیاستهای باراک اوباما در قبال منازعات منطقهای و مداخلات محدودشده آن کشور در خاورمیانه فروگذار نکرده است؛ نارضایتیای که پس از آن شدت گرفت که ایالات متحده حتی پس از شکست خط قرمزهایش در قبال سلاحهای شیمیایی نیز از آغاز عملیات نظامی در سوریه سرباز زد. اما حقیقت آن است که سوءتفاهمهای جاری و البته تا حدودی کمرنگشده پیرامون سهمبندی و آرایش جدید قدرت در منطقه خاورمیانه، نهتنها یارای رقابت با منافع مشترک راهبردی، اقتصادی و ژئوپلیتیک دو کشور را ندارد، بلکه بدون شک میتواند زیربنای تقویتی هرگونه همکاری درازمدت باشد. بحران داخلی یمن که البته به یُمن مداخلات خارجی به میدان جنگی در سطح بینالملل بدل شده است، یکی از این محورهای ستیز است که در سایه همکاریهای مضاعف دو کشور در زمینههای امنیتی و نظامی، مجالی برای تقویت هرچهبیشتر روابط است. نیروی هوایی عربستان سعودی در شرایطی با اتکا به تجهیزات و اطلاعات لجستیک ایالات متحده، به گمان خود درصدد بازگرداندن دولت مشروع یمن به صدر حاکمیت است که مشارکت همزمان آن در ائتلاف ضدداعش، میتواند نقش بسزایی در بازگرداندن آرامش به عراق و سوریه بحرانزده ایفا کند. در این میان اما حلقه گمشده پیوند راهبردی دو کشور، حمایت و پشتیبانی ریاض از آن دست گروهها و بعضا سازمانهای مخالفی است که نه برای امروز، بلکه در فردای کارزارها تعیینکننده خواهند بود؛ حلقهای گمشده که بیش از آنکه مؤید شکافی جدی در سیاستهای خارجه دو کشور باشد، از سوءتفاهمات جاری و واهمه ایالات متحده نسبت به شعلهورشدن آتش نزاع شیعه و سنی در سطحی گستردهتر نشئت میگیرد. این درست همان جایی است که اطمینانبخشی کاخ سفید به همتای سعودی خود درباره ابعاد و پیامدهای توافق هستهای با ایران میتواند راهگشا باشد. با تمام این اوصاف و در شرایطی که قیمت جهانی پایین نفت، اقتصاد شبهجزیره را بهشدت تحتتأثیر قرار داده، به نظر میرسد رئیسجمهوری آمریکا کار چندان سختی در متقاعدکردن رهبران سعود ندارد. چشمانداز رشد قیمتهای جهانی نفت در سایه تغییر رویکرد آمریکا در استخراج نفت شیل، آن هم درست زمانی که محدودیتهای جاری بر تخصیص بودجه دفاعی از سوی کنگره، ایالات متحده را بیش از هر زمان دیگری نگران بازارهای بالقوه تسلیحاتی خود کرده است، چنان وسوسهکننده است که احتمالا خاندان سعود را مجاب خواهد کرد چشم بر فروپاشی تکقطبی راهبردی خود ببندد. با تمام این اوصاف و درحالیکه چراغ سبز ریاض به مسکو بسیار پرسوتر از آن است که نادیده گرفته شود، «جیمز راسل» استاد امنیت ملی در دانشگاه آمریکایی نیروی دریایی بر این باور است؛ در نهایت این حفظ و تقویت رابطه با ایالات متحده است که برای رهبران و سیاستگذاران سعودی حائز بیشترین اهمیت است. راسل با اشاره به سودای همیشگی خاندان سعود برای شکوفاسازی روابط امنیتی با بیشترین قدرتهای منطقهای، میگوید هوشیاری در عدم تحریک طرف آمریکایی که میتواند عواقب اقتصادی و چهبسا حقوقی فراوانی برای این خاندان به همراه داشته باشد، نیز از اصول اولیه سیاست خارجه ریاض محسوب میشود. بنابراین، حالا که رهبران دو کشور برای حل سوءتفاهمات گردهم آمدهاند، بهتر است قبول کنیم که رابطه عربستان سعودی با ایالات متحده و چتر امنیتی و تسلیحاتی حاصل از آن، به این سهولت از هم گسسته نخواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.