ساراماگو و سینمای ایران
پیلار دلریو*
دوستان عزیزم در تهران؛ از لانزاروته، جزیرهای در مجمعالجزایر قناری؛ جایی که قسمتی از فیلم در آن فیلمبرداری شده، سلام گرمم را به شما میفرستم و اگر اجازه داشته باشم در آغوشتان میگیرم. بسیار مشعوفم از نگارش این متن خطاب به شما، زیرا تماشای این فیلم نشان از علاقهمندی شما به سینماست.
در اینجا میخواهم رازی را با شما به اشتراک بگذارم: ژوزه ساراماگو یکی از علاقهمندان واقعی سینمای شما بود بهطوریکه جایزهای به کارگردانی ایرانی در فستیوال فیلم سنسباستین اهدا کرد و هر زمان که از ساخت فیلمی درباره رمان خودش «پیامآور مرگ» صحبت میکرد، پیش از هرچیز به پیشبردن این پروژه از سوی یکی از هممیهنان شما فکر میکرد. ژوزه ساراماگو تحقق این رؤیا را به چشم ندید، اما این به معنی ندیدن این داستان بر پرده نمایش نیست. یادآوری میکنم که موضوع رمان «پیامآور مرگ» زندگی، عشق، موسیقی و اراده پولادین انسانی برای غلبه بر فرهنگ گذشتگانی است که دلیل و برهان را خوار میکردند. فیلمی را که امشب به تماشا خواهید نشست مرتبط با پروژهای سینمایی است که توسط میگل مندز ساخته شده و توسط فرناندو میرلس و برادران آلمودووار به تولید رسیده است. این فیلم زندگی ژوزه ساراماگو را در یک بازه پنجساله که بهنوعی در زندگی کاری، عشق، بخشندگی، هوش خلاقانه و همبستگی خلاصه میشود، بازگو میکند. در آن سالها ژوزه ساراماگو کتاب مینوشت، فعالیت سیاسی میکرد، مرد خانه بود، دوست بود، همسر بود و البته در آستانه مرگ. پس از بازگشت دوبارهاش به کار، رمان «سفر فیل» را به اتمام رساند؛ همان کتابی که همیشه در نظر داشت بنویسد؛ و حتی وقتی در بیمارستان تشخیص دادند که بیشتر از دو روز زنده نخواهد ماند، برای معرفی کتاب به برزیل رفت و برای مدتی همچنان به زندگی ادامه داد. فیلمی که مشاهده کردید، روایتگر فرایند نگارش این رمان است. همانطور که در ابتدای کتاب نوشته شده، «همیشه در نهایت میرسیم به جایی که در آن انتظار کشیدهایم» و شما خواسته یا ناخواسته در انتظار ورود به زندگی روزمره نویسنده، ژوزه ساراماگو، هستید. فیلم «ژوزه و پیلار» که بهعنوان نماینده پرتغال در مراسم اسکار انتخاب شده بود، در سراسر جهان به نمایش درآمد، در سالنهای تجاری سینما و در خلال جشنهایی به افتخار نویسندهای که بهاتمامرسیدن این فیلم را تنها چندروز پیش از مرگش به چشم دید. همچنین این فیلم در موزه مدرن نیویورک، در اروگوئه و در لندن به نمایش درآمد. این اسامی را میگویم چون میدانم که اعتباری برای فیلمساز به حساب میآید؛ زیرا نسخه فیلم در کتابخانهها و بایگانیهای فیلم سراسر جهان موجود است.
همچنین کتابی بسیار زیبا درباره فیلم میگل مندز موجود است. امیدوارم این کتاب هم روزی به ایران برسد. اطمینان دارم که پس از اتمام فیلم، احساس نزدیکی بیشتری با ساراماگو خواهید داشت، زیرا شناخت ساراماگو یعنی عشقورزیدن به او. این را میدانم که میگویم. با همان احساس نزدیکیای که در ابتدای این نوشته داشتم، به شما درود میفرستم: سلام گرم من به شما و تمام دوستداران سینما و ادبیات و ژوزه. تا بهزودی، شاید. ************* * پیلار دلریو، همسر ساراماگو و رئیس بنیاد ژوزه ساراماگو است. ترجمه این متن را میثاق جوادپور انجام داده است. مؤسسه فرهنگی- هنری «آپآرتمان» در ادامه نشستهای تخصصی و برنامههای نمایش فیلم، شامگاه دیروز، چهارشنبه، فیلم «ژوزه و پیلار» را برای علاقهمندان به ژوزه ساراماگو به نمایش گذاشت. این مستند عاشقانه با اشاره به رمان «فیل سفید» ساراماگو آغاز میشود و نگاهی به زندگی مشترک او و همسرش، پیلار، میاندازد. با رسانهایشدن خبر اکران فیلم، «پیلار دلریو»، همسر ژوزه ساراماگو و رئیس بنیاد ساراماگو، بعد از اطلاع از نمایش این فیلم با عوامل این مؤسسه تماس گرفت و این یادداشت را خطاب به تماشاگران فیلم ارسال کرد. این اولینبار است که «دلریو» بهصورت مستقیم با مخاطبان ساراماگو در ایران سخن میگوید. یادداشت دلریو، بهصورت اختصاصی در اختیار روزنامه «شرق» قرار گرفته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.