زلزله تهران؛ شایعهای که چشمها را باز نگه داشت
شرق: با وجود اینکه همه میدانند زلزله قابل پیشبینی نیست اما مردم تهران در شب توفانیای که قدرت باران آسمان از خاکی که از زمین بلند میشد کمتر بود، با هر رعدوبرقی که آسمان را میشکافت، از احتمال بروز یک زمینلرزه سخت، بیشتر میترسیدند! شبکههای اجتماعی و تلگرامها هم سخت مشغول کار بودند تا با انتشار اخبار و گزارشهای ضدونقیض و شایعهها، درگوشیها و حتی انتشار دوباره اخبار قدیمی، فضا را به سمت التهاب بیشتر پایتختنشینان ببرند. همهچیز اما با این شایعه شروع شد که شاید صدهاهزاربار در تلگرامهای مختلف دستبهدست شد: «رئیس شورای شهر تهران همین الان زنده تو شبکه خبر اعلام کرد امشب زلزله بزرگ پایتخت به احتمال 80 درصد میاد. توفان کرج، مقدمه زلزله بزرگ تهران... . همه نیروهای امدادی هلالاحمر، آتشنشانی و... آمادهباش شدند. مردم تا حد توان امشب در فضای باز بخوابند...». شاید هم به همین دلیل دونفر از اعضای شورای شهر تهران از اینهمه تلفنی که برای تأیید این خبر به آنها میشد تعجب کرده بودند. اما در شایعهای دیگر حتی زمان وقوع زلزله هم حدس زده شده بود: «احتمال وقوع زلزله؛ امشب ساعت 3:45 بامداد شروع از شمالشرق و شمالغربی و به سمت جنوب ادامه داره». دقت ساخت شایعه بالا بود چون علاوه بر مورد قبلی که از مسئولان شورای شهر بهعنوان منبع خبر استفاده کرده بود، در این مورد «هیأت زلزلهشناسی هموژنتیک ایران دانشگاه تهران»را بهعنوان منبع معرفی کرده و حتی توفان کرج را مقدمه زلزله بزرگ تهران دانسته بود. هرچند نویسنده این شایعه با استفاده از کلمهای بیمعنی چون «هموژنتیک» قصد داشته خوشمزه به نظر برسد اما واقعیت این است که شوخی او بدل به یک شایعه دردسرساز شد و برخی از تهرانیها، شب را در بیرون از خانهها و در ارتفاعاتی چون بام تهران، زیر تگرگ و بوران به صبح رساندند و همچنین توفان کرج با انتشار عکسهای فتوشاپی بهطرز غیرقابلباوری در شبکههای مجازی دستبهدست شد، تا مردم به این باور برسند که این توفان مقدمه یک زلزله است. در علم زلزلهشناسی اما وضع برعکس است. دکتر مهدی زارع، مدیر مرکز ملی پیشبینی زلزله در پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی، در این زمینه استدلال معروفی دارد که نباید از یاد برد: «بین باد و توفان با زمینلرزه ارتباطی وجود ندارد و این بحث فاقد پایه علمی است چراکه زلزله در اثر جنبش گسلها در اعماق زمین رخ میدهد نه به دلیل توفان در سطح زمین». 53 سال پیش، در دهم شهریورماه، زمینلرزه بوئینزهرا بهعنوان یکی از فاجعههای طبیعی در ایران معاصر به ثبت رسید با 20 هزار کشته و هزاران خانه ویرانه. حالا اما به نظر میرسد که تهرانیها تنها در شبکههای اجتماعی و تلگرامهایشان نگران زلزله هستند ولی در واقعیت، در روی همان پاشنه میچرخد که تابهحال میچرخیده. هنوز بسیاری از اصول«چگونه در زمان زلزله زنده بمانیم» را بهدرستی نمیدانند حتی در مانورهای زلزلهای که در مدارس برگزار میشود، اطلاعات نادرست به کودکان داده میشود انگار بیشتر از بازی کپیپیست شایعهها لذت میبرند تا ایجاد یک امنیت پایدار در خانههایی که خوابگاه و پناه امن شبانه آنها باید باشد. توفان دوشنبهشب، سهنفر را در تهران مصدوم کرده و مردم بیش از 38 بار از خدمات آتشنشانی برای قطع برق، پارهشدن کابلها، افتادن درختها و شکستن در و پنجره خانهها کمک گرفتهاند، این اما پایان روزهای توفانی تهران نیست و آنطور که سازمان هواشناسی پیشبینی کرده، از این دست توفانها و حتی شدیدتر تا آخر هفته به سمت تهران خواهند وزید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.