دوئل اوباما با کنگره
صلاحالدین هرسنی.مدرس علوم سیاسی و روابط بینالملل
نتایج و دستاوردهایی که مذاکرات وین از فردای خود به دنبال داشت، پسلرزههایی را در سپهر سیاست داخلی ایران و گروه 1+5 با مدیریت ایالات متحده آمریکا به همراه داشته است. پسلرزههای قابل پیشبینی در ایران به یمن و برکت تحول در فرهنگ دیپلماسی و اخلاق راهبردی و نیز مسامحتی که از سوی هیأت مذاکرهکننده برای شفافسازی روند کموکیف برنامه برجام صورت گرفت، تا حدی متضمن اقناع افکار عمومی شد، اما این روند در آمریکا با مواضعی همسو و گاهی با ابهامهای ضدونقیض فراوانی روبهرو شد. در حقیقت مصائب باراک اوباما که فرجامسازی طرح برجام تا حدی مدیون ابداع و تلاش او بود، بهمراتب بیشتر از مصائب گروه مذاکره هستهای در ایران بود. اینکه باراک اوباما چگونه باید از چالشهای نظم پساوین عبور کند، به مهمترین مسئله در موضوع نظم پساوین بدل شد. در این رهگذر بیشترین چالشها از سوی کنگره ایجاد شد، با این هدف که اوباما بتواند پاسخگوی برخی از ابهامهای موجود در برنامه برجام باشد. چنین مصائبی با توجه به اعلام مواضع برخی از دموکراتها، جمهوریخواهان، گروههای اسرائیلمحور و عربمحور غیرمنتظره نبود و عبور از آن نیز از همان ابتدای طرح برجام اجتنابناپذیر و آشکار بود. چراکه صفبندیهای درون کنگره نگرشی مقابلهجویانه با ایران داشت و تلاش آنها بر این امر تأکید داشت تا زمینه تصویبنشدن توافقنامه هستهای ایران و کشورهای گروه 1+5 را فرهم شود. آنچه در این میان میتوانست متضمن عبور اوباما از چالشهای موجود باشد، تکیه اوباما بر مدل سیاستگذاری خارجی آمریکا آنهم براساس الگوها و سازوکارهای کنترل و موازنه بود. شواهد الگوهای سیاستگذاری ایالات متحده آمریکا نشان داده است که الگو و مدل کنترل و موازنه، نقش مؤثری در تنظیم روندهای سیاست خارجی ایالات متحده ایفا میکند. این الگو ضمن تأثیرگذاری بر سیاست خارجی و امنیتی آمریکا بر این نکته تأکید میکند که قدرت تصمیمگیری نمیتواند منحصرا در اختیار رئیسجمهور یا هر نهاد سیاسی دیگری قرار داشته باشد، بلکه این الگو برای همه نهادهای سیاسی و مراکز مختلف قدرت ساختاری، نقش زایدالوصفی قائل است تا موازنه بین مراکز مختلف قدرت به وجود آید. در چنین شرایطی و باوجود همه الزامات محدودیتزا بر سر راه منویات ریاستجمهوری، این الگو به رئیسجمهور اجازه میدهد که با همکاری و تلاش اشتراکی کنگره بتواند برای حصول نتایج و بهبارنشستن موضوعات راهبردی اقدامات مثبت به عمل آورند. بهواقع موضوعات راهبردی و اقدامات تصمیمساز در عرصه دیپلماسی، اسوه اقدام عمل اوباما با کنگره در ایام پسانظم وین بوده است. این امر چه در ایام پیش و پسانظم وین بیشتر در مسامحتی نمود یافته که باراک اوباما برای کاهش نظام تحریم و سازوکارهای آن نسبت به ایران نشان داده است، اما واقعیت آن است که همگونی و هماهنگی فضای کنگره و فشار آن با واقعیتهای راهبردی محدودساز علیه ایران منجر به بروز روایت ایرانستیزی از سوی آیپک، اندیشه مقابله با تهدیدهای پایانناپذیر از سوی ایران و مآلا تهدیدهای نظامی و محدودیتهای اقتصادی علیه ایران میشود. در چنین شرایطی و درحالیکه لابیهای کنگره توانستهاند در سه دهه گذشته بهعنوان نیروهای مؤثر برای محدودسازی قدرت منطقهای ایران در خاورمیانه ایفای نقش کند، تنها امید و اتکای اوباما برای عبور از چالشهای کنگره، به میزان آرای گروههای مخالف و موافق برنامه توافق هستهای با ایران در کنگره بوده است. ضمن آنکه، بهرهگیری از مفاهیمی مانند متقاعدسازی از سوی گروه کاری باراک اوباما، نگرش راهبردی معطوف به انعطاف آمریکا در روند مذاکرات هستهای و نیز ضرورتهای سیاست تغییر اوباما کمک زایدالوصفی میکند که گروههای محافظهکار برای پذیرش عمومی توافق متقاعد شوند. در این راستا گفته شده است که میزان آرای گروههای مخالف برنامه توافق هستهای با ایران بهگونهای گسترده نیست که کنگره با ۶۷ درصد آرای مجلس سنا و نمایندگان، برنامه جامع اقدام مشترک در ارتباط با توافق هستهای را وتو کند. از سوی دیگر اوباما تلاش خواهد کرد که زمینههای لازم برای ادامه همکاریهای هستهای با ایران را در چارچوب قطعنامه ۲۲۳۱ پیگیری كنند. آنچه را در مصوبه کمیته روابط خارجی آمریکا در ۱۴ آوریل ۲۰۱۵ مطرح شده میتوان انعکاس چنین وضعیتی در آینده روابط کنگره و رئیسجمهور در ارتباط با سیاست هستهای ایران و روند کاهش تحریمها دانست. این موضوع به معنای عبور اوباما از چالشهای درونخاستگاهی کنگره و پیروزی در دوئلی خواهد بود که یک طرف آن گروههای محافظهکار، لابیهای آیپک و گروههای عربمحور قرار دارند که نگرش آنان در سیاست امنیتی آمریکا، چیزی جز راهبردهای مقابلهجویانه نسبت به ایران نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.