|

درباره فیلم «عصر یخبندان»

رنجش دروغین «خارپشت»

علی فرهمند

در خلاصه داستان فیلم آمده است: «در «عصر یخبندان» خارپشت‌ها تصمیم گرفتند رنج خارهای یکدیگر را تحمل کنند، اما کنار هم باشند و به‌هم گرما بدهند. خارپشت‌ها تنها جاندارانی بودند که در «عصر یخبندان» زنده ماندند». فارغ از این بحث که «خلاصه داستان» به وقایعی که برای شخصیت‌های اصلی در فیلم رخ می‌دهد می‌پردازد و با خواندن این جملات، مخاطب فکر می‌کند که با یک فیلم «انیمیشن» درباره «خارپشت‌ها» روبه‌رو خواهد شد، حتی این جملات تبلیغاتی هم هیچ‌گونه ارتباطی به فیلم ندارند. در فیلم هیچ‌کس رنج کسی را تحمل نمی‌کند. آدم‌هایی که می‌رنجند، بلافاصله کشته شده و از دور خارج می‌شوند. این بحث از جمله ایرادات جزئی فیلم‌نامه است و خواهیم دید که فیلم‌نامه از مشکلات بزرگ‌تری هم رنج می‌برد: ۱- اوایل فیلم است که «بابک» در ماشین همسرش یک میکروفن قرار می‌دهد تا مانند کمدی-ملودرام‌های دهه‌های ۴۰ و ۵۰ سینمای ایران، «دست همسرش را رو کند»؛ و در آخرین صحنه فیلم، دوست «بابک» هم که به شوهرش شک کرده است، این‌بار یک دوربین فیلم‌برداری در ماشین شوهرش قرار می‌دهد. دلیل این دو صحنه ابتدا و انتهایی فیلم چیست؟ ظاهرا فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان قصد داشته‌اند تا بی‌اعتمادی، ازهم‌گسیختگی و سردی انسان معاصر را در «عصر یخبندان» به تصویر بکشند (!) اما به‌جز عنوان فیلم، هیچ اثری از این مضمون در فیلم یافت نمی‌شود. تمام فیلم حول این دو ایده ابتدا و انتهایی فیلم می‌گردد و همین دو صحنه قصد دارد که آشفتگی فیلم‌نامه را کم‌رنگ جلوه دهد. تنها ویژگی‌ای که می‌توان از آن به‌عنوان یک امتیاز برای فیلم یاد کرد، ایده کلی فیلم‌نامه است؛ به این معنا که قرارداد فیلم‌نامه بر این بوده که فعل «قتل» و سوژه قتل (جنازه)، به‌عنوان عنصر پیونددهنده داستان‌ها قرار بگیرد و هربار که داستان‌هایی درباره افراد فیلم می‌بینیم، از طریق این عنصر به‌هم مرتبط شوند؛ اما متأسفانه این بحث فقط در حد یک ایده تئوریک در فیلم باقی مانده و به عمل تبدیل نشده و نشان‌دهنده شناخت فیلم‌نامه‌نویس از آثاری مانند «بابل» (اثر آلخاندرو گونزالس ایناریتو) است که این شناخت به مرحله آموختن الگوها نرسیده و در حد فیلم‌دیدن باقی مانده است. ۲- فیلم سرشار از شعار است؛ شعارهایی که بی‌توجه به پیشبرد داستان در جای‌جای فیلم گفته می‌شود. درواقع فیلم‌نامه‌نویس شناختی از الگوی روایی چنین داستان‌هایی نداشته و در ابتدای فیلم شعارهایش را در هر صحنه به تصویر کشیده و اعتنایی هم به زبان استاندارد سینما و فیلم‌نامه‌نویسی نمی‌کند. تا جایی که در این درام اجتماعی، پس از دیدار «بابک» و «منیر» با صحنه‌های ملودرام‌گونه روبه‌رو خواهیم شد و این روند آشفته، مخاطب را برای صحنه‌های کمدی آماده می‌کند؛ مثل صحنه‌ای که «منیر» متوجه می‌شود که «بابک» حافظه خود را از دست داده است و از خوشحالی اشک می‌ریزد یا صحنه قتل «فرید» که ناخواسته از آسمان برف می‌بارد. این صحنه‌ها که حاصل عدم آگاهی از شیوه نوشتن فیلم‌نامه است، به صحنه‌هایی شعاری تبدیل شده که گاهی حتی موجب توهین به مخاطب می‌شود. همچنان در ایران عمده مشکلات یک فیلم از فیلم‌نامه غیراستاندارد آن نشأت می‌گیرد و تا وقتی فیلم‌نامه‌نویس، زبان فیلم‌نامه را نیاموزد، چنین آثار ضعیفی ساخته خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.