در حاشیه یک اعتراض
کوهیار گُردی. وکیل دادگستری
«همان قشر ثروتمند نوکیسهای که در همان دوران یادشده از برکت نابسامانی سیاسی و اقتصادی به گنجی رایگان دست یافته و سر از پا نشناخته، دست به گزافکاریهایی میزند که پیامدهایش نهتنها دامان جامعه را میگیرد، بلکه خود این قشر و نمایندگان آن را نیز روزبهروز در بیمایگی و تباهی هرچهبیشتر فرومیبرد... نیکولاس سارمینتو میرزابنویس دارالوکالهای نهچندان معتبر، که با دستیافتن به اسرار زندگی یکی از همین آرتمیوکروزها یکشبه وارث ثروتی هنگفت شد و به خیال خود با این ثروت بادآورده میتواند به هرچه میخواهد برسد، نادانسته تارهایی بر گرد هستی خود میتند که با گذشت زمان او را اسیر همان چیزهایی میکند که قرار بوده در خدمت او باشند...».
«متأسفانه در سریال تلویزیونی... آنچنان چهره وقیح و پلیدی از وکلای دادگستری به نمایش گذارده شده است که قضاوت افکارعمومی را بهشدت درخصوص یکی از شریفترین مشاغل و پاکدامنترین اقشار جامعه که عهدهدار امر دفاع و احقاق حقوق شهروندان هستند، به چالش کشیده است». اول: متن نخست، روایت نویسنده مکزیکی، کارلوس فوئنتس از زندگی مبتذل وکیلی سرشناس در رمان او، زندانی لاسلوماس است. متن دوم، بخشی از نامه اعتراضی 350 وکیل دادگستری به رئیس صداوسیماست. اینکه شما تا چه اندازه با هرکدام از دو متن احساس نزدیکی و همذاتپنداری میکنید، به همانسان جایگاه و تصویر ذهنی و اجتماعی از وکیل دادگستری در نزد شما مشخص میشود. ظاهرا دغدغه اصلی همکاران من، در اعتراض به کیفیت نقش آقای وکیل در سریال «تنهایی لیلا» و موارد مشابه مانند سریال «درحاشیه»، همین تصویر ذهنی افکار و فرهنگ عمومی نسبت به وجهه و شأن وکیل است. اما برخلاف دید این دسته از وکلا و آنچه که در سالهای اخیر با عنوان «فرهنگسازی» رواج پیدا کرده، فرهنگ و افکارعمومی نه مقولهای ساختنی است و نه تا آن اندازه متزلزل که با هر عامل خارجیای رنگ ببازد. فرهنگ و افکار یک جامعه منبعث از باورها، تجربیات، تاریخ، شرایط اقتصادی و سیاسی و بهطورکلی دید مردم به موضوع یا مناسبات خاصی است؛ آمیختهای از تاروپود هزارانساله ملتی است که با قراردادی نانوشته موضوعی را با رضایت میپذیرند یا در مقابل موضوع دیگری رفتار و واکنش ویژهای اتخاذ میکنند. فرهنگ عمومی زمانی به وجود میآید یا دگرگون میشود که در طول سالها و بهوسیله روشها و رخدادهای تاریخی گوناگون، جامعه به شکل داوطلبانه و رضایتمندانه- هرچند ناخودآگاه- در مواضع خود تجدیدنظر کند. بنابراین هیچ طرح و برنامه بیرونی، بیآنکه باور و اقناع درونی و عملی شکل گیرد، توان خدشهدارکردن یا ساختن فرهنگ و افکارعمومی را نخواهد داشت. حال ممکن است چندان به ذائقه نویسندگان نامه خوش نیاید، اما موضع کنونی جامعه ما در مقابل قشر وکیل چندان مطلوب نیست. همان فرهنگی که از آن سخن به میان آمد، بخشی از هویت یک جامعه است و اجتماع- هرچند ابتدایی و عقبافتاده- بهسرعت نسبت به افکار و باورهای خود حساسیت نشان خواهد داد. اگر وجهه وکیل در باور جامعه کنونی، مثبت و ارزشمند بود، بیگمان در نازلترین سطح، سریال موردنظر با بیتوجهی و کممخاطبی روبهرو شده یا با اعتراض و همدلی با این قشر، به قول متن نامه «پاکدامنترین اقشار جامعه» صورت دیگری مییافت. حال آنکه تمامی نشانهها، غیر این را میگویند. شاملوی ادیب زمانی گفت که بزرگترین ضربهها به شعر فارسی توسط خود شاعران زده شده است؛ بخش بزرگی از واکنشهای نهچندانمثبت جامعه به وکلای دادگستری نیز درواقع بازتاب رفتارها و عملکرد ما وکلاست؛ جدا از آن وکلای فرهیخته و متعهد، متأسفانه در سالهای گذشته، ترجمهای ناپاک و در برخی موارد شگفتانگیز از مفهوم کار وکیلمدافع ارائه شده، برگردانی تدوین شده توسط خود ما وکلا که شوربختانه بهویژه در میان وکلای جوان بهسرعت پذیرفته و اجرا شده؛ عدم تخصص، تعهد و مسئولیتپذیری کافی، رفتارها و بیان اجتماعی و حرفهای نامناسب، ادبیات گفتاری و نوشتاری ضعیف و ناقص و آلودگیهای کاری و اخلاقی و...؛ اینها مسائل بغرنجی است که بیش از تصور نویسندگان اعتراض و پیش از هر تبلیغات و رسانهای، سببساز «ایجاد تصاویر غیرقابلاعتماد و خبیث از وکلای دادگستری...» است. دوم: در فرازی از مرقومه به عدالتگستری و تأمین مصالح عمومی اشاره شده؛ میدانیم بنمایه عدالت را باید در برابری جست. مجموعه این موضوعات، نامی اختصاری دارد با عنوان دموکراسی، یعنی رأی اکثریت با حفظ آزادی اقلیت. اکنون حتی اگر جبهه منفی نسبت به وکلا را در اقلیت بدانیم، معترضان دستکم بهعنوان مجموعهای بزرگ از همکاران من، باید حقی را بیش از پخش یک سریال تلویزیونی برای مخالفان خود قائل شوند. شاید این سریال به باور آنان تنها تخریب و تضییع باشد؛ اما اگر مجموعهای تلویزیونی، آنهم از آنتن رسانهای جمعی اجازه بیان و پخش نداشته باشد، پس دقیقا چه صدای مخالفی به باور ایشان قابلیت استماع دارد؟ حال آنکه درمقابل و در کمال شگفتی، وکلای معترض در پایانِ نامه خود علنا و صراحتا درخواست توقیف و سانسور سریال را مطرح میکنند! اگر در عمل اینگونه شود، در نمونهای منحصربهفرد، اینبار ممیز اصلی همان قشر بهاصطلاح «عدالتگستر»ی است که با ایجاد حاشیه و فشار، نهتنها بخش بزرگی از جامعه را از بیان معالواسطه آرای خویش محروم کرده است، بلکه آستانه تحمل و برداشت خود را از نقد به حداقلها فروکاهیده است. اما از سوی دیگر این پرسش به میان میآید؛ مجموعهای که هنوز توان شکست من درون خویش را ندارد، چگونه مدعی پرچمداری عدالتگستری و نهادینهکردن قانونگرایی و آزادی در جامعه خواهد بود؟ شاید اینبار خود ما هستیم که- در بدترین شکل ممکن- بیآنکه آگاه باشیم، بههزارتوی غولهای منیت درونمان رانده شدهایم و آنها را در آغوش کشیدهایم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.