مواضع کمیسیون امنیت ملی درباره «برجام» زیر ذرهبین
آنان كه میگویند آری، آنان كه میگویند نه
میدیا رحیمی
بررسی برنامه جامع اقدام مشترک حالا جدیتر از هر زمان دیگری در دستور کار مجلس است. پیشتر قرار بود کمیسیون امنیت ملی به بررسی ابعاد پیدا و پنهان دستاورد هستهای دولت یازدهم و تیم هستهای بپردازد. کمیسیونی که در آئیننامه داخلی مجلس، شرح وظایفش اینگونه معرفی شده: «کمیسیونی برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست و روابط خارجی، سیاست داخلی، شوراها، شهرداریها، اطلاعات و امنیت داخلی، دفاع و امنیت خارجی و ثبتاحوال». اما نظر بهارستاننشینان اینگونه بود که برای بررسی سند توافق هستهای، آن هم سندی که مجلس تنها میتواند به کلیات آن بله یا خیر بگوید و حق ورود به جزئیاتش را ندارد، کمیسیونی ویژه تشکیل شود. زمزمه تشکیل کمیسیون تخصصی بررسی برجام صدای علاالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس را درآورد. او معتقد بود که کمیسیون امنیت ملی میتوانست برجام را رصد کند و تشکیل یک کمیسیون ویژه ضرورتی نداشت. بااینحال کمیسیون ویژه با رأی نمایندگان تشکیل شد و هیأترئیسهاش نیز انتخاب شد. هیأترئیسهای که تندترین مخالفان توافق را در خود جای داده است. اما پیش از تشکیل و آغازبهکار کمیسیون ویژه و تابهاینجای کار، کمیسیون امنیت ملی در چند جلسه به بررسی برجام پرداخته است. آنچه از دل این جلسهها حاصل شده گویای این مطلب است که مخالفان کماکان روی مواضع خود ایستادهاند و سر قانعشدن ندارند. محدودیت تسلیحاتی و امکان بازرسیهای مدیریتشده آژانس از مراکز هستهای مهمترین دلیل مخالفت منتقدانی چون جواد کریمیقدوسی، ابراهیم آقامحمدی، اسماعیل کوثری، سیدحسین نقویحسینی و محمدصالح جوکار است. نمایندگانی که مخالفت خود با دولت را در هر شرایطی نشان دادهاند و به قول «حسین شریعتمداری» توافق هستهای را بیشتر از «دستاوردها از دست دادهها» میدانند. اما در این شرایط، جدا از اینکه اعضای کمیسیون ویژه بررسی برجام، با چه سوابق و تخصصی قرار است متن فنی و حقوقی این سند حساس را بررسی کنند، نکته دیگری هم وجود دارد و آن اینکه، خود کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس بهعنوان کمیسیون تخصصی از چه تخصص و سابقهای برای اظهارنظر در باب متن توافق برخوردار است. از این پس در ادامه به بررسی سوابق و تخصصهای اعضای کمیسیون امنیت ملی و همچنین کمیسیون ویژه بررسی برجام میپردازیم و در کنار آن مواضع این افراد در قبال مذاکرات و توافق هستهای را نیز مرور میکنیم. مخالفان توافق هستهای محمدصالح جوکار: مخالف مذاكرات كارشناسی در آمریكا طرح «الزام دولت به حفظ حقوق هستهای» در راستای صیانت از حقوق هستهای در مجلس با رأی 213 نماینده به تصویب رسید؛ جوکار از پیشقراولان نگارش و تصویب این طرح بود، درنهایت طرح به خاطر مخالفت دولت اجرائی نشد. جوکار معتقد است براساس این طرح آنچه در نهایت مذاکرهکنندگان هستهای درباره آن توافق میکنند باید در مجلس تصویب شود. تأکید او و دیگر کسانی که اصرار بر تصویب این طرح در مجلس دارند این است که در این طرح سه موضوع «نظارتها و بازرسیها، لغو تحریمها و تحقیق و توسعه» به طور کامل لحاظ شده است. او همچنین در انتقاد به آنچه «امتیازدادن» در توافق ژنو میداند، گفته ایران فراتر از تعهداتش عمل کرده است و طرفهای غربی دراینباره دبه کردهاند. درعینحال جوکار درباره ارائه فکتشیت کتبی ایران تذکر داد و گفت باید این فکتشیت به طور کامل از سوی مجلس بررسی شود. او همراه با 159 نماینده دیگر در نامهای به وزیر خارجه خواستار انتشار فکتشیت ایرانی شد. جوکار بهرهبرداری از دانش هستهای برای تأمین نیازهای کشور را از خطوط قرمز کشور دانست و تأکید کرد: تعداد سانتریفیوژها، میزان غنیسازی و ذخیره مواد غنیشده باید به میزانی باشد که بتوانیم سوخت نیروگاهها را تأمین کنیم. او در واکنش به بررسیهای مذاکرات هستهای در آمریکا گفته باید به گروه 1+5 پیشنهاد بدهیم انجام مذاکرات کارشناسی هستهای در کشور دیگری غیر از آمریکا باشد. با این عمل میتوان انزجار ایرانیان از آمریکا را نشان داد و به این بهانه اقدامات آمریکا را محکوم کرد. او همچنین معتقد به رفتارهای تلافیجویانه در برابر آمریکاست. اسماعیل کوثری: پای ثابت تذكر به تیم هستهای کوثری از اعضای جبهه پایداری در مجلس هشتم و نهم مجلس است. وی همراه با 13 نماینده دیگر مجلس در نامهای به رئیسجمهور درباره برجام یادآور شد که با توجه به اینکه هنوز متن برجام در مجلس به جمعبندی نرسیده، بنابراین حق هرگونه تحفظ و شرط درخصوص قطعنامه شورای امنیت برای جمهوری اسلامی ایران محفوظ خواهد بود.در همین راستا کوثری در گفتوگویی با خبرگزاری فارس درباره اظهارات عراقچی مبنی بر امکان بازدید مدیریتشده آژانس اتمی از مراکز هستهای ایران گفت: «در این مورد به صورت حضوری به آقای عراقچی تذکر داده شد و در اینجا نیز بنده متذکر میشوم که به هیچوجه و تحت هیچ شرایطی اجازه بازرسی از اماکن نظامی کشور را حتی مدیریتشده و کنترلشده به هیچ تیم و سازمانی نمیدهیم». او تیم مذاکرهکننده را به تبعیت کامل از رهبری دعوت کرد و گفت همانطور که مقام معظم رهبری به تیم هستهای در برابر کشورهای 1+5 اعتماد کرده است آنها نیز باید براساس موارد موردنظر ایشان صحبت و حرکت کنند».کوثری همیشه جزء مخالفان مذاکرات و اعتماد به آمریکا بوده؛ او از منتقدان بزرگ دولت یازدهم محسوب میشود که حتی دولت را به براندازی نظام متهم کرده است و گفته دولت به بهانه مراسم افطاری از كسانی كه آنها را «عوامل فتنه» مینامید، دعوت میکند. کوثری همچنین در نقد برنامه جامع اقدام مشترک معتقد است که مجلس محدودیتهایی را که تیم هستهای پذیرفتهاند برنمیتابد و بهدقت حقوق مردم و کشور را پیگیری خواهد کرد. علاوه بر این اسماعیل کوثری همراه با ابراهیم آقامحمدی، جواد کریمیقدوسی و نقویحسینی، جزء 50 نمایندهای بود، که در اولین ماه وزارت فرجیدانا در استیضاحش نقش عمدهای ایفا کردند. ابراهیم آقامحمدی: مبتكر ترك توافق در روزهایی که بوی رسیدن به توافق هستهای ایران با کشورهای 1+5 بیش از هر زمانی به مشام میرسید و مذاکرات کشدار هستهای خیلیها را خسته کرده بود، آقامحمدی در گفتوگو با «شرق» پیشنهاد ترک توافق و بازگشت به میز مذاکره را به تیم هستهای داد؛ پیشنهادی که هیچگاه عملی نشد و کسی نیز آن را جدی نگرفت.پس از اینکه پیشنهادش نتیجهای دربر نداشت، اظهار کرد توافق هستهای صورتگرفته منجر به کاهش توان دفاعی کشور میشود و دراینباره سرسختانه تأکید داشت: «مجلس محدودیت توان بازدارندگی دفاعی کشور را نمیپذیرد».او همچنین بیم خود را از اینکه توافق هستهای و مبادلات تجاری تسهیلشده ایران با سایر کشورها، منجر به واردات بیرویه به کشور شود، پنهان نکرد. غافل از آنکه تبادلات تهاتری دولت نهم و دهم با چین و هند و بسیاری از کشورهای دیگر جز کالاهای وارداتی، دستاوردی برای کشور نداشته است.به نظر آقامحمدی تأکید بر لغو یکباره تمام تحریمها و اجازه توسعه و تحقیق درباره مسائل هستهای از ایرادات توافق ژنو است. به طور کلی میتوان این دو مسئله را مهمترین مشکلات توافق هستهای از نظر کمیسیون امنیت ملی دانست. جواد کریمیقدوسی؛ حریف همیشگی ظریف از مخالفان جدی دولت یازدهم و شخص روحانی، او چند روز پیش از انتخابات پیشنهاد داد که روحانی رد صلاحیت شود و در یک سخنرانی در مشهد دولت یازدهم را به براندازی متهم کرده بود و مدعی شده که اعتدال کلیدواژه مهمی است که مخالفان نظام به منظور براندازی از آن استفاده میکنند. کریمیقدوسی در طرح دوفوریتی «حفظ حقوق هستهای و مصادیق آن در مذاکرات هستهای» تهیه کرده که این طرح به امضای 110 نماینده مجلس رسید. با تمام این اوصاف یکی از قدرترین مخالفان مذاکرات هستهای در کمیسیون امنیت ملی انپیتی که مهمترین مبحث حقوق بینالملل در بحث انرژی اتمی محسوب میشود را ندانسته یا دانسته اشتباه مطرح کرده بود. کریمیقدوسی پس از مذاکرات لوزان در جلسه کمیسیون امنیت ملی با جواد ظریف خطاب به او اظهار کرد در یک جلسه خصوصی، رهبری در مورد روند مذاکرات به ظریف تذکر داده است؛ ظریف این مسئله را تکذیب کرد و گفت شما که در این جلسه نبودید از کجا این حرف را میزنید، این مسئله منجر به تشنج در جلسه کمیسیون امنیت ملی مجلس شد. اخیرا کریمیقدوسی در جلسهای در مشهد که با حضور بحرینی و پژمانفر درباره مسائل هستهای برگزار شده بود، اظهار کرد که رهبری از محتوای دقیق مذاکرات مطلع نیست و همچنین دولت نباید توافق بد را قبول کند. او درعینحال گفته بود که لغو تمام تحریمها در روز آغاز اجرای توافق و همچنین توسعه و تحقیق بدون هیچ محدودیتی از مهمترین خطوط قرمز است که در برجام از آنها عبور شده است. علاوه بر اینها قدوسی قرار است سؤال ملی خود را از وزارت امور خارجه و دولت درخصوص مکاتبات با رئیسجمهوری آمریکا در مجلس مطرح کند. سیدحسین نقویحسینی: دلواپس «مكانیزم ماشه» نقویحسینی، عضو فراکسیون رهروان ولایت مجلس است و جزء نمایندگانی بود که طرح یکفوریتی الزام دولت به حفظ دستاوردهای هستهای را امضا کرد و به صحن علنی برد. او استیضاح فرجیدانا را یکی از راهکارهای مقابله با فتنه جدید در کشور نامید و بیتفاوتی فرجیدانا به توهینها به مقامات سیاسی ایران و حجاب را از دلایل استیضاح وی برشمرد. نقوی معتقد است که با پذیرفتن پروتکل الحاقی، ایران باید بازرسیهای 24 ساعته از مراکز هستهای را بپذیرد و این امر به ضرر کشور است، او همچنین میگوید محدودیت تعیینشده برای موشکهای هستهای در کشور معضل دیگری است که توافق هستهای موجب آن شده است. او همچنین شیوه آزادشدن سرمایههای بلوکهشده ایران در توافق صورتگرفته را نامشخص دانست. نقویحسینی «مکانیزم ماشه» در قطعنامه 2231 را موجب نگرانی کشور دانست و گفت ازاینپس در صورت بروز هرگونه مشکلی، ما با تمامی کشورهای 1+5 تکتک روبهرو خواهیم شد و این روند ما را درگیر مشکلات عمدهای میکند. این عضو کمیسیون امنیت ملی در واکنش به رفتار مردم پس از توافق هستهای، از برگزاری جشنهای خیابانی انتقاد کرد و گفت: «برگزاری جشن، کدهایی به طرف غربی میدهد که ملت ایران تحت فشار بوده و مشکلات زیادی داشتند و همه کشور لنگ توافق هستهای بوده است؛ درحالیکه اینگونه نیست».سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی طرح مباحثی مانند تفاهم و توافق را بازی دولت با کلمات خواند و گفت توافق ایران با غرب باید یکمرحلهای و شفاف باشد. در روزهای مذاکرات هستهای، ظریف و کری در برابر دوربینهای رسانههای مختلف با هم قدم زدند، او در انتقاد به این کار ظریف گفت که پیادهروی با وزیرخارجه آمریکا برای ما عزت و افتخار نمیآورد. او در واکنش به سفر کاترین اشتون، مسئول روابط خارجی اتحادیه اروپا و دیدار با اعضای جنبش سبز، دولت و وزارت خارجه را به بیعرضگی متهم کرد و گفت مجلس باید در ماجرا ورود پیدا کند چون مردم اعتمادشان به وزارت خارجه را از دست دادهاند. نقویحسینی در پاسخ به سؤال یک خبرنگار درباره نشست کمیسیون امنیت ملی با عراقچی و ظریف که پرسید آیا از پاسخهای آنها قانع شدهاید، گفت: «قرار نیست کسی قانع بشود یا نشود؛ بحث اصلی این است که مدام تعامل و گفتوگو شود تا در نهایت به یک توافق خوب برسیم؛ این نشستها نیز ادامه خواهد داشت».
------------------
نایبرئیس مجلس: ارائه برجام به مجلس منافع ملی را تأمین نمیكند ایسنا: محمدرضا باهنر، نایبرئیس مجلس، با بیان اینکه «دولت و مجلس در گفتوگوهایشان درباره موضوع ارائه یا عدم ارائه لایحه برجام به تفاهم میرسند»، گفت که ارائه لایحه برجام به مجلس نمیتواند منافع ملی را تأمین کند. به گفته باهنر، این یک موضوع حقوقی است و اختلافنظرهایی در اینباره وجود دارد ولی ما با دولت مشکل پیدا نخواهیم کرد. بههرحال در کشور نظرات متفاوتی داده میشود. برخی نمایندگان میگویند حتما باید لایحه داده شود و برخی میگویند نباید لایحه بدهند، اما این موضوع را حل میکنیم. نایبرئیس مجلس افزود: «در مجموع اولویت منافع ملی برای ما از همهچیز بیشتر است. اگر آن منفعت ارائه لایحه باشد، از دولت میخواهیم لایحه بدهد، اما من خودم احتمال زیاد میدهم که دادن لایحه به مجلس و تصویب آن نمیتواند منافع ملی را حفظ کند؛ زیرا دست دولت را میبندد و نمیتواند منافع ملی را حفظ کند. البته این نظر شخصی من است و نظر مجلس نیست». او گفته: «نهایتا من فکر میکنم مشکلی وجود ندارد و به نظر ما به گفتوگوهایی که با دولت داریم در اینباره به تفاهم میرسیم و مجموعا در اینباره تصمیمی گرفته و محترم شمرده میشود».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.