تبدیل تهدید به فرصت
یوشکا فیشر . وزیر خارجه سابق آلمان
برای قرنها، اروپا قارهای گرفتار جنگ، قحطی و فقر بود. میلیونها اروپایی بهخاطر محرومیتهای اقتصادی و اجتماعی مجبور به مهاجرت شدند. آنها برای فرار از بدبختی و به دنبال زندگی بهتر برای خود و فرزندانشان، با کشتی از اقیانوس اطلس به آمریکایشمالی و جنوبی و مکانهای دورتری مثل استرالیا سفر کردند. همه آنها در اصطلاح گفتمانهای امروزی مهاجرت و پناهندگان «مهاجران اقتصادی» بودند. در طول قرن بیستم، آزار و اذیت نژادی، سرکوب سیاسی و نابسامانیهای حاصل از دو جنگ جهانی از علل غالب مهاجرت شد.
امروز اتحادیه اروپا یکی از ثروتمندترین مناطق اقتصادی جهان است. دهههاست اکثریت قریببهاتفاق اروپاییها در کشورهای دموکراتیک مسالمتآمیزی زندگی کردهاند که حامی حقوق اساسی آنها بودهاند. بدبختی و مهاجرت خود اروپاییها اگر کاملا فراموش نشده باشد، خاطرهای دور است. و حالا بسیاری از اروپاییها بار دیگر احساس خطر میکنند، نه از روسیه که سیاستی تهاجمی علیه همسایگانش دارد، بلکه از پناهندگان و مهاجران فقیرترین فقرا. درحالیکه در تابستان صدها نفر از مردم در دریای مدیترانه غرق شدند، 26 سال پس از سقوط پرده آهنین، تقریبا در هر گوشه اروپا صداهایی بلند شد که خواستار انزوا، تبعیدهای دستهجمعی و ساختوساز دوباره دیوارها و حصارهایی هستند. در سراسر اروپا، بیگانهستیزی و نژادپرستی در حال شیوع است و ملیگراها و حتی احزاب راست افراطی در حال کسب قدرتند. همزمان این فقط آغاز بحران است، چراکه شرایطی که مردم را به فرار از سرزمین خود وامیدارد، بدتر خواهد شد و به نظر میرسد اتحادیه اروپا که بسیاری از اعضای آن بزرگترین و مجهزترین سیستمهای رفاهی جهان را دارند، به لحاظ سیاسی، اخلاقی و اداری تحتتأثیر آن قرار میگیرد. این فلج، خطر قابلتوجهی برای اتحادیه اروپا ایجاد میکند. هیچکس بهطور جدی بر این باور نیست که هرکدام از کشورهای عضو- بهویژه ایتالیا و یونان، دو کشوری که بیش از بقیه کشورها تحتتأثیر قرار گرفتهاند- بتوانند خودشان بهتنهایی از چالشهای بلندمدت حاصل از مهاجرت در مقیاس بزرگ عبور کنند. اما بسیاری از کشورهای عضو، تلاشهای مشترک اروپا را رد میکنند؛ موضعی که تهدیدی است برای سرعتبخشیدن به فرسایش همبستگی در اتحادیه اروپا و تقویت روند فعلی به سوی فروپاشی. سه علت مشخص برای مهاجرتهای کنونی به اروپا وجود دارد: ادامه بیماری اقتصادی کشورهای غرب بالکان؛ آشفتگی در بیشتر کشورهای خاورمیانه و جنگ داخلی و درگیری در آفریقا. تشدید یا گسترش جنگ در شرق اوکراین هم بهسرعت به علت چهارم این مهاجرتها تبدیل خواهد شد. به عبارت دیگر، همه مهاجرتهایی که درحالحاضر اروپا با آن روبهروست، در بحرانهای ناگوار اطرافش ریشه دارد، اما اتحادیه اروپا نمیتواند کمتر کاری برای حلوفصل هیچ کدام از آنها کند. واضح است اتحادیه اروپا باید بهمنظور رسیدگی مؤثرتر علل مهاجرت در مبدأ، به طرز قابل ملاحظهای سیاست خارجی و امنیتی خود را تقویت کند. شاید تنها شکست آشکارتر از امتناع کشورهای عضو از حمایت چنین اصلاحاتی، شکست خود آنها در عمل است. اروپا با توجه به ضعف سیاست خارجی خود میتواند فقط تأثیر اندکی بر جنگها و درگیریهای آفریقا و خاورمیانه داشته باشد (هرچند همین تأثیر با وجود جزئیبودنش باید به کار گرفته شده و توسعه یابد). با این حال، داستان کشورهای غرب بالکان متفاوت است. کرواسی پیشتر عضو اتحادیه اروپا شده؛ مونتهنگرو و صربستان مذاکرات خود برای عضویت در اتحادیه اروپا را آغاز کردهاند. آلبانی و مقدونیه نامزدهای الحاق به این اتحادیه هستند و بوسنیوهرزگوین و کوزوو نامزدهای بالقوه هستند. در این منطقه، اتحادیه اروپا تأثیر قابلتوجهی دارد. اینکه چرا اتحادیه اروپا بیش از این در غرب بالکان درگیر نمیشود- منطقهای که میتواند با حمایت از پروژههای نوسازی اقتصادی و اداری و زیرساختی برای پیوند این منطقه به مراکز صنعتی اتحادیه، تمام تغییرات را اعمال کند - راز کمیسیون اروپا و کشورهای عضو این اتحادیه باقی میماند. با این حال، نتیجه پوچ ماجرا این است که شهروندان کشورهای نامزد عضویت، یکی از بیشترین متقاضیان پناهندگی هستند، چراکه هیچ امکانی برای مهاجرت قانونی آنها به کشورهای اتحادیه اروپا وجود ندارد. یک مورد خاص رم است؛ اقلیتی بزرگ در غرب بالکان که اعضای آن اغلب با تبعیض بیرحمانهای مواجه هستند. این مسئلهای پاناروپایی است. رم پس از فروپاشی کمونیسم در سال 1989، به طرز نامتناسبی رنج برد، چراکه آنها بهطور گسترده در مشاغل صنعتی غیرماهرانهای مشغول به کار بودند که اولین چیزی بود که قطع شد. درواقع بسیاری از آنها- شهروندان اروپایی فعلی یا آینده - دوباره به فقری عمیق بازگشتند. ادامه تبعیض علیه آنها بهمنزله یک رسوایی اروپایی است و اتحادیه اروپا، کشورهای عضو آن و کشورهای نامزد عضویت باید به آن رسیدگی کنند. بحران پناهندگان در تابستان جاری یکی دیگر از مشکلات ساختاری اروپا را برجسته کرد: جمعیتشناسی. درحالیکه جمعیت اروپا در حال کمشدن و پیرشدن است، این قاره نیاز مبرم به مهاجران دارد. با این حال، بسیاری از اروپاییها مخالف مهاجرت هستند، چراکه این امر به معنای تغییر اجتماعی هم است. در درازمدت، سیاستگذاران باید به مردم خود توضیح دهند آنها نمیتوانند رفاه اقتصادی، سطح بالایی از امنیت و جمعیتی داشته باشند که بازنشستگان در آن بار روبهرشدی را روی دوش فعالیتهای اقتصادی میگذارند. نیروی کار اروپا باید رشد کند و این تنها یکی از دلایلی است که اروپاییها باید تهدید مهاجران را متوقف کنند و به آنها به چشم فرصت بنگرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.