بازگشت فرزندان هیتلر در دوران پسافاشیسم
سمیرا فرخمنش: «اگر به فعالیتهای بیگانه دوستیات ادامه دهی، سرت را از تنت جدا میکنیم». این جمله یک داعشی در صحراهای عراق یا عضو القاعده در میان کوههای افغانستان نیست، بلکه تهدیدی از سوی بخشی از اروپاییان است که خود را جزء خالصترین ساکنان این قاره سبز میدانند؛ تهدیدی علیه «گوتس اولریش»، یکی از اعضای شورای ایالت زاکسن آنهالت آلمان که تمایل به پذیرش مهاجران و اسکاندادن آنها در این کشور دارد. اما این اولین و آخرین تهدیدات و رفتارهای خشونتآمیز راستگرایان آلمانی نبود. تمسخر و مخالفت آشکار با صدراعظم آلمان، زخمیکردن و حمله به مهاجران، آتشافروزی در شهرهای مختلف و تهدیدات مکرر بخشی از افراطیون آلمانی علیه موافقان مهاجرت، کار را به جایی رسانده که در محافل سیاسی مدتی است خطر بازگشت اندیشههایی که جلوههایی از فاشیسم به حساب میآیند، احساس شود. این اندیشهها که از قالب تفکرات نئونازیستی، چندین سال است رویشی دوباره داشته، در پوشش همان اندیشههای رادیکالی گذشته قرار دارد و ارمغانآور بازتولید فاشیسم به شیوهای نوین است. شاید پذیرش اینکه گسترش چنین تفکراتی پس از جنگ جهانی دوم بستری مجدد برای خود فراهم کرده، هم کمی ترسناک باشد و هم غیرقابل باور. اما کنشهای اجتماعی خشونتبار گروههایی که به راستهای افراطی، در چندین سال اخیر مشهور شدهاند، این باور را قطعی میکند که نئونازیهای کنونی قصد دارند دورانی جدید از پسافاشیسم را بهوجود آورند. در چندین ماهه اخیر معضلی که پناهجویان و ورود آنها به کشورهای اروپایی ایجاد کرده، واکنش راستگراهای افراطی را با شدت بیشتری برانگیخته است و باعث شده تا این گروهها در نقاط مختلفی از کشورهای اروپایی دست به رفتارهای اجتماعی خشونتبار گستردهتر و عکسالعملهای افراطگرایانه جدیتری بزنند. تا جایی که مبدل به خطری برای امنیت شهرها و آرامش کشورهای اروپایغربی و شرقی شدهاند و سیاستگذاران در پی یافتن راهحلی برای کمرنگکردن میزان تأثیرات فعالیتهای تندروانه این گروههای در حال افزایش هستند. اما چه شد که با وجود پیشبینیها مبنی بر ظهورنکردن دوباره اندیشههای نازیستی، این پیشبینیها درست از کار درنیامد؟ و حال که طرفداران متعصب نئونازیستها در حال افزایش هستند، چه خطری را میتوانند برای کشورهایی که وطن آنها به شمار میرود، داشته باشند؟ در مرحله نخست باید دلایل ظهور این ایدئولوژی را بررسی کرد. مهاجرت، تفکرات بنیادگرایانه دینی حاصل از القاعده و داعش و تزلزل در ساختار اقتصادی اتحادیه اروپا، از مهمترین علل تحریک احساسات بازماندگان تفکرات نئونازیستی است. وقوع بحرانهای انسانی در خاورمیانه و هجوم بخشی از مردم این سرزمینها به کشورهای اروپایی، رشد مهاجرت را به این قاره افزایش داد. از سوی دیگر، با بازشدن مرزهای کشورهای مهاجرپذیر و پیوستن تعداد بیشتری از دولتهای اروپایی به پیمان شینگن از 2007، مردمان بسیاری از اروپای شرقی مانند لهستان، جمهوری چک، مجارستان و لیتوانی به سمت این کشورها هجوم بردند. برای بخش عمدهای از کشورهای اروپای شرقی که پس از فروپاشی شوروی هنوز توان ایستادن روی پاهای خود را پیدا نکرده بودند و شاهد نابسامانی روزافزون در کشورشان بودند، مهاجرت به کشورهای دیگر اروپایی تصمیم درستی به حساب میآمد. اما این یک روی سکه بود. روی دیگر آن وضعیتی بود که در اثر این مهاجرتها پیش میآمد و آن خشم متعصبان ملیگرا در کشورهای میزبان بود. این افراد که آشفتگیهای اقتصادی کشور خود را نتیجه پذیرش «دیگران» میدانستند، آرامآرام اعتراضات شفاهی خود را به صورت بالفعل درآورده و مبدل به پتانسیل عظیمی شدند که خطر ظهور پسافاشیسم را در دهه کنونی هشدار میداد. این دسته همچنان به حضور «بیگانگان» در میان خود معترض بودند و حتی رکود اقتصادی 10ساله اخیر اتحادیه را نیز نتیجه این رویکرد میدانستند. از سوی دیگر، رواج ایدئولوژی افراطی که در خاورمیانه متولد شد و رشد کرد نیز به حساسیت ماجرا افزود. القاعده و داعش که فرزندان این رخداد ناخوشایند بودند، موجب مرگ و آوارگی مردمان و ازهمپاشیدگی بسیاری در حوزه اقتصاد و اجتماع کشورهای آسیایی شدند که بخشی از ساکنان آنها چارهای جز فرار و پناهبردن به کشورهای مهاجرپذیر، برای خود نمیدیدند. تا جایی که امروز راستهای افراطی در کشورهایی مانند آلمان، فرانسه یا ایتالیا، خواهان خروج مسلمانان «داعشی» هستند و تمامی مهاجران آمده از افغانستان، عراق، سودان، لیبی و سوریه، فقط حکم «خارجیهای تروریست» را برای آنها دارند. اما بررسی تبعات رشد خشونتهای این طیف متعصب از اهمیت بیشتری برخوردار است. از آنجایی که متعصبان راستگرا تأکید بسیار بر هویت ملی خود دارند، قطعا در آینده باید در انتظار رشد رادیکالیسم اروپایی در گسترهای پهناور بود. این گروه طبیعتا با یکیشدن واحدهای پولی، سازگاری با دیگر ملتها، مسالمت با هویتهای همسایه، همراهی با مسلمانان و پراکندگیهای گروهی مخالفند. درنتیجه به احتمال بسیار در آینده باید با وجود مخالفت دولتها، منتظر افزایش تضاد میان ملتها در بعضی کشورهای اروپایی باشیم. از سوی دیگر، مردمان کشورهای اروپای شرقی به دلیل بافت جمعیتی و پیشینه نابسامانیای که نسبت به کشورهای اروپای غربی داشتهاند، استعداد بیشتری برای شکست برابر این حملات دارند. شاید درحالحاضر احزاب راست در اروپا قدرت چشمگیری نداشته باشند، اما اهداف افراطی که برای آینده ترسیم کردهاند و تعصبی که در این مسیر خرج میکنند، نوید از فردایی میدهد که جلوهای از بنیادگرایی نژادپرستانه که با خشونت بنیادگرایان اسلامی در صحراهای خاورمیانه برابری میکند را به تصویر خواهد کشید. اینکه آیا اروپای شرقی و غربی در آینده روبهروی یکدیگر قرار خواهند گرفت یا نه، در آینده روشن خواهد شد. اما با توجه به اینکه افراطگرایان نژادپرست به دنبال یک «اروپای جدید» هستند که در آن با سوءاستفاده از احساسات پوپولیستی و تمایلات هایپرناسیونالیستی (افراط در ملیگرایی)، تأکید جدی روی مرزها میشود، این دیوارکشیها بهروشنی میتواند یادآور اروپای پیش از جنگ جهانی دوم باشد و این زنگ خطر بزرگ را به صدا درآورد که وارثان وفادار آدولف هیتلر هنوز از میان نرفتهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.