درباره چهرهای به نام فرهاد
سخنگوی یک نسل
علی مسعودینیا
«فرهاد» را اگر فقط بخواهیم در مقام یک خواننده بررسی کنیم، از انصاف دور میافتیم. فرهاد یک «چهره» است؛ چهرهای که برآیند جهانبینی و اندیشه مترقی دوران خویش بوده و در همهگیرترین و همهخواهترین مدیوم ممکن-یعنی موسیقی- به نمادی از خواستها و تزهای فکری دورانش بدل شده. او محصول تلفیق چند جریان مختلف در چند زمینه مختلف است. در رأس آنها، تغییر تفکر سیاسی دوران و سیر جامعه از تئوری مبارزه به عمل مبارزه در ظهور این چهره مشارکت داشته است. با فاصلهای اندک پیش و پس از او خوانندگان دیگری هم معرفی شدند که این تغییر تفکر سیاسی را بازتاب میدادند، اما موسیقی فرهاد از کار آنها عمیقتر بود و وجه حماسی صدایش طنین این مبارزه را بهتر و بیشتر از دیگران نمود میداد. در سطح بعدی چهرهای مانند فرهاد محصول تغییر در زیباییشناسی دوران خویش است. این زیباییشناسی از یکسو آنتیتز زیباییشناسی غالبی است که رسانههای حکومتی آن دوران ترویجش میکردند و از سویی خود پیشنهاددهنده مواضعی جدید در هنر تصنیفسازی و تصنیفخوانی است؛ آهنگسازانی که رفرمیست بودند، موسیقی پاپ را نه یک مجرای عامهپسند و همهفهم و همهگیر، که ابزاری قدرتمند برای نفوذ در قلب و تحریک عواطف طیف وسیعی از مردم و نقبزدن به تفکر آنها میدانستند. در همین بزنگاه است که ادبیات نوین ایران هم به یاری این چهره میآید: شعر نو، تخیل و تمثیل و استعارهای که با حرف روز جامعه پیوند دارد و از سانتیمانتالیسم باب روز میگریزد. ترانهسرایانی که با فرهاد کار کردند، همگی از نسل آشنا با آموزههای نیما و پس از نیما بودند. میدانستند شعر باید پیوندی با زیست حقیقی اقشار مختلف جامعه داشته باشد و ماجرا فقط به لابههای عاشقانه و سطحی ختم نمیشود. در کنار اینها، نباید فراموش کرد نقش سینمای عصیانی آن روزگار را که به جای منطق کلبیمسلکی فیلمفارسی و فیلمهندی و موقعیتهای نازل آدمهای الکیخوش و کوچهباغیخوان، تاریکیها را نشان میداد و به زوایای پنهان و بحرانزده شهر و روستا سرک میکشید. صدای فرهاد با این تصویر عصیانی و کاشف گره خورد و نتیجه شگفتآوری بهبار آورد. فرهاد مهراد شاید خوشصداترین خواننده موسیقی پاپ ایران نباشد؛ شاید باتکنیکترین هم نباشد؛ شاید حتی وسیعترین صدا را هم نداشته باشد؛ اما یک ویژگی ممتاز دارد که همین دلیل برای بیهمتابودنش کافی است. فرهاد یک چهره است؛ چهرهای محصول زمانهای نابسامان. یک قهرمان موسیقایی که نه پیشتر و نه پستر، که به موازات جامعه و دوشادوش ملت میرود و میخواند.
او نه سوگ مطلق است که یأس به بار بیاورد و نه حماسه مطلق که به شعار برسد. او تلفیق سوگ و حماسه است با شور مبارزه و نیروی جوانی. از سنت موسیقی اعتراضی غرب بنیه میگیرد و در نقطه همرسی بهترینهای موسیقی ایران، بخت خواندن مییابد. فرهاد خوانندهای باریشه است. خوانندهای است که سبک دارد و سبکش هم محدود به آوازش نیست، بلکه از جهانبینیاش نشئت میگیرد. درعینحال، این امکان و انعطاف در او هست که با کسانی که با او قرابت فکری دارند، همکاری و هماندیشی کند و بهنوعی صدای الگوی نوین تفکر و مبارزه باشد. فرهاد اینگونه سخنگوی نسل خود شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.