جهشی بزرگ برای توسعه
خاویر سولانا. مسئول پیشین سیاست خارجی اتحادیه اروپا
ماه آینده، جهان به نقطهعطفی برای نتیجهبخشی تلاشهایش در جهت توسعه بینالمللی دست خواهد یافت. مجمع عمومی سازمانملل متحد اهداف توسعه پایدار را ارزیابی خواهد کرد؛ برنامه بلندپروازانهای که مجموعهای از اهداف جهانی را تعیین کرده و انتظار دارد تا زندگی میلیونها نفر از مردم تا سال 2030 میلادی، بهبود یابد. واقعیت آن است در هفتادمین سالگرد تأسیس سازمانملل متحد، وضعیت توسعه پایدار نمیتوانست بهتر از شرایط کنونی باشد. اگرچه در طول هفتدهه گذشته، سازمانملل با نقصهایی مواجه بوده و نشانههای متعددی از عدم واکنش کافی آن نهاد بینالمللی نسبت به مسائل مختلف وجود داشته، اما موفقیت سازمانملل در تعامل با جهان برای دستیابی به اهداف مشترکی مانند توسعه، چشمگیر بوده است. در سال 2000 میلادی، سازمانملل دستور کاری را برای توسعه تحت عنوان «اهداف توسعه هزاره» تعیین کرد که سند راهنمایی است که هدف را ایجاد شرایطی تعیین کرده که طبق آن، هیچکس از عواقب فقر شدید، دچار آسیب و رنج نشود. در همان حال، تعداد کمی از مردم باور داشتند میتوان به اهداف توسعه هزاره تا سال 2015 میلادی دست یافت. با این حال، واقعیت آن است اگرچه فقر بهطور کامل حذف نشده، اما در کاهش آن پیشرفتهای چشمگیری صورت گرفته است. از سال 1990 میلادی (سال مرجع برای ارزیابی بهبود وضعیت)، تعداد افرادی که در فقر مطلق زندگی میکردند، (زندگی با درآمد کمتر از 1.25 دلار) در یک روز، از 1.9 میلیارد دلار به 836 میلیون دلار در سرتاسر جهان کاسته شده که شامل کاهشی 33 درصدی شده است. همچنین تعداد افرادی که به آب آشامیدنی سالم دسترسی دارند، به میزان 15 درصد افزایش یافته و به 1.9 میلیارد دلار رسیده است. نرخ مرگومیر نوزادان نیز به نصف کاهش یافته و میزان مرگومیر مادران نیز از آن زمان تاکنون، به میزان 45 درصد کاهش یافته است. در همین راستا، نرخ تعداد کودکانی که در مقطع ابتدایی آموزش دیدهاند، از 83 درصد به 91 درصد از سال 2000 میلادی افزایش یافته است. تعداد افرادی که بهتازگی به ویروس HIV آلوده و به بیماری ایدز مبتلا شدهاند، نیز به میزان 40 درصد کاهش یافته است. همچنین کمک کشورهای توسعهیافته به کشورهای توسعهنیافته یا درحالتوسعه نیز به میزان 66 درصد افزایش یافته است. این آمار و ارقام بهخوبی نشان میدهند با اهداف بهخوبی تعیینشده و عمل واقعی، حصول تغییرات بزرگ امکانپذیر است. این ایده طراحی برنامه توسعه خود را برای پس از سال 2015 میلادی انجام داده است. توسعه پایدار مبتنی بر اهداف توسعه هزاره موفقیتهایی را کسب کرده اما با وجود آن، این موضوع بُعد تازهای نیز یافته است: پایداری. بُعد پایداربودن، جهانشمولیای را برای اهداف توسعه هزاره به ارمغان آورد که پیش از این فاقد آن بود. کشورهای توسعهیافته دیگر نهتنها در توانمندسازی پیشرفت سهیم بودهاند، بلکه با اختصاص یک درصد از تولید ناخالص ملی خود برای کاهش فقر، بهبود وضعیت سلامت و بالابردن سطح استانداردهای زندگی، پشتیبانی کردهاند. در عوض، کشورهای درحالتوسعه باید متعهد شوند و برای رسیدن به اهداف مورد توافق کوشش کنند. در برخی موارد حتی این کشورها در حال اصلاح سیاستهای داخلی خود بودهاند. در چنین معنایی، برنامه توسعه پایدار که از سوی سازمانملل متحد مورد تأیید قرار گرفته، این موضوع را بازتاب میدهد همه ما شهروندان جهان هستیم. این باور وجود دارد که این مسئله، پایه اصلی تدوین قوانین بشردوستانه بینالمللی و تشکیل دادگاههای فراملی برای رسیدگی به نقض قوانین بینالمللی بوده است. این موضوع در سطح فردی نیز صدق میکند. مهم نیست شما در کجا به دنیا آمده باشید، شما دارای حقی مبنایی برای مورد حفاظت قرارگرفتن در برابر جنایاتی مانند نسلزدایی یا فقر شدید و رنجهای ناروای برآمده از آن هستید. نسلهای آینده نیز سزاوار کرامت فردی هستند که ایجاد محیط زیست سالم و پاک نیز یکی از ملزومات آن است. «بان کی مون»، دبیرکل سازمانملل متحد، در جریان بحث درباره برنامه توسعه پایدار، به موضوع کرامت فردی اشاره کرد و در همین راستا، از «پاپ فرانسیس» نیز خواست برای بحث دراینباره، در جلسه بعدی مجمع عمومی شرکت کند. در نتیجه، چه موضوعی در دستور کار جلسه بعدی قرار خواهد گرفت؟ پیشنویس برنامهای که در ماه جاری مورد موافقت قرار گرفت، شامل 17 هدف اصلی است که ازجمله آنها میتوان به پایاندادن به فقر در تمامی اشکال آن، تأمین امنیت غذایی، ترویج کشاورزی پایدار، ارائه آموزش باکیفیت به همه، حصول اطمینان از دسترسی به انرژی و آب پاک و اتخاذ اقدامات فوری برای مبارزه با عوامل تغییرات آبوهوا، اشاره کرد. انجام این دستورِ کار بلندپروازانه، نیازمند ارزشیابی واقعی و مؤثر است. با توجه به این دستور کار، نظارت بر مراحل اجرای مفاد آن بهطور مستقیم از سوی کشورها صورت میگیرد و هر دولت میتواند آن را مطابق با اولویتهای ملی خود اجرا کند. با این حال، این برعهده جامعه بینالمللی است تا این تضمین را ایجاد کند که تمام دولتها به اهداف خاص تعیینشده و در موعد مقرر دست بیابند. بدون پاسخگویی قوی، برنامه توسعه پایدار صرفا تمرینی برای افزایش سطح آگاهی، ارتقای وضعیت سلامت، کرامت و رفاه بشریت در راستای منافع ملی کوتاهمدت خواهد بود. نشست توسعه پایدار که توسط سران دولتها برگزار خواهد شد، فرصتی مطلوب برای ایجاد چنین سازوکارهایی است. برنامه توسعه پایدار بهغایت بلندپروازانه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.