مکتب اسلام اجتماعی
پدرام الوندی . روزنامهنگار
تا چندسال قبل از ورود او به لبنان «در بیروت همه روزنامهفروشها، واکسیها، حمالها، مأموران آسانسور و گارسونها» شیعه بودند. این تصویر را موسیصدر از هنگام ورودش به بیروت تصویر کرده است. واقعیت ذهنی و تجربه زیسته امامموسیصدر تا آن روز، چنین تصویری از دین را برنمیتابید و برای همین در یکی از سخنرانیهایش در همان دوران میگوید: «دعوت اگر صحیح و توأم با عمل نباشد و وضع اجتماعی دعوتکننده یا هممذهبان او بد باشد، کماثر خواهد بود. اصولا یکی از بزرگترین دلیلها برای بطلان ادعای دعوتکننده، همان وضع اجتماعی اوست. آخر چطور ممکن است که مردم، ادعای مسلمانی را که اسلام را ضامن سعادت دنیا و آخرت میداند باور کنند در حالیکه فقر و جهل و مرض و کثافت آنها را فراگرفته است و اخلاق تجار و روش جوانان و رفتار سیاستمداران همه فاسد و منحرف است؟ این خود سند بیاعتباری مدعای هر دعوتکنندهای است». براساس چنین باوری، گام اول در اصلاح وضعیت شیعیان لبنان به تأسیس جمعیت خیریه احسان و نیکوکاری منجر میشود. دیگرخواهی و مبسوطاندیشی جمعیت در جامعه چندفرهنگی لبنان هم مؤثر واقع میشود و شماری از مسیحیان هم به میان حامیان مالی جمعیت اضافه میشوند و فعالیتهای حمایتیاش گسترده میشود. در گام بعد برای مشارکت اجتماعی زنان مسلمان فکری میشود؛ به مرور درهای جمعیت احسان و نیکوکاری به روی زنان نیز گشوده میشود. سرمایه اجتماعی جمعیت و اندیشه پویا و جامعهمحور امام موسیصدر سبب میشود تا شرایط حضور برابر برای همه زنان با باورها و پوششهای مختلف در فعالیتهای اجتماعی شیعیان فراهم شود؛ نگاهی که تاکنون نیز در مجموعه مؤسسات صدر در لبنان حفظ شده است. امام در گام سوم به اصلاح و بهینهسازی مراسم مناسبتی مذهبی میپردازد و جوانان را بار دیگر پای بساط مجالس مذهبی میآورد. همچنین با همراهی شهید چمران و راهاندازی مدرسه صنعتی «جبل عامل» مهارتآموزی و توانمندسازی جوانان در دستور کار قرار میگیرد. در کنار این، راهاندازی مدرسه پرستاری برای دختران و ساماندهی تعداد زیادی فعالیتهای آموزشی، دینی و تفریحی برای جوانان در کنار توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی شیعیان سبب میشود تا بهمرور با ارتقای سطح زندگی، بهبود وضعیت اجتماعی و درنهایت افزایش آگاهی، شأن اجتماعی و مطالبهگری سیاسی جامعه شیعیان لبنان ارتقا یابد؛ میراثی که تاکنون نیز باقی مانده است. خودش درباره این روند میگوید: «دایره دعوت و تبلیغ خود را به مؤمنان و اهل مسجد محدود نخواهم کرد. بلکه فراتر از مسجد در باشگاهها، مدارس و دانشگاهها نیز به سخنرانی میپردازم. میکوشم تا اعتماد جوانان را نسبت به توانمندی و صلاحیت دین در انطباق و همگامی با زندگی جدیدشان هر قدر هم که پیشرفت و تحول یافته باشد، به دست آورم». او نهتنها باب گفتوگو با جوانان و زنان را گشود و شرایط را برای رشد و تعالی آنها از مسیر گفتوگو هموار کرد، بلکه از آن هم فراتر رفت و گفتوگو با «دیگران» را نیز در دستور کار قرار داد. رابطه خوب او با سران اهلسنت و مسیحیان لبنان، به جایی رسید که در رویدادی نادر در موعظه روز عید مسیحیان در کلیسای کبوشین در محراب کلیسا ایستاد و برای مسیحیان سخن گفت: «اینک خود را کنار شما مییابم، هم اندرزگو و هم اندرزپذیر. با زبان خود سخن میگویم و با قلب خود میشنوم». مجموعه فعالیتهای امامموسیصدر در لبنان در دو شاخه اصلی حرکت محرومین و جنبش امل استوار و پایدار ماند و نهادهای اجتماعی و خدمت عمومی در حوزه مسائل اجتماعی و همچنین حرکتهای بعدی مقاومت لبنانی از دل همین تلاشها پدیدار شدند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.