بانک سوخت هستهاي و توافق وین
رید استندیش . ترجمه: ساناز نفیسی
بررسی توافق وین قرار است در دستور کار کنگره قرار گیرد؛ مسئلهای که از همین حالا زمینه را برای اوجگیری تنشها میان کاخ سفید و کنگره را فراهم کرده است؛ تنشهایی که به نظر میرسد تا ماه آینده یعنی زمانی که نمایندگان آمریکا پس از تعطیلات تابستانی به کنگره بازمیگردند ادامه خواهد یافت. اما اقدام آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای ایجاد مرکزی جهت ذخیرهسازی اورانیوم کمترغنیشده شاید بتواند روزنه جدیدی ایجاد کرده و راهی را برای خروج از این بنبست فراهم کند.
بانک سوخت سازمان انرژی هستهای در سطح جهان در سال 2017 با میزبانی قزاقستان راهاندازی شد؛ مرکزی که هدفش نگهداری میزان ثابت و قابل پیشبینی از اورانیوم غنیسازیشده است. هدف از ایجاد چنین مرکزی جلوگیری از دسترسی دولتها به تسلیحات هستهای بوده و هست. طرح بانک سوخت زمینهساز خروج ایران و شش کشور جهان از بنبستی شد که بیش از یک دهه به درازا کشیده بود. درحالیکه ایران بارها بر صلحآمیزبودن برنامه هستهای خود تأکید کرده بود اما این طرح آژانس دهان کسانی که ایران را به ساخت بمب هستهای متهم میکردند، بست. پس از دستیابی به توافق هستهای، ایران و شش کشور جهان، توافقنامهای را در مورد بانک سوخت در «آستانه»، پایتخت قزاقستان، امضا کردند. این قرارداد اگر تصویب شود، زمینه برای انتقال اورانیوم تولیدشده در ایران به بانک سوخت فراهم خواهد شد. این مسئله در کنار مسائلی چون اجازه ایران به بازرسان بینالمللی برای بازدید از اماکن هستهایاش، زمینه را برای کاهش محدودیتهای اعمالشده علیه ایران و همچنین لغو تحریمها فراهم خواهد کرد. ایران در طول سالها تنش در مورد برنامه هستهایاش بارها بر صلحآمیزبودن آن تأکید داشت، مقامهای ایرانی تأکید میکردند که هدفشان از غنیسازی اورانیوم، استفاده از آن در حوزههای مختلفی چون مسائل پزشکی و ... است. بانک سوخت بهلحاظ نظری میتواند نیاز ایران و سایر کشورها برای تولید اورانیوم را برطرف کند. حال سؤالی که مطرح میشود این است که این مسئله چگونه از حوزه نظر خارج شده و جنبه عملیاتی خواهد یافت. حامیان بانک سوخت بر این باورند که این مرکز در جهت حفظ منابع هستهای و کاهش نیاز کشورها به توسعه تسلیحات هستهای است، هر کشوری با این موافقتنامه موافقت کند، در عمل نشان داده که بهدنبال تولید سلاح هستهای نیست. کینگستون ریف، مدیر انجمن خلعسلاح و کنترل تسلیحات در واشنگتن، به فارینپالسی میگوید، بانک سوخت سازمان انرژی اتمی برای کشورهایی که دارای رآکتورهای غیرنظامیاند میتواند بسیار مفید باشد، چراکه آنها بهراحتی میتوانند به سوخت مورد نیاز خود دسترسی یابند، علاوهبراین با وجود چنین مرکزی، انگیزه کشورهایی مثل ایران را که بهدنبال تسلیحات هستهای نیستند، برای کاهش و توسعه غنیسازی کاهش خواهد داد. بااینحال با وجود چنین مرکزی، برخی از کشورها ممکن است به فکر غنیسازی اورانیوم بیفتند. چرا؟ بانک سوخت تنها میتواند 90 تن اورانیوم غنیشده را نگاه دارد؛ میزانی که میتواند صرفا برای راهاندازی یک رآکتور آب سبک آنهم به مدت سه سال مورد استفاده قرار گیرد. به همین دلیل براساس ارزیابیهای صورتگرفته حدود 40 کشور با توجه به شرایط موجود در تلاشند تا اورانیوم مورد نیاز خود را از جای دیگری تأمین کنند. به همین دلیل ممکن است برخی از کشورها با وجود چنین شرایطی بهدنبال ساخت اورانیوم غنیسازیشده بیفتند. به گفته پاول پادوینگ، رئیس پروژه هستهای در ژنو و یادداشتنویس «بولتن دانشمندان هستهای»: اگر کشوری در چنین وضعیتی قرار گیرد، به احتمال زیاد دست روی دست نخواهد گذاشت و بهدنبال راهی برای تولید اورانیوم غنیسازیشده خواهد رفت، این امر میتواند مشکلات زیادی را ایجاد کند. بانک عرضه آژانس بینالمللی انرژی اتمی در قزاقستان در حقیقت، یک مرکز نمادین است؛ مرکزی که کشورها را برای کاهش توسعه سوخت هستهای ترغیب میکند اما در عمل نمیتواند سوخت بسیاری از کشورها را تأمین کند. به عقیده کارشناسان، وجود چنین بانکی صرفا میتواند یک مانع بازدارنده موقت محسوب شود و آژانس باید به فکر کارآمدی بیشتر این نهاد باشد. ایالاتمتحدهآمریکا، روسیه و انگلیس برای این بانک طرحهایی را در دسترس دارند، اما در حقیقت این مرکز تحت نظارت جامعه بینالملل قرار دارد. آژانس بینالمللی انرژی اتمی امیدوار است این نهاد بتواند در جلوگیری از گسترش تسلیحات هستهای و پیامدهای سیاسی و امنیتی ناشی از آن نقش بزرگی ایفا کند. به گفته ریف، اگر کشورها به یاری این مرکز بشتابند و بر اساس برنامه زمانی مشخصشده، سوخت خود را در اختیار این مرکز قرار دهند، در آینده شاهد نقش پررنگتر بانک مرکزی آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواهند بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.