|

مظفر بختیار؛ بی‌ادعا باشکوه و متواضع

سارا وزیرزاده

خوش ‌بسوز از غمش ای شمع که اینک من نیز هم بدین کار کمر بسته و برخاسته‌ام چندی است که در غم ازدست‌رفتن وجود عزیز دکتر مظفر بختیار با این بیت حافظ هم‌نوا شده‌ایم. از زمان شدت‌یافتن بیماری ایشان بارها آرزو کرده‌ام که ای‌کاش شدت آرزو و اندوه «قضای آمده» را بازمی‌گرداند. در خبر و یادداشت‌هایی که به یاد دکتر بختیار، ایران‌شناس و استاد ممتاز دانشگاه پکن، نوشته شده، به خصلت‌های شخصیتی ایشان کمتر پرداخته شده است. از آنجایی که افتخار هم‌نشینی با ایشان در طول سالیان نصیبم شده است - هم‌نشینی‌هایی که بی‌گمان بهترین خاطرات عمرم خواهد بود- لازم می‌دانم به رسم شاگردی درخصوص برخی جنبه‌های شخصیتی ایشان به چند مورد اشاره کنم. بارها از ایشان شنیده بودم که می‌گفتند: «انسان باید مثل کوه باشد از دور کوچک اما هرچه به او نزدیک‌تر می‌شوی، بزرگ‌تر و باشکوه‌تر». زندگی استاد مصداق این الگو بود: «هرچه به ایشان نزدیک‌تر می‌شدی، باعظمت‌تر می‌دیدی‌شان». یادم می‌آید در مورد مطلبی از ایشان سؤال کردم، با تواضع همیشگی خود پاسخ دادند: «من در مورد این موضوع اطلاع چندانی ندارم» و اطلاعات نداشته ایشان یک صفحه کاغذ A4 را پر کرد. اطلاعات دست‌اولی که بعید می‌دانم حتی در عرض شش ماه هم قادر به دستیابی به آنها بودم. ایشان دایره‌المعارفی بودند از عناصر مختلف فرهنگ ایرانی که تفاوتی نمی‌کرد از ریشه یک لغت سؤال کنی یا آداب و رسومی خاص یا فرد کمترشناخته‌شده‌ای در تاریخ ایران یا نسخه‌ای کمیاب، در هر صورت دید دقیق، عمیق و ریزبینشان، مطلب را چنان دسته‌بندی‌شده و شسته‌رفته به مخاطب تحویل می‌داد که گویی مقاله‌ای پژوهشی است. یکی از خصلت‌های ایشان تا آخرین لحظه‌های عمر، علاقه به دانستن مطالب جدید به‌خصوص در حوزه فرهنگ و ادب عامه بود به‌طوری‌که در هم‌نشینی‌های کوچک، در مورد آداب و رسوم و فرهنگ افراد حاضر پرس‌وجو می‌کردند: از آداب قلیان‌کشیدن و شیوه‌های مختلف نان‌پختن تا تلفظ و کاربرد واژه‌ای در گویش محلی، و با ریزبینی خاص و ذهن تحلیلگرشان، ریشه‌های مشترک فرهنگی و تفاوت‌ها و شباهت‌های آن را با فرهنگ چین توضیح می‌دادند. حضور و محفلشان سفر به سرزمین اسرارآمیزی در طول تاریخ بود که در آن، رمزوراز فرهنگ راه ابریشم گشوده می‌شد و این حسرت دائمی را برجا گذاشت که ای‌کاش سفرنامه‌ها یا حتی مستدرکاتشان را در باب مسائل مختلف فرهنگی مکتوب کرده بودند. ویژگی چشمگیر دکتر بختیار - در این زمانه عسرت و محاق دانش- علاقه به گسترش نفس دانش جدا از فرد خاصی، به هر شکل ممکن بود. یک‌بار با شخصی تلفنی صحبت می‌کردند و در مورد نگارگری‌های ایرانی و ریشه و تاریخ این نگارگری‌ها، چنان‌که مورد انتظار است، اطلاعات بکر و دست‌اول می‌دادند، در پایان سخن بدون اینکه مخاطب سؤالی بپرسد، با بزرگ‌منشی خاص خود گفتند: «اجازه داری تمام این اطلاعات را از طرف خودت بگویی». جایگاه این سخن زمانی به‌خوبی مشخص می‌شود که بدانیم جای مطالب محققانه و نابسوده چقدر در مجلات علمی-پژوهشی ایران خالی است و ارائه‌دهنده آن چه شأنی به دست خواهد آورد. در پایان، به فرزندان دکتر بختیار، بابت ازدست‌دادن چنین عزیزی غم‌مباد می‌گوییم و به‌خاطر پرستاری با جان و دلشان از پدر، در چندسال اخیر سپاسگزاریم. یقین دارم اطاعت امر پدر در خاکسپاری دور از هیاهو و دلخواه ایشان، مایه ‌افتخار به فرزندانشان خواهد بود - چنانکه وجود این دو پسر در زمان حیات دکتر بختیار نیز چنین بود. همان‌گونه رفت که زیست: بی‌ادعا، باشکوه و متواضع.سارا وزیرزاده

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.