دولت، پول خصوصیها را خرج کرد
جمشید پژویان-اقتصاددان
به طور کلی بدهی دولت به این معناست که دولت نتوانسته است از راههایی که پیشبینی شده درآمد کسب کند. این تحققنیافتن درآمدها، به برداشت یا استقراض از نظام بانکی و بدهکاری دولت به این حوزه منجر میشود. دولت درآمدی را که به دست نیاورده، خرج کرده است. این مسئله موجب افزایش نقدینگی میشود و الزاما افزایش پایه پولی نخواهد بود، فقط بهجای اینکه بخش خصوصی این پول را از نظام بانکی بگیرد و خرج کند، دولت خرج کرده و این نشاندهنده ناکارآمدی دولت است.
دولت خارج از محدوده درآمدهایی که داشته، هزینههایی انجام داده است و برای بازپرداخت آن ناچار است این پول را وارد اقتصاد کشور کند. بالاخره دولت باید این بدهی را بپردازد و به هر شیوهای که دولت درآمد خود را افزایش دهد، بازپرداخت این بدهی موجب افزایش نقدینگی خواهد شد. حال اگر این بدهی بهجای نظام بانکی مربوط به بخش خصوصی باشد، عملا این بخش را دچار بحران خواهد کرد. دولت هزینههایی انجام داده و پس از آن نظام بانکی را مأمور کرده است این هزینهها را بپردازد. در این مواقع اگر منابع بانک نسبت به میزان بدهی دولت، محدود باشد، نظام بانکی در پرداخت تسهیلات و اعتباردهی دچار مشکلات اساسی میشود. اگر هم کماکان بانک این بدهی را جزء دارایی خود حساب کند و اعتبارات را کاهش ندهد موجب افزایش نقدینگی میشود؛ چراکه یک بار این پول از سوی دولت هزینه میشود و یک بار نیز بانک از آن برای اعتباردهی بهره میبرد. این وضعیت به پولآفرینی بانکهای تجاری میانجامد. افزایش بدهی فعلی دولت نشانه کسری شدید در بودجه است. از یکسو، قیمت نفت روند کاهشی خود را ادامه داده است و از دیگر سو، امیدواری دولت به موفقیت مذاکرات و لغو تحریمها و بازگشت اموال بلوکهشده تاکنون نتیجه مطلوبی به دنبال نداشته است. در این شرایط که شاهد افزایش 96.5 درصدی بدهی دولت هستیم، بدهی شرکتها و مؤسسات دولتی، فقط 3.5 درصد رشد داشته است. چرایی این مسئله به انحصارگری این شرکتها مربوط میشود. این شرکتهای انحصارگر برخلاف بخش خصوصی، حداقلکننده هزینه نیستند، بلکه حداکثرکننده هزینهاند؛ اما با وجود این مسئله، با سیاست تنظیم تولید و عرضه میتوانند قیمت را کنترل کنند و بر مشکلات مالی فائق آیند. این کنترل قیمت، در دوران رکود، که تقاضا کاهش مییابد، کارایی ندارد و هزینههای افزایشیافته، اغلب به صورت بدهی نمایان میشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.